پلتفرم آموزشی حقوق و مهندسی

مطابق ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی، تعزیر مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون، در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می‌شود.

تفاوت اصلی تعزیر با حد آن است که در حد، موجب، نوع، میزان و کیفیت اجرای مجازات در شرع مقدس تعیین شده است؛ اما در تعزیر، نوع، مقدار، کیفیت اجرا و سایر احکام آن به موجب قانون مشخص می‌شود.

بنابراین در حقوق کیفری فعلی، تعریف تعزیر صرفاً بر «نامعین بودن میزان آن در شرع» استوار نیست؛ بلکه ویژگی اساسی آن، خروج از عناوین حد، قصاص و دیه و تعیین و اعمال آن در چارچوب قانون است.

در حقوق کیفری فعلی، تعیین نوع و میزان تعزیر در اختیار نامحدود قاضی نیست. مطابق ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی، نوع، مقدار، کیفیت اجرا و سایر احکام تعزیر باید به موجب قانون تعیین شود و دادگاه در محدوده قانونی، با توجه به عواملی مانند انگیزه و وضعیت روانی مرتکب، شیوه ارتکاب، نتایج زیان‌بار جرم، اقدامات پس از ارتکاب و وضعیت فردی و اجتماعی مرتکب، مجازات مناسب را تعیین می‌کند.

ماده ۱۹ نیز مجازات‌های تعزیری را به درجات مختلف تقسیم کرده و حدود قانونی هر درجه را مشخص نموده است. بنابراین در حقوق موضوعه کنونی، قاعده کلی این نیست که مقدار هر تعزیر صرفاً با نظر حاکم تعیین شود یا لزوماً از «پایین‌ترین حد شرعی» کمتر باشد؛ ملاک نخست، نص و محدوده‌ای است که قانون برای جرم تعزیری مقرر کرده است.

برای نمونه، در روابط نامشروع یا اعمال منافی عفت غیر از زنا، ماده ۶۳۷ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی مجازات تعزیری خاصی مقرر کرده است و دادگاه باید در همان محدوده قانونی حکم صادر کند.