۴۴-۳-۱-۱۲ محیط زیست
فضای شامل موجودات زنده - انسان، گیاهان و جانوران - مواد غیر زنده - آب، خاک و هوا - منابع طبیعی، عوامل طبیعی و انسان ساخت که بر همدیگر کنش متقابل دارند.
بند ۱۲-۱-۳-۴۴ مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان : ایمنی بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا (1403)
مفهوم محیط زیست و الزامات حفاظت از آن در کارگاه‌های ساختمانی و شعاع مؤثر عملیات
عملیات ساختمانی علاوه بر خطرات ایمنی برای کارکنان، ممکن است آثار نامطلوبی بر محیط زیست و سلامت افراد مجاور کارگاه ایجاد کند.
به همین دلیل، مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، ویرایش پنجم ۱۴۰۳، علاوه بر ایمنی و بهداشت کار، حفاظت محیط زیست در حین اجرا را نیز مورد توجه قرار داده است.
۱. تعریف محیط زیست
مطابق بند ۱۲-۱-۳-۴۴ مبحث دوازدهم، محیط زیست فضایی است که از موجودات زنده، مواد غیرزنده، منابع طبیعی و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت با روابط متقابل تشکیل شده است.
عناصر اصلی محیط زیست عبارت‌اند از:
۱. انسان، گیاهان و جانوران به‌عنوان موجودات زنده.
۲. آب، خاک و هوا به‌عنوان مواد غیرزنده.
۳. منابع طبیعی.
۴. عوامل طبیعی و انسان‌ساخت و تأثیرات متقابل آنها.
۲. حفاظت از هوا
فعالیت‌هایی مانند تخریب، خاک‌برداری، جابه‌جایی مصالح و کار با ماشین‌آلات ممکن است موجب انتشار گردوغبار و دود شوند.
کنترل انتشار این آلاینده‌ها از اقدامات مهم حفاظت محیط زیست در کارگاه ساختمانی است.
۳. حفاظت از آب و خاک
تخلیه‌ی نامناسب پساب، رهاسازی پسماندها، نشت روغن و سوخت و ورود مواد شیمیایی به زمین می‌تواند موجب آلودگی آب و خاک شود.
برای پیشگیری از این وضعیت، مدیریت مناسب پسماند و جلوگیری از انتشار مواد آلاینده ضرورت دارد.
۴. کنترل آلودگی صوتی و ارتعاش
عملیات ساختمانی مانند تخریب، حفاری، برش مصالح و فعالیت ماشین‌آلات سنگین می‌توانند موجب ایجاد سروصدا و ارتعاش شوند.
مطابق بند ۱۲-۳-۱-۱۴، کنترل سروصدا و ارتعاش در کارگاه و شعاع مؤثر آن از تکالیف مجری یا پیمانکار کل است.
۵. حفاظت از سلامت افراد مجاور کارگاه
آثار نامطلوب فعالیت‌های ساختمانی ممکن است علاوه بر کارکنان، اشخاص حاضر در ساختمان‌های مجاور و عابران معابر عمومی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، در برنامه‌ریزی عملیات باید آثار فعالیت بر افراد و محیط اطراف کارگاه نیز بررسی شود.
۶. مفهوم شعاع مؤثر
مطابق بند ۱۲-۱-۳-۲۹ مبحث دوازدهم، شعاع مؤثر محدوده‌ای است که عملیات ساختمانی در آن تأثیرگذار بوده و احتمال ایجاد خطر وجود دارد.
شعاع مؤثر به نوع عملیات و شرایط محیطی وابسته است.
بنابراین، مرز حفاظت و کنترل خطرات الزاماً به حصار فیزیکی کارگاه محدود نمی‌شود.
۷. مسئول کنترل آلاینده‌ها
مطابق بند ۱۲-۳-۱-۱۴، مجری یا پیمانکار کل مکلف است اقدامات لازم را برای کنترل عوامل آلوده‌کننده محیط زیست در کارگاه ساختمانی و شعاع مؤثر آن انجام دهد.
این تکلیف، کنترل عوامل مختلفی مانند گردوغبار، دود، سروصدا، ارتعاش و سایر عوامل مقرر را دربرمی‌گیرد.
۸. تفاوت ایمنی، بهداشت کار و حفاظت محیط زیست
ایمنی به پیشگیری از خطرات و حوادث مربوط است.
بهداشت کار بر کنترل عوامل مؤثر بر سلامت افراد تمرکز دارد.
حفاظت محیط زیست نیز به پیشگیری و کنترل آثار نامطلوب فعالیت‌ها بر اجزای محیط و روابط متقابل آنها مربوط می‌شود.
این سه حوزه ممکن است در یک عملیات ساختمانی هم‌زمان مطرح شوند، اما از نظر مفهومی یکسان نیستند.
۹. نکات کلیدی آزمونی
۱. تعریف محیط زیست در بند ۱۲-۱-۳-۴۴ ویرایش پنجم مبحث دوازدهم آمده است.
۲. محیط زیست فقط شامل آب، خاک و هوا نیست؛ موجودات زنده و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت را نیز شامل می‌شود.
۳. جلوگیری از آلودگی آب، خاک و هوا از مصادیق حفاظت محیط زیست است.
۴. کنترل سروصدا و ارتعاش نیز از الزامات مرتبط با محیط زیست کارگاهی است.
۵. آثار عملیات ساختمانی می‌تواند به خارج از محدوده کارگاه گسترش یابد.
۶. شعاع مؤثر در بند ۱۲-۱-۳-۲۹ تعریف شده است.
۷. شعاع مؤثر الزاماً یک فاصله ثابت نیست.
۸. بند ۱۲-۳-۱-۱۴، مسئولیت کنترل عوامل آلوده‌کننده مقرر را بر عهده مجری یا پیمانکار کل قرار می‌دهد.
۹. تعریف محیط زیست و اقدامات حفاظت از محیط زیست دو موضوع مرتبط اما متفاوت هستند.
۱۰. در پاسخ به تست‌های قدیمی باید تعریف و الزامات ویرایش معتبر مقررات کنترل شود.
دام آزمونی اول ـ محدود کردن محیط زیست به منابع طبیعی
محیط زیست علاوه بر منابع طبیعی، موجودات زنده و عوامل انسان‌ساخت را نیز شامل می‌شود.
دام آزمونی دوم ـ حذف آلودگی صوتی
آلودگی صوتی نیز از عوامل زیان‌آوری است که کنترل آن در مقررات کارگاهی پیش‌بینی شده است.
دام آزمونی سوم ـ محدود کردن حفاظت به محدوده کارگاه
کنترل عوامل آلوده‌کننده باید در کارگاه و شعاع مؤثر آن مورد توجه قرار گیرد.
دام آزمونی چهارم ـ اشتباه گرفتن حفاظت محیط زیست با تعریف آن
اقدامات پیشگیرانه و کنترلی، مصادیق حفاظت محیط زیست هستند، نه لزوماً اجزای تعریف قانونی اصطلاح محیط زیست.
نتیجه آموزشی:
مطابق ویرایش پنجم مبحث دوازدهم، محیط زیست مجموعه‌ای از عناصر زنده و غیرزنده، منابع طبیعی و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت دارای کنش متقابل است.
همچنین مجری یا پیمانکار کل مکلف است عوامل آلوده‌کننده محیط زیست را مطابق مقررات در کارگاه و شعاع مؤثر آن کنترل کند.
بنابراین، برای بررسی الزامات محیط زیست در کارگاه ساختمانی، باید میان تعریف محیط زیست، عوامل آلاینده، محدوده تأثیر عملیات و مسئولیت اشخاص تفاوت قائل شد.
به همین دلیل، مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، ویرایش پنجم ۱۴۰۳، علاوه بر ایمنی و بهداشت کار، حفاظت محیط زیست در حین اجرا را نیز مورد توجه قرار داده است.
۱. تعریف محیط زیست
مطابق بند ۱۲-۱-۳-۴۴ مبحث دوازدهم، محیط زیست فضایی است که از موجودات زنده، مواد غیرزنده، منابع طبیعی و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت با روابط متقابل تشکیل شده است.
عناصر اصلی محیط زیست عبارت‌اند از:
۱. انسان، گیاهان و جانوران به‌عنوان موجودات زنده.
۲. آب، خاک و هوا به‌عنوان مواد غیرزنده.
۳. منابع طبیعی.
۴. عوامل طبیعی و انسان‌ساخت و تأثیرات متقابل آنها.
۲. حفاظت از هوا
فعالیت‌هایی مانند تخریب، خاک‌برداری، جابه‌جایی مصالح و کار با ماشین‌آلات ممکن است موجب انتشار گردوغبار و دود شوند.
کنترل انتشار این آلاینده‌ها از اقدامات مهم حفاظت محیط زیست در کارگاه ساختمانی است.
۳. حفاظت از آب و خاک
تخلیه‌ی نامناسب پساب، رهاسازی پسماندها، نشت روغن و سوخت و ورود مواد شیمیایی به زمین می‌تواند موجب آلودگی آب و خاک شود.
برای پیشگیری از این وضعیت، مدیریت مناسب پسماند و جلوگیری از انتشار مواد آلاینده ضرورت دارد.
۴. کنترل آلودگی صوتی و ارتعاش
عملیات ساختمانی مانند تخریب، حفاری، برش مصالح و فعالیت ماشین‌آلات سنگین می‌توانند موجب ایجاد سروصدا و ارتعاش شوند.
مطابق بند ۱۲-۳-۱-۱۴، کنترل سروصدا و ارتعاش در کارگاه و شعاع مؤثر آن از تکالیف مجری یا پیمانکار کل است.
۵. حفاظت از سلامت افراد مجاور کارگاه
آثار نامطلوب فعالیت‌های ساختمانی ممکن است علاوه بر کارکنان، اشخاص حاضر در ساختمان‌های مجاور و عابران معابر عمومی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، در برنامه‌ریزی عملیات باید آثار فعالیت بر افراد و محیط اطراف کارگاه نیز بررسی شود.
۶. مفهوم شعاع مؤثر
مطابق بند ۱۲-۱-۳-۲۹ مبحث دوازدهم، شعاع مؤثر محدوده‌ای است که عملیات ساختمانی در آن تأثیرگذار بوده و احتمال ایجاد خطر وجود دارد.
شعاع مؤثر به نوع عملیات و شرایط محیطی وابسته است.
بنابراین، مرز حفاظت و کنترل خطرات الزاماً به حصار فیزیکی کارگاه محدود نمی‌شود.
۷. مسئول کنترل آلاینده‌ها
مطابق بند ۱۲-۳-۱-۱۴، مجری یا پیمانکار کل مکلف است اقدامات لازم را برای کنترل عوامل آلوده‌کننده محیط زیست در کارگاه ساختمانی و شعاع مؤثر آن انجام دهد.
این تکلیف، کنترل عوامل مختلفی مانند گردوغبار، دود، سروصدا، ارتعاش و سایر عوامل مقرر را دربرمی‌گیرد.
۸. تفاوت ایمنی، بهداشت کار و حفاظت محیط زیست
ایمنی به پیشگیری از خطرات و حوادث مربوط است.
بهداشت کار بر کنترل عوامل مؤثر بر سلامت افراد تمرکز دارد.
حفاظت محیط زیست نیز به پیشگیری و کنترل آثار نامطلوب فعالیت‌ها بر اجزای محیط و روابط متقابل آنها مربوط می‌شود.
این سه حوزه ممکن است در یک عملیات ساختمانی هم‌زمان مطرح شوند، اما از نظر مفهومی یکسان نیستند.
۹. نکات کلیدی آزمونی
۱. تعریف محیط زیست در بند ۱۲-۱-۳-۴۴ ویرایش پنجم مبحث دوازدهم آمده است.
۲. محیط زیست فقط شامل آب، خاک و هوا نیست؛ موجودات زنده و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت را نیز شامل می‌شود.
۳. جلوگیری از آلودگی آب، خاک و هوا از مصادیق حفاظت محیط زیست است.
۴. کنترل سروصدا و ارتعاش نیز از الزامات مرتبط با محیط زیست کارگاهی است.
۵. آثار عملیات ساختمانی می‌تواند به خارج از محدوده کارگاه گسترش یابد.
۶. شعاع مؤثر در بند ۱۲-۱-۳-۲۹ تعریف شده است.
۷. شعاع مؤثر الزاماً یک فاصله ثابت نیست.
۸. بند ۱۲-۳-۱-۱۴، مسئولیت کنترل عوامل آلوده‌کننده مقرر را بر عهده مجری یا پیمانکار کل قرار می‌دهد.
۹. تعریف محیط زیست و اقدامات حفاظت از محیط زیست دو موضوع مرتبط اما متفاوت هستند.
۱۰. در پاسخ به تست‌های قدیمی باید تعریف و الزامات ویرایش معتبر مقررات کنترل شود.
دام آزمونی اول ـ محدود کردن محیط زیست به منابع طبیعی
محیط زیست علاوه بر منابع طبیعی، موجودات زنده و عوامل انسان‌ساخت را نیز شامل می‌شود.
دام آزمونی دوم ـ حذف آلودگی صوتی
آلودگی صوتی نیز از عوامل زیان‌آوری است که کنترل آن در مقررات کارگاهی پیش‌بینی شده است.
دام آزمونی سوم ـ محدود کردن حفاظت به محدوده کارگاه
کنترل عوامل آلوده‌کننده باید در کارگاه و شعاع مؤثر آن مورد توجه قرار گیرد.
دام آزمونی چهارم ـ اشتباه گرفتن حفاظت محیط زیست با تعریف آن
اقدامات پیشگیرانه و کنترلی، مصادیق حفاظت محیط زیست هستند، نه لزوماً اجزای تعریف قانونی اصطلاح محیط زیست.
نتیجه آموزشی:
مطابق ویرایش پنجم مبحث دوازدهم، محیط زیست مجموعه‌ای از عناصر زنده و غیرزنده، منابع طبیعی و عوامل طبیعی و انسان‌ساخت دارای کنش متقابل است.
همچنین مجری یا پیمانکار کل مکلف است عوامل آلوده‌کننده محیط زیست را مطابق مقررات در کارگاه و شعاع مؤثر آن کنترل کند.
بنابراین، برای بررسی الزامات محیط زیست در کارگاه ساختمانی، باید میان تعریف محیط زیست، عوامل آلاینده، محدوده تأثیر عملیات و مسئولیت اشخاص تفاوت قائل شد.
هیچ رأی وحدت رویه‌ای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی نمونه‌ای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
تست ۱
محیط زیست در کارگاه‌های ساختمانی عبارتست از: