در این مقررات اصطلاحاتی با تعاریف زیر ارائه شده اند:
١٣-٢-٣-١ انواع سیستم اتصال زمین
اتصال زمین برای حفاظت جان انسان و حیوان، تأمین شرایط كاركرد صحیح تأسیسات برقی و حفاظت سیستمهای آن و غیره بكار می رود و شامل انواع زیر است:
الف) سیستم اتصال زمین ایمنی
ب) سیستم اتصال زمین حفاظت سیستم
پ) سیستم اتصال زمین عملیاتی
ت) سیستم اتصال زمین صاعقه گیر
١٣-٢-٣-٢ تجهیزات الكتریكی
وسایل، لوازم، دستگاه ها و مصالحی اند که برای تولید، انتقال، توزیع یا مصرف انرژی الکتریکی به کار می روند. از جمله مولدها، دستگاههای برقی، لوازم تابلویی، وسایل اندازهگیری، وسایل حفاظتی، مصالح و لوازم سیستم های سیم کشی و دستگاههای مصرف کننده انرژی الكتریكی، لوازم و تجهیزات سیستمهای جریان ضعیف و سیستمهای انتقال اطلاعات داده و غیره.
١٣-٢-٣-٣ تأسیسات برقی
مجموعه ای است از تجهیزات الکتریکی (ردیف ١٣-٢-٣-٢) به هم پیوستە برای انجام هدف یا اهداف معین که دارای مشخصههای هماهنگ و مرتبط باشند.
١٣-٢-٣-۴ تجهیزات الكتریكی دستی
تجهیزاتی هستند قابل حمل که در هنگام استفاده عادی در دست گرفته می شوند و در آنها موتور، در صورتی که وجود داشته باشد قسمتی جدا نشدنی از تجهیزات را تشکیل میدهد.
١٣-٢-٣-٥ تجهیزات الكتریكی نصب ثابت
تجهیزاتی هستند که به نگهدارندههایی محکم شده باشند یا به نحوی دیگر در محل معینی محکم و ثابت شده باشند.
١٣-٢-٣-۶ مدار (مدار الكتریكی در تأسیسات)
مجموعه ای از اقلام و لوازم و تجهیزات الکتریکی در یک تأسیسات که از منبع واحدی تغذیه شده و به کمک وسایل حفاظتی واحدی در برابر اضافه جریان ها، اضافه یا كاهش ولتاژها و غیره حفاظت شده باشد.
١٣-٢-٣-٧ الكترود زمین
یک قطعه یا قسمت هادی یا گروهی متشکل از قطعات هادی که در تماس مستقیم و مدفون در زمین بوده و با آن اتصال الکتریکی برقرار می کند.
١٣-٢-٣-٨ الكترودهای زمین مستقل
از نظر الکتریکی، الکترود زمین مستقل الکترودهایی هستند که فاصله آنها از همدیگر بە قدری است که در صورت عبور حداکثر جریان از یكی از آن ها، پتانسیل (گرادیان ولتاژ) سایر الكترودها به نحوی قابل ملاحظه تغییر نکنند.
١٣-٢-٣-٩ زمین (جرم كلی زمین)
جرم هادی زمین است که پتانسیل همه نقاط آن به طور قراردادی برابر صفر انتخاب میشود.
جرم کلی زمین را میتوان دارای خواص زیر دانست:
الف) آن را مانند شینه ای با مقطع بزرگ فرض کرد که مقاومت بین هر دو نقطه آن عملاً نزدیک به صفر است.
ب) وصل شدن به جرم کلی زمین تنها از راه الكترود زمین امكان پذیر است.
پ) اتصال الکترود زمین به جرم کلی زمین همیشه همراه با مقاومتی است كه همان مقاومت اتصال به زمین و یا مقاومت الكترود زمین و یا به طور خلاصه مقاومت زمین است.
١٣-٢-٣-١٠ بدنه هادی (دستگاەها و تجهیزات الكتریكی)
بدنههای هادی (فلزی) مربوط به دستگاهها و تجهیزات الکتریکی که میتوان آنها را لمس نمود و به طور عادی برقدار نیستند اما در حالت وجود اتصالی، ممکن است برقدار شوند.
١٣-٢-٣-١١ قسمتهای هادی بیگانه و یا بدنههای هادی بیگانە
قسمت های هادی ای است كه جزء تأسیسات الكتریكی نمیباشد ولی قادر است پتانسیلی راكه معمولاً پتانسیل زمین است در معرض تماس قرار دهد و در اثر بروز اتصالی برقدار گردد. قسمت ها و یا بدنه هادی بیگانه از جمله عبارتند از:
الف) اسكلت فلزی و قسمت های فلزی ساختمان ها
ب) لولههای فلزی گاز، آب، تأسیسات برودتی و حرارتی و سایر سیستمهای تأسیسات مكانیكی و كلیه لوازم دیگر غیربرقی كه ممكن است در اثر بروز اتصال الكتریكی برقدار شوند. (مانند رادیاتورهایی که متصل به لولههای فلزی تأسیسات حرارتی هستند و غیره)
پ) کفها و دیوارهای غیر عایق
١٣-٢-٣-١٢ هادیهای برق دار
هر سیم یا هادی دیگری که با نیت برقدار شدن آن در بھرە برداری عادی مورد استفاده قرار میگیرد و شامل هادی خنثی نیز میباشد ولی به طور قراردادی هادی مشترک حفاظتی – خنشی (PEN) را شامل نمیشود.
١٣-٢-٣-١٣ هادی خنثی (N)
هادی ای است که به نقطه خنثی سیستم نیرو وصل بوده و میتوان در انتقال انرژی الكتریكی از آن استفاده كرد.
١٣-٢-٣-۱۴ هادی حفاظتی (PE)
هادی حفاظتی (PE)، که برای حفاظت در برابر برق گرفتگی لازم میباشد و هریک از اجزای زیر را از نظر الکتریکی به هم وصل می كند:
الف) بدنههای هادی
ب) ترمینال اصلی اتصال زمین
پ) نقطه زمین شده منبع تغذیه
ت) نقطه خنثی مصنوعی
١٣-٢-٣-١٥ هادی مشترک حفاظتی - خنثی (PEN)
هادی ای است زمین شده که به صورت اشتراکی هر دو وظیفه هادیهای حفاظتی (PE) و خنثی (N) را انجام دهد.
١٣-٢-٣-١۶ هادی همبندی برای هم ولتاژ کردن
هادی حفاظتی ای است که همبندی برای هم ولتاژ کردن را تضمین میکند.
١٣-٢-٣-١٧ هم بندی برای هم ولتاژ كردن
برقراری اتصال هادی بین کلیه اجزای فلزی است که پتانسیل بدنههای هادی و قسمت های هادی بیگانه مختلف را اساساً به یک سطح ولتاژ می آورد.
١٣-٢-٣-١٨ ترمینال یا شینه اصلی اتصال زمین
ترمینال یا شینه ای است كه برای اتصال هادی های حفاظتی (PE)، هادی خنثی (N)، هادی های حفاظتی- خنثی (PEN)، هادیه ای هم بندی اصلی برای هم ولتاژکردن، هادی های همبندی سیستم اتصال زمین صاعقه گیر و سیستم اتصال زمین عملیاتی (در صورت وجود آنها) پیش بینی و نصب میشود.
١٣-٢-٣-١٩ مقاومت كل اتصال زمین (مقاومت كل زمین)
مقاومت بین ترمینال اصلی اتصال زمین و جرم كلی زمین است.
١٣-٢-٣-٢٠ جریان مجاز (جریان مجاز حرارتی یا جریان اسمی یک هادی)
حداکثر جریانی است که به طور مداوم در شرایط تعیین شده، بدون اینكه دمای وضعیت تعادل یک هادی از میزان معینی تجاوز نماید، میتواند از آن عبور کند.
در مورد هادیها (سیم یا کابل) جریان اسمی همان جریان مجاز حرارتی است.
١٣-٢-٣-٢١ جریان اضافه بار (یک مدار)
اضافه جریانی است که علاوه بر جریان اسمی در مداری برقرار میشود كه از نظر الكتریكی آسیب ندیده باشد.
١٣-٢-٣-٢٢ جریان اتصال کوتاه
اضافه جریانی است که در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی بسیار کوچک بین هادیهای برقدار سیستم نیرو و هادی حفاظتی که در شرایط عادی دارای اختلاف پتانسیل میباشند، ایجاد شود.
١٣-٢-٣-٢٣ اضافه جریان
هر جریانی که بیش از جریان اسمیباشد.
١٣-٢-٣-۲۴ جریان باقیمانده
این جریان جمع برداری مقادیر لحظه ای جریان هایی است که از همه هادی های برقدار یک مدار معین در یک نقطه از تأسیسات برقی عبور میکند، این جریان را گاهی به اشتباه (جریان به زمین و یا جریان نشت به زمین) نیز خوانده اند.
١٣-٢-٣-٢۵ جریان برق گرفتگی
جریانی است كه از بدن انسان یا حیوان عبور كند و مشخصه های آن به نحوی باشد كه احتمالأ موجب برق گرفتگی شود.
١٣-٢-٣-۲۶ جریان نشتی
جریانی است كه بین مداری كه از نظر الكتریكی آسیب ندیده است با زمین یا بدنه های هادی بیگانه، برقرار شود.
این جریان ممکن است دارای مؤلفه ای خازنی باشد که شامل جریانهای مربوط به خازن هایی است که به صورت طبیعی در مدار موجود میباشد.
١٣-٢-٣-٢٧ برق گرفتگی
پدیده ای است مربوط به آسیبهای عضلانی كه در نتیجه عبور جریان الكتریكی از بدن انسان یا حیوان به وجود می آید.
١٣-٢-٣-٢٨ تماس مستقیم
تماس اشخاص و حیوانات با هر یک از هادیهای فاز میباشد.
١٣-٢-٣-٢٩ تماس غیر مستقیم
تماس اشخاص و حیوانات با بدنههای هادی ای است که در شرایط بروز اتصالی، برقدار شده اند.
١٣-٢-٣-٣٠ فیوز
وسیله ای است که اگر شدت جریان آن از مقدار تعیین شده در مدت زمان معین بیشتر شود، از طریق ذوب یک یا چند المان خود، مداری را که در آن قرار گرفته است باز میکند.
١٣-٢-٣-٣١ كلید جداكننده (ایزولاتور - مجزا كننده)
یک وسیله مکانیکی قطع و وصل است که در حالت قطع، فاصله جدایی لازم را بین كنتاكتها به وجود می آورد.
کلید جداکننده قادر است فقط هنگامی یک مدار را قطع یا وصل کند كه جریان های قابل اغماض برقرار شده یا قطع شوند و یا تغییر قابل ملاحظه ای بین ولتاژ دو سر هر یك از قطب های كلید جداکننده ایجاد نشود.
همچنین کلید جدا کنندہ میتواند جریان هایی را در شرایط عادی از مدار عبور دهد و برای زمانی مشخص جریان هایی را در شرایط غیر عادی مانند اتصال كوتاه تحمل کند.
١٣-٢-٣-٣٢ كلید جداكننده زیر بار (كلید ایزولاتور زیر بار)
کلیدی است که هر دو خاصیت مربوط به کلیدهای جداکننده و قطع بار را دارا باشد.
١٣-٢-٣-٣٣ کلید فیوز جدا كننده
کلید جداکننده ای است که در آن فشنگ فیوز و یا نگهدار (پایه) فیوز همراه با فشنگ فیوز، كنتاكت های متحرک كلید جداكننده را تشكیل می دهد (كلید فیوز چاقویی بدون محفظه جرقەگیر).
١٣-٢-٣-۳۴ كلید فیوز قطع بار
کلید قطع باری است که در آن فشنگ فیوز و یا نگهدار (پایه) فیوز همراه با فشنگ فیوز، کنتاکتهای متحرک کلید قطع بار را تشکیل میدهد (کلید فیوز چاقویی با محفظە جرقەگیر).
١٣-٢-٣-۳۵ كلید قطع بار
یک وسیله مکانیکی قطع و وصل است كه قادر به وصل، عبوردادن وقطع جریان برق مدار در شرایط عادی میباشد. شرایط عادی ممكن است شامل وضعیتی با اضافه بارهای مشخص باشد و همینطور برای زمانی مشخص جریان هایی را در شرایط غیر عادی مدار مانند اتصال كوتاه تحمل کند.
١٣-٢-٣-٣۶ كلید فیوز جداكننده و قطع بار
کلید فیوزی است که هر دو خاصیت مربوط به کلید فیوزهای جداكننده و قطع بار را دارا باشد (کلید فیوز با بدنه نوع بسته و با محفظه جرقەگیر).
١٣-٢-٣-٣٧ كلید خودكار (كلید اتوماتیک)
وسیله مکانیکی قطع و وصل خود کار جریان است كه قادر است در شرایط عادی مدار، جریان هایی را وصل یا قطع كند و یا از خود عبور دهد ودر شرایط مشخص ولی غیرعادی مدار مانند اتصال کوتاه، جریان هایی را وصل و قطع کند یا به مدتی کوتاه از خود عبور دهد. این نوع كلید مجهز به وسایلی است که میتواند جریانهای غیرعادی (اضافه بار، اتصال کوتاه) را به طور خودکار قطع کند.
١٣-٢-٣-٣٨ کلید خودکار (کلید اتوماتیک) محدودکنندە جریان اتصال کوتاه
کلید خود کاری است که در برابر عبور جریانهای بسیار بالا، سریع عمل کرده و در زمانی کوتاه تر از یک چهارم تناوب جریان، قبل از آنکه شدت جریان احتمالی به حداکثر خود برسد، جریان را قطع و جرقە آن را خاموش كند.
١٣-٢-٣-٣٩ ولتاژ تماس
ولتاژی است که به هنگام بروز خرابی در عایق بندی، بین قسمت هایی كه همزمان قابل لمس می باشند، ظاهر شود.
الف) از این اصطلاح فقط در ارتباط با حفاظت در برابر تماس غیرمستقیم استفاده میشود.
ب) در بعضی موارد، مقدار ولتاژ تماس ممکن است به وسیله امپدانس شخصی که در تماس با این قسمت ها است، به مقداری قابل ملاحظه تحت تاثیر قرار گیرد.
١٣-٢-٣-۴٠ قطعاتی که در آن واحد در دسترس اند
هادیها یا اجزایی از هادی هستند كه همزمان توسط یک شخص، یا یک حیوان، قابل لمس باشند. قطعات زیر ممكن است در آن واحد در دسترس باشند:
الف) قسمت های برقدار
ب) بدنههای هادی
پ) قسمتهای هادی بیگانه
ت) هادیهای حفاظتی
ث) الكترودهای زمین
١٣-٢-٣-۴۱ دسترس
منطقه ای است که حدود آن از سطح محل فعالیت یا رفت و آمد عادی افراد بدون هر گونه کمک ابزاری، قابل لمس باشد (شكل شماره ١٣-٢-٣-۴۱).
١٣-٢-٣-۴۲ حد گذشت
مقادیر مرزی پارامترهای الكتریكی كه عبور از آنها مجاز نمیباشد.
تصویر ۱