سیستم های نیروی برق فشارضعیف از دیدگاه ایمنی و مشخصههای اجزای سیستم منتخب كه لازمه طرح و اجرای تأسیسات برقی ایمن و بهرەبرداری مؤثر از آن میباشد داشتن شناختی كامل از نوع سیستم نیروی تغذیه کننده آن و انتخاب صحیح روش های ایمنی و وسایل حفاظتی و لوازم و تجهیزات بكار رفته در تأسیسات الزامی أست. به طور كلی سه نوع سیستم نیرو IT ,TT و TN متداول میباشد. مفهوم حروف اختصاری بکار رفته در نامگذاری سیستم های نیروی فوق الذكر به شرح زیر است:
حرف اول از سمت چپ مشخص كننده نوع رابطه سیستم نیرو با زمین است.
T : یک نقطه از سیستم مستقیماً به زمین وصل است (معمولاً نقطه خنثی).
I : قسمت های برقدار سیستم نسبت به زمین عایق بوده و یا یک نقطه از سیستم از طریق امپدانسی که به اندازه کافی بزر گ است، به زمین وصل میباشد.
حرف دوم از سمت چپ مشخص کننده نوع رابطه بدنههای هادی تأسیسات با زمین است.
T : بدنه های هادی از نظر الكتریكی به طور مستقیم و مستقل از اتصالات زمین سیستم نیرو به زمین وصل اند.
N : بدنههای هادی از نظر الكتریكی مستقیماً به نقطه زمین شده سیستم نیرو وصل می شوند.
علاوه بر دو حرف اصلی تعیین كننده نوع سیستم نیرو، درمورد سیستمهای TN برای مشخص کردن نحوه استفاده از هادیهای حفاظتی (PE) و خنثی (N) از حروف اضافی استفاده میشود.
S : در مبدأ سیستم وصل اند.
C : در سرتاسر سیستم، بدنههای هادی به هادی مشتر ک حفاظتی - خنثی (PEN) وصل اند.
در مواردی كه قسمتی از سیستم از مبدأ تا نقطه تفكیك، هادی توأم حفاظتی - خنثی (PEN) دارند و از آن به بعد دو هادی حفاظتی (PE) و خنثی (N) از هم جدا می شوند، از هر دو حرف C و S استفاده خواهد شد، به نحوی كه چنین سیستمی به صورت TN-C-S مشخص میشود.
دیاگرامهای سیستمهای نیرو در شكلهای پ١-١:١ تا پ ١-٨:١ نشان داده شده و علائم خطوط مدارهای بکار رفته در سیستمهای نیرو نیز در جدول شمارہ پ١-١ مشخص گردیدە است.
پ ١-١-١ سیستم T دارای نقطه ای است كه مستقیماً به زمین وصل است (نقطه خنثی N) و کلیه بدنههای هادی تأسیسات برقی از طریق هادی های حفاظتی (PE) به این نقطه وصل اند. بسته به نحوہ استفاده از هادی خنثی (N) و هادی حفاظتی (PE) این سیستم خود به سه گونه تقسیم میشود:
پ ١-١-١-١ سیستم TN-S كه در سرتاسر أن از یك هادی حفاظتی (PE) مجزا استفاده میشود (شكل شماره پ١-١:١).
پ ١-١-١-٢ سیستم TN-C که در سرتاسر آن از یک هادی مشترک به عنوان هادی حفاظتی - خنثی (PEN) استفاده میشود (شكل شماره پ ١-٢:١).
پ ١-١-١-٣ سیستم TN-C-S که در بخشی از آن از یک هادی مشترک به عنوان هادی حفاظتی- خنثی (PEN) و در ادامه مدار سیستم نیرو، هادیهای حفاظتی و خنثی از همدیگر جدا می شوند (شکلهای شمارہ پ١-٣:١ و پ١-۱:۴).
پ ١-١-١-۴ دركلیه تأسیسات تحت پوشش این مقررات، از سیستم نیروی TN استفاده میگردد، مگر در مواردی که به صورت مشخص استفاده از سیستم های نیروی دیگر مجاز یا لازم باشد.
پ ١-١-٢ سیستم TT جز در موارد خاصی كه شرایط محلی برای استقرار آن مناسب باشد ویا وسایل حفاظتی مخصوص (كلیدهای جریان باقیمانده) بهره برداری از آن را ممكن كند، قابل استفاده نیست و استفاده از آن تنها با اجازه مخصوص مقامات صلاحیت دار مجاز خواهد بود (شكل های شماره پ١-٥:١ و پ١-۱:۶).
پ١-١-٣ سیستم IT به علت لزوم استفاده از وسایل حفاظتی مخصوص در آن، جز در مواردی که ضرورت ایجاب كند مورد استفاده نخواهد بود. استفاده از این سیستم منوط به كسب اجازه مخصوص از مقامات صلاحیت دار خواهد بود.
از این سیستم در مواردی استفاده میشود كه لازم است اولین اتصال به زمین سبب قطع مدار تغذیه نشود، مانند اتاق های عمل در بیمارستان ها، خطوط زنجیرهای تولید و سایر مواردی که تداوم و برقراری مدار تغذیه لازم و ضروری است (شكل های شماره پ ١-٧:١ وپ١-٨:١).
الف) سیستم از طریق یك امپدانس به اندازه كافی بزرگ به اتصال زمین سیستم نیرو وصل میگردد (نقطه ۱).
ب) امکان توزیع یا عدم توزیع هادی خنثی در سیستم وجود دارد (نقطه ۲).
تصویر ۱
تصویر ۲
تصویر ۳
تصویر ۴
تصویر ۵
تصویر ۶
تصویر ۷
تصویر ۸