١٢-٢-٤-١ کلیات
برای جلوگیری از حریق، سوختگی و برق گرفتگی رعایت الزامات زیر ضروری است:
الف: در کلیه محلهایی که خطر آتش سوزی وجود دارد، کشیدن سیگار و روشن کردن آتشهای روباز، روشن کردن وسایل روشنایی غیر محصور و وسایل گرمایشی غیر ایمن ممنوع است. در این محلها باید با رعایت ضوابط و مقررات مبحث "علائم و نشانهها (مبحث بیستم مقررات ّملی ساختمان)" تابلوهای هشدار دهنده از قبیل «خطر آتش سوزی»، «سیگار نکشید» و «آتش روشن نکنید» نصب شود. رعایت آییننامه "پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی در کارگاهها" مصوب شورای عالی حفاظت فنی الزامی میباشد.
ب: ضایعات مصالح قابل احتراق، باید در جای مناسبی جمع آوری و به طور روزانه از محل کار خارج و به محلهای مجاز حمل شود. سوزاندن این مواد در محل کارگاه ساختمانی مجاز نمیباشد.
پ: جمع آوری و انبار نمودن روغن، گریس، پارچههای روغنی، نخالههای آلوده به روغن و مواد نفتی و نظایر آن روی وسایل و تجهیزات ساختمانی یا در مجاورت آنها مجاز نمیباشد.
ت: انبار کردن و نگهداری موقت مواد و مصالح قابل احتراق و اشتعال از قبیل مواد سوختی، روغن، رنگ، تینر، چسب، کاغذ دیواری، پلی استایرن، چوب وگونی باید با رعایت ضوابط و مقررات مبحث"حفاظت ساختمان ها در برابر حریق (مبحث سوم مقررات ّملی ساختمان)" و آئیننامه پیشگیری و مبارزه با آتشسوزی در کارگاهها مصوب شورای عالی حفاظت فنی صورت گیرد.
١٢-٢-٤-٢ مایعات قابل اشتعال
در خصوص مایعات قابل اشتعال رعایت موارد زیر الزامی میباشد:
الف: قبل از سوختگیری باید موتور ماشینآلات ساختمانی خاموش شود و از ریختن مواد سوختی روی اگزوز و قسمتهای داغ موتور جلوگیری گردد.
ب: مایعاتی که نقطه شعله زنی آنها کمتر از ٧ درجه سانتیگراد میباشد، نباید روی سطح زمین نگهداری شوند، مگر اینکه به صورت محدود در ظرف های کمتر از ١٨ لیتر و داخل ظروف یا مخازن حفاظت شده نگهداری شوند.
پ: خروجی و سرریز مخازن سوخت نباید در جایی تعبیه شده باشد که مواد مذکور روی موتور، اگزوز، تابلو برق، کلید برق، باطری و سایر منابع ایجاد جرقه، ریخته شود.
ت: در جایی که بخار مایعات قابل اشتعال وجود دارد، نباید از وسایلی که تولید جرقه یا شعله میکند، از قبیل کبریت، فندک، سیگار، پیلوت گاز، چراغ و وسایل برقی جرقه زا استفاده شود.
ث: ظروف محتوی مایعات سریع الاشتعال باید از جنس نسوز و نشکن و دارای درب کاملاً محکم و محفوظ بوده و بر روی آن ها برچسب گذاری شده باشد.
١٢-٢-٤-٣ وسایل گرم کننده موقت
هنگام استفاده از وسایل گرم کننده موقت موارد زیر باید رعایت شود:
الف: زمانی که در محل کار از بخاری یا هر وسیله گرم کننده به طور موقت استفاده میشود، باید کلیه ضوابط و مقررات مربوط از قبیل درجه حرارت، فاصله وسیله گرم کننده تا مواد قابل اشتعال و خروج گازهای مضر رعایت گردد.
ب: وسایل گرم کننده موقت از قبیل بخاریها در موقع استفاده باید به نحو مطمئن روی کف قرار داده شوند، به طوری که امکان واژگون شدن آنها وجود نداشته باشد.
پ: وسایل گرم کننده برقی باید استاندارد باشد. استفاده از وسایل برقی دست ساز مجاز نمیباشد.
ت: : استفاده از وسایل گازسوز و نفت سوز بدون دودکش در فضاهای کاملاً بسته، بدون تهویه کافی هوا ممنوع میباشد.
ث: باید از ریختن نفت در بخاریهای نفتی، در هنگام روشن بودن آنها جلوگیری به عمل آید.
١٢-٢-٤-٤ پخت قیر و آسفالت
پخت قیر و آسفالت در کارگاههای ساختمانی باید با رعایت موارد زیر انجام شود:
الف: بشکه و دیگهای پخت قیر و آسفالت در موقع استفاده باید در جای خود محکم شده باشند، به طوری که در حین کار هیچ خطری متوجه افراد نشود.
ب: بشکه و دیگهای پخت قیر و آسفالت در موقع استفاده باید در خارج از ساختمان و در فضای باز قرار داده شوند. قراردادن آنها در معابر عمومی ممنوع میباشد مگر با رعایت کلیه موارد ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست و کسب اجازه از مرجع رسمی ساختمان.
پ: در موقع کار با دیگهای پخت قیر و آسفالت باید وسایل اطفاء حریق مناسب در دسترس باشد.
ت: شیلنگ مشعلهایی که جهت پخت قیر و آسفالت و نصب ایزوگام به کار میرود باید مورد بازدید قرار گرفته و محل اتصال آن به مخزن و مشعل با بست به طور محکم مهار شده باشد.
ث: ظروف محتوی قیر داغ، نباید در محوطه بسته نگهداری شود، مگر آنکه قسمتی از محوطه باز باشد و عمل تهویه به طور کامل و کافی انجام گیرد.
ج: کارگرانی که به گرم کردن قیر، پخت، حمل و پخش آسفالت اشتغال دارند باید به دستکش و ساعدبند حفاظتی مجهز باشند. بالا بردن آسفالت یا قیر داغ توسط کارگران از نردبان ممنوع است.
چ: برای گرم کردن بشکه های محتوی قیر جامد باید ترتیبی اتخاذ گردد که ابتدا قسمت فوقانی قیر در ظرف ذوب شود و از حرارت دادن و تابش شعله به قسمتهای زیرین ظرف قیر در ابتدای کار جلوگیری به عمل آید.
ح: هنـگام حرارت دادن بشکه قیر، باید درب آن کامـلاً باز باشد، بعلاوه درپوش کاملاً منـاسب و محفـوظ و دستهداری باید در دسترس باشد تا درصورت آتش گرفتن و شعله کشیدن قیر بتوان فوراً با قرار دادن آن، نسبت به خفه کردن آتش اقدام نمود.
خ: سطلهای مخصوص حمل قیر و آسفالت داغ، علاوه بر دسته اصلی، باید دارای دسته کوچکی در قسمت تحتانی باشند تا عمل تخلیه آنها به راحتی انجام شود.
د: کارگران پخت قیر و آسفالت پس از پایان کار، مجاز به پاکسازی لباسی که بر تن دارند با مواد قابل اشتعال از قبیل بنزین نمیباشند. در اینگونه موارد باید ابتدا لباس خود را از تن خارج و سپس در محل مناسب نسبت به نظافت و پاکسازی آن با مواد بیخطر مناسب اقدام گردد.
١٢-٢-٤-٥ دیگهای بخار
کلیه دیگهای بخار و آب گرم اعم از اینکه به صورت موقت یا دائم مورد استفاده قرار گیرند، باید توسط افراد ذیصلاح و با رعایت مقررات مبحث " تأسیسات مکانیکی (مبحث چهاردهم مقررات ّملی ساختمان) " و آئیننامه حفاظتی دیگهای بخار مصوب شورای عالی حفاظت فنی، نصب و راه اندازی شوند.
١٢-٢-٤-٦ برشکاری و جوشکاری با گاز و برق
در برشکاری و جوشکاری با گاز و برق رعایت موارد زیر الزامی است:
الف: قبل از شروع عملیات جوشکاری یا برشکاری حرارتی، بایدکلیه وسایل و ابزارهای اندازهگیری فشار، شدت جریان و نظایر آن و همچنین شیلنگهای گاز و هوا کنترل شوند. همچنین دستگاه ها و تجهیزاتی که برای جوشکاری و برشکاری به کار برده میشود باید به طور مرتب و بر اساس دستورالعمل کارخانه سازنده مورد بازرسی و کنترل قرار گیرد.
ب: کارگران جوشکار باید هنگام کار، لباس کار مقاوم در برابر آتش و جرقه بر تن داشته و نیز مجهز به سایر وسایل حفاظت فردی از جمله کفش، عینک، نقاب و دستکش ساقدار حفاظتی مطابق شرایط مندرج در فصل ١٢-٤ باشند. همچنین لباس کار جوشکاران باید عاری از مواد روغنی، نفتی و سایر مواد قابل احتراق و اشتعال باشد.
پ: در مکان هایی که مواد قابل احتراق و اشتعال نگهداری میشود، و یا در نزدیکی مواد یا دستگاه هایی که بخار و یا گازهای قابل اشتعال و قابل انفجار ایجاد میکنند، باید از عملیات جوشکاری و برشکاری حرارتی جلوگیری به عمل آید.
ت: در مواردی که امکان دور کردن مواد قابل احتراق و اشتعال از محوطه جوشکاری و برشکاری حرارتی وجود ندارد، جهت جلوگیری از خطرات احتمالی باید این مواد با صفحات و مواد مقـاوم در برابر آتش محصور و پوشانده شده و ضمن فراهم آوردن وسایل اطفاء حریق مناسب و کافی، یک فرد کمکی نیز در محل حاضر باشد.
ث: در مواقعی که جوشکاری روی فلزات دارای پوشش قلع، روی و نظایر آن صورت میگیرد، لازم است سریعاً دود و گازهای ناشی از جوشکاری به طرق مناسب و موثر به خارج از محل کار هدایت شوند.
ج: جوشکاران نباید از ظروف و بشکههایی که قبلاً محتوی مواد نفتی، روغنی و یا سایر مواد قابل اشتعال و انفجار بودهاند، به عنوان تکیهگاه و زیر پایی استفاده نمایند. با توجه به مفاد بند ١٢-٧-١-٢ استفاده از بشکه بعنوان جایگاه کار کلاً ممنوع میباشد.
چ: عملیات جوشکاری یا برشکاری حرارتی بر روی ظروف و مخازن خالی که قبلاً حاوی مواد قابل اشتعال و انفجار بوده و ممکن است در آن گازهای قابل اشتعال و انفجار ایجاد شود، باید داخل آن به طور کامل به وسیله بخار یا مواد مؤثر دیگر شستشو شده و دریچههای آن کاملاً باز باشد و یا قسمتی از حجم آن با آب پر شود.
ح: هیچ نوع ظرف بسته، حتی اگر عاری از مواد قابل اشتعال و انفجار باشد، نباید مورد جوشکاری یا برشکاری حرارتی قرار گیرد، مگر آنکه قبلاً منفذی در آن ایجاد شود.
خ: برای نشتیابی شیلنگهای برشکاری و جوشکاری و اتصالات آنها باید از کف صابون استفاده شود.
د: در هنگام تعویض مشعل برشکاری و جوشکاری، باید جریان گاز از طریق شیر و رگلاتور قطع گردد. از روشهای خطرناک و غیر ایمن از قبیل خم کردن شیلنگ جهت انسداد آن باید اکیداً خودداری به عمل آید.
ذ: برای روشن کردن مشعل برشکاری و جوشکاری باید از فندک یا شعله پیلوت (گیرانه) استفاده شود.
ر: در هنگام انجام عملیات جوشکاری برقی در فضاهای مسدود و مرطوب، دستگاه جوشکاری باید در خارج از محیط بسته قرار گیرد.
ز: بدنه دستگاه جوشکاری برقی باید دارای اتصال زمین مؤثر بوده و همچنین کابلهای آن دارای روکش عایق محکم و مقاوم و فاقد هرگونه خوردگی و زدگی باشد.
ژ: در پایان هرگونه عملیات جوشکاری و برشـکاری، باید محل کار، بازرسی و پس از اطمینــان از عدم وجود خطر آتش سوزی در اثر جرقههای ناشی از جوشکاری و برشکاری، محل ترك شود.
س : عملیات جوشکاری یا برشکاری حرارتی نباید بر روی ظروف و مخازن خالی که قبلاً حاوی مواد قابل انفجار و اشتعال بوده و ممکن است در آن گازهای قابل اشتعال و انفجار ایجاد شود، صورت گیرد.
١٢-٢-٤-٧ مراقبت و نگهداری از سیلندرهای گاز تحت فشار
در خصوص مراقبت و نگهداری از سیلندرهای گاز تحت فشار رعایت موارد زیر الزامی میباشد:
الف: شیر سیلندرها باید با دست و بدون استفاده از چکش و آچار باز شود و در صورت لزوم از آچارهای مخصوص استفاده شود.
ب: سیلندرهایی که مورد استفاده نباشند، باید طوری در فضای آزاد خارج از بنا قرار داده شوند که از تابش مستقیم نور خورشید یا درجه حرارت بالا و نیز وارد آمدن ضربه، محافظت شوند.
پ: سیلندرها نباید از هیچ ارتفاعی به پایین پرتاپ شوند. در ضمن برای بالا بردن و پایین آوردن آنها، لازم است از کلاف های مخصوص استفاده شود.
ت: سیلندرها باید از محل جوشکاری و برشکاری فاصله کافی داشته باشند به طوری که جرقه، براده یا شعله به آنها نرسد. در صورتی که این امر امکان پذیر نباشد باید از موانع ضد آتش استفاده شود.
ث : به منظور پیشگیری از خطر اشتعال و انفجار سیلندرهای گاز اکسیژن، باید از آلودگی شیرآلات و اتصالات آن به روغن و گریس خوداری شود.
ج: سیلندرهای گاز باید به طور قائم و مطمئن در جای خود محکم گردند تا از افتادن احتمالی آنها جلوگیری شود. کلاهک شیرهای آنها باید بجز در هنگام استفاده بسته باشند.
چ: سیلندرهای اکسیژن به جز در هنگام جوشکاری یا برشکاری حرارتی، باید جدا از سیلندرهای دیگر نگهداری شوند.
ح: چنانچه سیلندرها دارای نشت گاز باشند، باید بلافاصله از محل کار دور و در فضای باز و کاملاً دور از شعله یا جرقه یا منابع حرارت زا، به آهستگی و به تدریج تخلیه شوند. همچنین باید از بکار بردن سیلندری که شیر آن نسبت به بدنه تغییر وضعیت داشته باشد، خودداری شود.
خ: کلاهک سیلندرها جز در هنگام استفاده باید بر روی شیر سیلندر قرار داشته باشد.
د: شیلنگهای گاز باید سالم و بدون ترک باشد و همواره جهت اتصال شیلنگ به سیلندرها از بست استاندارد استفاده شده و از بکارگیری سیم به جای بست خوداری گردد.
ذ: در صورتی که نیاز به گرم کردن شیر سیلندر استیلن باشد، این کار باید به وسیله آب گرم انجام شود و هرگز نباید از شعله مستقیم استفاده گردد.
١٢-٢-٤-٨ خطوط انتقال نیروی برق
در خصوص خطوط انتقال نیروی برق رعایت موارد زیر الزامی است:
الف: قبل از شروع عملیات ساختمانی سازنده باید حریم خطوط برق عبوری از مجاور ملک را مورد بررسی قرارداده و پس از پیشبینیهای لازم جهت اجرای عملیات ساختمانی و کسب نظر مهندس ناظر، عملیات ساختمانی را شروع نماید.
ب: کلیه هادیها، خطوط و تأسیسات برقی در محوطه و حریم کارگاه ساختمانی باید برقدار فرض شوند، مگر آنکه خلاف آن ثابت گردد.
پ: برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی و کاهش آثار زیان آور میدان های الکترومغناطیسی ناشی از خطوط برق فشار قوی، باید مقررات مربوط به حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق در کلیه عملیات ساختمانی و نیز در تعیین محل احداث بنا و تأسیسات، رعایت گردد.
ت: کلیه سیم کشیهای موقت و دائم و نصب تجهیزات برقی باید با رعایت ضوابط و مقررات مبحث" طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان ها (مبحث سیزدهم مقررات ملّی ساختمان)" و آییننامه "حفاظتی تاسیسات الکتریکی در کارگاهها" مصوب شورای عالی حفاظت فنی صورت گیرد.
ث: قبل از هر گونه گودبرداری و حفاری، باید در مورد وجود کابلهای زیرزمینی انتقال و توزیع نیروی برق در منطقه عملیات، بررسی لازم به عمل آمده و ضمن استعلام از مراجع ذیربط، حریمهای قانونی رعایت و در صورت لزوم اقدامات احتیاطی از قبیل قطع جریان، تغییر موقت یا دائم مسیر، حفاظت و ایزوله کردن این خطوط توسط مراجع مذکور انجام شود.
ج: قبل از شروع عملیات ساختمانی در مجاورت خطوط هوایی برق فشار ضعیف، باید مراتب به مسئولین و مراجع ذیربط اطلاع داده شود تا اقدامات احتیاطی لازم از قبیل قطع جریان، تغییر موقت یا دائم مسیر یا روکش کردن خطوط مجاور ساختمان با لولههای پلی اتیلن یا شیلنگهای لاستیکی و نظایر آن انجام شود.
١٢-٢-٤-٩ وسائل و تجهیزات اطفاء حریق
در استفاده از وسایل و تجهیزات اطفاء حریق رعایت موارد زیر الزامی است:
الف: سطلهای آب و ماسه و کپسول های خاموش کننده (متناسب با نوع حریق) و سایر وسایل قابل حمل که به منظور اطفاء حریق به کار میروند، به همراه علائم و نشانههای ایمنی باید در قسمتهای مختلف کارگاه ساختمانی به نحوی که همواره در معرض دید و دسترس باشند نصب و آماده استفاده گردند.
ب: در مواقعی که لولهها و شیرهای آتشنشانی باید به صورت بخشی از تأسیسات دائمی ساختمان مورد استفاده قرار گیرند، لازم است با نظارت مراجع ذیصلاح نصب و آماده بهره برداری شوند.
همچنین باید همیشه فاصله این لولهها و شیرها تا خیابان مشخص و در شعاع ٢ متری از شیرهای برداشت (شیر آتشنشانی) یا فاصله بین آنها و خیابان، نباید هیچ گونه مصالح یا ضایعات ساختمانی ریخته شود.