١٣-٥-٣-١ چنانچه بنا به تشخیص شركت برق احداث یک پست ترانسفورماتور در داخل ساختمان یا محوطه آن لازم باشد، آن قسمت از پست كه انحصاراً در اختیار شركت برق خواهد ماند باید طبق ضوابط و مقررات شركت برق، توسط مشترک ساخته و آماده شود. قسمت هایی از پست كه در اختیار مشترک خواهد ماند در صورت تأیید شركت برق به نحو مقتضی مجزا از قسمتهای در اختیار شركت برق بوده واز نظر ارتباطی و عملیاتی باید با قسمت های در اختیار شرکت برق هماهنگی کامل داشته باشد و به نحوی طرح و اجرا شود كە هیچگونە مانع و اشکالی در دسترسی و بهره برداری طرفین وجود نداشته باشد. مرز تقسیم به هرنحوی که تعیین شود، مشترک موظف است علاوه بر رعایت مقررات شركت برق، مقررات این فصل (ردیف ١٣-٥-٣) را نیز در محدوده خود رعایت کند.
تبصره: توصیه میشود که در ساختمان های ویژە حیاتی و بسیار زیاد حساس در صورت امكان و تأمین شرایط، ترانسفورماتورهای فشار متوسط پُست برق با ٥٠٪ بار تقاضا (دیماند) خود در مدار تغذیه قرار گیرند تا در صورت از مدار خارج شدن یکی از ترانسفورماتورها در یک گروە دوتایی، ترانسفورماتور دیگر بتواند بصورت تمام بار، تابلوهای اصلی فشار ضعیف هر دو ترانسفورماتور را كه از طریق یک کلید کوپلاژ با فرمان اتوماتیک بهم متصل اند، تغذیه نماید.
١٣-۵-٣-٢ در مواردی نظیر مجموعه ها، مراكز صنعتی و غیره كه احداث بیش از یک پُست ترانسفورماتور لازم باشد و شركت برق، انشعاب برق را از طریق یك مركز قطع و وصل برق فشار متوسط یا پُست پاساژ تحویل مشترک دهد و پُست های داخلی تماماً در اختیار مشترک باشد، علاوه بر مقررات شرکت برق، رعایت مقرراتی که در پی می آید نیز الزامی خواهد بود. لازم به ذکر است که پُستهای داخلی در اختیار مشترک را عموماً پُست های اختصاصی میگویند.
در صورت استفاده از پُست های پیش ساخته بتنی و فلزی کمپکت (کیوسکی کمپکت)، طرح، نحوه ساخت و بکار گیری این پُست ها و ابعاد آن تابع استانداردهای معتبر و یا استانداردهای شركت برق خواهد بود.
١٣-٥-٣-٣ اتاق ترانسفورماتور پست اختصاصی
در شكل های شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-۴:٣ طرحواره مقطع قائم دو نوع اتاق ترانسفورماتور روغنی و خشک با تهویه طبیعی و تهویه مکانیکی (جهت خنک کردن ترانسفورماتور)، نشان داده شده است. در نوع (الف) اتاق ترانسفورماتور هم سطح زمین ودر نوع (ب) در سطحی بالاتر از آن نصب میشود. نوع (ب) نسبت به نوع (الف) ترجیح دارد ولی اجرای آن در همه موارد امكان پذیر نخواهد بود. انتخاب یکی از دو نوع اتاق با توجه به شرایط طرح، به عهده مشترک خواهد بود. ابعاد اصلی سه اندازه اتاق ترانسفورماتور برای ظرفیت های مختلف در جدول شماره ١٣-٥-٣-٣ ارائه شده است.
تبصرہ ١: ارجحیتهای خروجی هوای خنک كنندە در شكل های شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-٣:۴ به ترتیب اولویت و امکان اجرای آنها تعیین شده است.
تبصره ٢: ارجحیت نشان داده شده جهت خروجی هوای خنک كننده در شكل های شماره ١٣-٥-٣-٢:٣ و ١٣-٥-٣-۴:٣ برای نصب هواكش برقی و یا نصب دریچه كانال تخلیه هوا (كانال اگزاست) میباشد.
مشخصات مهم دیگری که باید در ساختمان اتاق ترانسفورماتور رعایت شود در ادامه ارائه شده است.
تبصرہ ٣: هدف از تعیین ارجحیتهای هوای خنک کننده هدایت مسیر هوای خنک کننده میباشد که بعد از برخورد به ترانسفورماتور، هوای گرم اطراف ترانسفورماتور و اتاق را بهتر خارج کند.
١٣-٥-٣-٣-١ در خصوص شكل های شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-٢:٣ مربوط به اتاق های ترانسفورماتور و جدول شمارە ١٣-۵-٣-٣ مراتب زیر مدّ نظر قرار گیرد:
الف) ابعاد اصلی اتاق ترانسفورماتور برای تهویه طبیعی و یا تهویه مکانیکی (تخلیه و تعویض هوا با استفاده از كانال تخلیه هوا و یا هواكش برقی) برای ترانسفورماتورهای روغنی وخشک میباشد.
ب) حداقل سطح مقطع دریچههای مشبک هوای خروجی و ورودی خنک كننده ترانسفورماتور برای حالت تهویه طبیعی اتاق ترانسفورماتور در جدول شمارہ ١٣-۵-٣-٣ ارائە گردیدە، در صورت فراهم بودن امکانات ساختمانی در پُست برق، بهتر است ابعاد سطح مقطع دریچه مشبک مذكور برای حالت تهویه مكانیكی اتاق ترانسفورماتور نیز در نظر گرفته شود. مشروط بر اینكه علاوه بر این دریچه ها، در فصل گرما و یا درجه حرارت محیط بالا، از هواكش برقی جهت تهویه مکانیکی كه برق مدار تغذیه آن از طریق ترموستات اتاق ترانسفورماتور قطع و وصل میگردد کمک گرفته شود.
پ) در صورتی که اتاق ترانسفورماتور جزئی از ساختمان بوده و یا امکان احداث دریچه مشبک هوای خروجی و ورودی خنک كننده ترانسفورماتور و یا هر كدام به هیچ وجه موجود نباشد، باید از کانال کشی برای تهویه اتاق استفاده نمود، در این حالت ابعاد کانالهای هوای خروجی و ورودی خنک كننده اتاق ترانسفورماتور، میزان تخلیه و تعویض هوا، مشخصات فنی هواكش برقی و غیره، بر اساس میزان اتلاف حرارتی (افت بار داخلی) ترانسفورماتور در شرایط و ظرفیت باردهی کامل و نامی ترانسفورماتور، شرایط و دمای محیط نصب و غیره محاسبه و تعیین میگردد.
ت) ابعاد و یا سایر مشخصات فیزیكی ترانسفورماتور خشک متفاوت از ترانسفورماتور روغنی میباشد، با وجود این تفاوت ابعاد موجود در جدول شماره ١٣-٥-٣-٣ با لحاظ تقریب مثبت برای ترانسفورماتور خشک نیز یکسان منظور گردیده است.
ث) برای ترانسفورماتورهای خشك باید از یك محفظه حفاظتی مناسب جهت كاهش خطرات برق گرفتگی استفاده شود.
تبصره: ابعاد، مشخصات و جزئیات اتاق ترانسفورماتور، پست های برق عمومی و یا پاساژ كه در اختیار شركت برق خواهد بود تابع استانداردهای آن شركت میباشد.
١٣-۵-٣-٣-٢ انتخاب محل و جهت اتاق ترانسفورماتور
در انتخاب محل و نحوه استقرار اتاق ترانسفورماتور، علاوه بر ملاحظات مربوط به مركز ثقل بار و خواستههای نظیر آن که توضیح آن در این بحث نمی گنجد لازم است مراتب زیر نیز رعایت شود:
الف) اتاق ترانسفورماتور باید حتی الامکان در طبقه همکف قرار بگیرد و یکی از جبهههای آن مشرف به فضای آزاد باشد و در برابر این جبهه هیچ گونه ساختمان یا مانع دیگری که تهویه اتاق و داخل و خارج کردن ترانسفورماتور را با اشكال روبرو كند وجود نداشته باشد. در اصلی اتاق ترانسفورماتور باید در این جبهه قرار داشته تا نقل و انتقال ترانسفورماتور به سادگی انجام پذیر باشد، برای همین منظور ترجیح دارد وسیله نقلیه و جرثقیل بتوانند به این جبهه رفت وآمد کنند.
به هر دلیلی اگر اتاق ترانسفورماتور در طبقات بالاتر از همكف و یا زیرزمین ساخته شود، امكانات و فضای لازم برای نقل و انتقال ترانسفورماتور، دسترسی نفر و غیره و تمهیدات لازم برای تهویه آن در نظر گرفته شود.
ب) چنانچه ساختمان از نوعی باشد كه نصب پست یا پستهای ترانسفورماتور در طبقات ساختمان، زیرزمین و یا روی بام آن اجتناب ناپذیر شود و یا برای طبقه همكف آن شرایط بند الف قابل تأمین نباشد، ضمن رعایت کلیه مقررات مربوط به تهویه اتاق و دسترسی های لازم برای نقل و انتقال ترانسفورماتورها و سایر امکانات مورد نیاز باید در این پُست ها از ترانسفورماتور نوع خشک استفاده كرد. در این صورت مراعات و اجرای جزئیات مربوط به حائل آتش مشبك باشن وغیره منتفی خواهد بود. لازم به ذکر است که استفاده از ترانسفورماتورهای روغنی در این شرایط ممنوع میباشد.
پ) در صورت امكان، جبهه مشرف به فضای آزاد اتاق تراتسفورماتور باید در جهتی انتخاب شود كه تابش آفتاب به آن حداقل باشد (روبه شمال).
ت) جبهه مشرف به فضای آزاد می تواند ضلع عرضی یا طولی اتاق باشد، در هر حال ترانسفورماتور را باید در راستای مناسب آن قرار داد.
ث) اتاق ترانسفورماتور و یا پُست برق باید حداقل ٢ متر از خطوط شبكه گاز طبیعی فاصله داشته باشد (مبحث ١٧ مقررات ملّی ساختمان).
ج) در ساختمانهای ویژه حیاتی و بسیار زیاد حساس تمهیدات لازم در پست برق ساختمان ونیز نیرو گاه برق اضطراری (ردیف ١٣-۵-۵-٣) به نحوی در نظر گرفته شود که در موقع حریق و یا خسارت ناشی از انفجار، احتمال از دست رفتن منابع تأمین نیروی برق ساختمان كاهش یابد (مبحث ٢١ مقررات ملی ساختمان).
١٣-٥-٣-٣-٣ ابعاد اتاق ترانسفورماتور
در انتخاب ابعاد اتاق ترانسفورماتور باید به موارد زیر توجه شود:
الف) ابعاد اتاق ترانسفورماتور را باید با توجه به توسعه و رشد بار در آینده انتخاب كرد تا امكان استفاده از ترانسفورماتورهای با قدرت بیشتر بدون لزوم انجام تغییرات ساختمانی در اتاق فراهم باشد. برای همین منظور صرفنظر از قدرت پیش بینی شده اولیه، چنانچه در آینده احتمال استفاده از ترانسفورماتورهای با قدرت بیشتر از ۶٣٠ كیلوولت آمپر وجود نداشته باشد می توان از اتاق كوچك استفاده كرد ولی اگر این احتمال وجود داشته باشد، یا قدرت اولیه بیش از این مقدار باشد باید از اتاق ترانسفورماتور بزرگ یا خیلی بزرگ (بسته به مورد) استفاده شود. در هر حال فضای آزاد در اطراف ترانسفورماتورنباید از ۰/۸ متر كمتر باشد.
ب) ارتفاع اتاق ترانسفورماتور مھمترین عامل در تھویه طبیعی جهت خنک کردن آن به شمار میرود، برای همین منظور ارتفاع اتاق نباید از مقادیر داده شده برای هر كدام از اندازه اتاق ها كمتر باشد (جدول شماره ١٣-٥-٣-٣).
پ) چنانچه از تهویه مکانیکی به منظور خنک كردن ترانسفورماتور استفاده شود، ارتفاع اتاق نباید از مقادیر داده شده برای هر كدام از اتاقها كمتر باشد (جدول شماره ١٣-٥-٣-٣).
ت) چنانچه به علت شرایط معماری و مشخصات ساختمان (شبکه بندی نامناسب، وجود ستون ها و غیره) احداث اتاق به ابعاد ذكر شده امكان پذیر نباشد ممكن است آنها را با صلاحدید مجری مقررات تغییر داد (به هرحال این تغییر نباید از ٪١٠- در طول وعرض اتاق بیشتر باشد).
١٣-۵-٣-٣-۴ اجزای اتاق ترانسفورماتور و خصوصیات آن
اتاق ترانسفورماتور باید دارای خصوصیات زیر باشد:
الف) در اتاق ترانسفورماتور نباید هیچ نوع پله یا شیب تند بیش از حد مجاز وجود داشته باشد.
ب) در طرح اتاق باید مجاری عبور و خروج هوا با سطح مقطع كافی و مسیر مناسب برای خنک کردن ترانسفورماتور از راه تهویە طبیعی و یا مکانیکی پیشبینی شود.
پ) در زیر محل استقرار ترانسفورماتور روغنی و پایینتر از مسیر عبور هوای خنک کننده باید حائلی مشبک که دارای پوشش ضدرنگ باشد پیشبینی شود. روی این شبکه باید حداقل به ضخامت (٢٠ سانتیمتر) شن یا سنگ گرانیت شکسته ریخته شده تا مانع سرایت آتش احتمالی باشد.
ت) زیر حائل آتش باید سطحی شیب دار ساخته شود تا روغنی را كه ممكن است در صورت نشت یا ترکیدن محفظه ترانسفورماتور روغنی ریخته شود به سمت مخزن روغن هدایت كند. حداقل حجم مخزن روغن باید با حجم روغن بزرگترین ترانسفورماتور روغنی که ممکن است در اتاق نصب شود برابر باشد. برای هدایت روغن بطرف چاهکی که در پایین ترین نقطه مخزن ساخته میشود باید شیبهای مناسب پیشبینی شود و یک لوله برای تلمبه کردن روغن باید به طور دائمی این چاهک را به اتاق ترانسفورماتور وصل کند.
ث) ارتفاع كف اتاق ترانسفورماتور باید حداقل (٢٠ سانتی متر) از سطح احتمالی سیلابروهای منطقه بالاتر باشد.
ج) دریچههای ورودی و خروجی هوای خنک کننده باید مجهز به شبکههای جلو گیری کننده از دخول پرنده ها، حیوانات کوچک و آب باران به داخل اتاق باشد.
چ) کانالها یا بازشوهای عبور کابل یا لولههای حامل کابل ها باید به نحوی در اطراف ترانسفورماتور پیش بینی، ساخته یا نصب شوند كه مانع مسیر جریان هوای خنک كننده نباشند. شیب مسیر کانالها یا لولهها باید به سمت خارج باشد.
ح) در ورودی اتاق باید آهنی باشد و به سمت خارج باز شود. قفل در باید از نوعی باشد كه حتی هنگامی که بسته است خارج شدن از اتاق امكان پذیر باشد.
خ) برای جلوگیری از تعریق در مناطق مرطوب باید تمهیدات لازم، برای اتاق ترانسفورماتور پیشبینی گردد.
د) در فضای داخل و در جداره داخلی وخارجی دیوارها، سقف و كف اتاق ترانسفورماتور نباید هیچگونه لوله حامل آب، فاضلاب، سیستم های برودتی و حرارتی و گاز نصب شود.
ذ) هیچگونه پنجرهای نباید در اتاق ترانسفورماتور وجود داشته باشد.
ر) اتاق باید طوری ساخته شود که از نفوذ رطوبت و سرایت حریق به آن جلوگیری شود و با توجه به این خواسته باید از مصالح مناسب استفاده شود.
ز) زمان مقاومت در مقابل حریق اتاق باید بر اساس مقررات انتخاب شود (ردیف ١٣-٥-٣-۴-٢).
ژ) دیوارههای اتاق باید از مصالحی پوشانده شود که گرد گیر نباشد.
س) استفادہ از گچکاری و یا سایر مصالح در نازک كاری سقف پُست كه امكان سقوط اجسام و بروز اتصالی در ترانسفورماتور را در بر خواهد داشت، ممنوع میباشد.
ش) تیرآهن و یا ناودانیهای ناقل و استقرار ترانسفورماتور باید دارای زوارهای هدایت چرخ ترانسفورماتور باشند و با توجه به استاندارد کوچکترین و بزرگترین ترانسفورماتوری کە ممکن است در اتاق نصب شود، انتخاب شده باشند.
ص) نگهدارندههای مناسب برای کابلهای وصل شونده به ترانسفورماتور باید پیش بینی شود.
ض) برای اتاق و زیرزمین ترانسفورماتور در ساختمانی كه دارای سیستم اعلام حریق میباشد باید دتکتورهای اعلام حریق مناسب پیش بینی شود.
١٣-۵-٣-٣-۵ جهت استقرار ترانسفورماتور در اتاق ترانسفورماتور باید بە نحوی باشد كە شرایط زیر برقرار باشد:
الف) اگر محور طولی ترانسفورماتور روغنی و یا خشك به موازات در باشد، بوشینگ های برق فشارمتوسط باید رو به داخل اتاق باشد.
ب) اگر محور طولی ترانسفورماتور روغنی عمود بر در بوده و ترانسفورماتور دارای مخزن انبساط روغن باشد، الزامی است که روغن نما رو به در اتاق قرار گیرد.
تبصره: ترانسفورماتورهای روغنی با مخزن انبساط روغن، ترانسفورماتور نوع كنسرواتیو و بدون مخزن انبساط روغن و از نوع تمام بسته نامیده میشود.
١٣-۵-٣-۴ اجزای اتاقهای برق فشار متوسط و ضعیف و خصوصیات آنها
١٣-۵-٣-۴-١ برای نصب تجهیزات و تابلوهای برق فشار متوسط یک اتاق و برای نصب تجهیزات و تابلوهای برق فشار ضعیف پُست ترانسفورماتور اتاق دیگری پیش بینی و احداث شود.
تبصره: در برخی موارد ممکن است خصوصیات ساختمان ایجاب کند که برای تجهیزات برق فشار متوسط و فشار ضعیف از یك اتاق واحد استفاده شود. این كار به شرط استفاده از تابلوهای تمام بسته و حفظ فواصل مجاز، امکان پذیر خواهد بود.
١٣-٥-٣-۴-٢ مقررات زیر باید در طرح و اجرای اتاق تابلوهای برق فشار متوسط وفشار ضعیف اجرا و فواصل مجاز داده شده رعایت شوند:
الف) در اتاق تابلوهای برق فشار متوسط وفشار ضعیف یا اتاق مشترك برق فشار متوسط وفشار ضعیف حداقل فواصل، مطابق جدول شماره ١٣-٥-٣-۴-٢ است. فاصله تابلوهای تمام بسته برق فشار متوسط و فشار ضعیف از هم نباید از ۱/۵ متر كمتر باشد.
ب) ارتفاع اتاقها باید با هر دو شرط زیر مطابقت كند:
- ارتفاع اتاق ≥ ارتفاع بلندترین تابلو + ۰/۵ متر
- در عین حال ارتفاع اتاق ها نباید هیچگاه از ٢ متر كمتر باشد
تبصرہ ١: چنانچه از کف کاذب یا سکوی استقرار تابلوی برق برای کابل کشی استفادە گردد، ارتفاع کف کاذب و یا سکوی استقرار در آن اتاق جزء ارتفاع تابلوی برق محسوب میشود.
تبصرہ ۲: درها، دیوارها، سقف و کف اتاق های ترانسفورماتور، تابلوهای برق فشار متوسط، تابلوهای برق فشار ضعیف اصلی مستقر در پست برق ساختمان، باید مانع حریق بوده و با درجه ٢ ساعت مقاومت در مقابل حریق باشد (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان).
پ) ابعاد کانالها و یا بازشوهای عبور كابل ها یا فضاهای زیر اتاق ها باید با یكدیگر و با کانالها و یا بازشوهای ارتباطی با اتاق ترانسفورماتور، هماهنگی كامل داشته و بقدر كافی عمیق و عریض باشند تا هنگام نصب و بهره برداری، شعاع انحنای كابلها از مقدار مجاز كمتر نشود. به همین خاطر برای کابلهای با مقطع بزرگ لازم خواهد بود زوایای داخلی کانالها فارسیبر شود. برای هدایت آب یا مایعات دیگری که ممکن است به داخل کانالها و فضاهای مورد بحث رخنه کند باید برای آنها شیبی مناسب برای دفع به سمت خارج تعبیه شود.
ت) ابعاد درهای اتاق تابلوی برق باید برای حمل ونقل تابلوها و دیگر متعلقات، مناسب واز نوع ضدحریق یا آهنی باشد. درهای اتاق باید به سمت خارج اتاق باز شود و قفل درها باید از نوعی باشد که خروج از اتاق حتی هنگامی که در قفل و یا بسته است امکان پذیر باشد.
ث) ابعاد راهروهای داخلی و سایر درهای ساختمان در مسیر عبور تابلوهای برق، برای حمل ونقل تابلوها مناسب باشد.
ج) چنانچه اتاق ها دارای پنجره به سمت فضای آزاد باشند بلندی هیچ یک از آنها نباید از بلندی تابلوهای برق بیشتر باشد. پنجرهها باید مجهز به شبکه محافظ یا شیشههای مسلح باشند.
١٣-٥-٣-۴-٣ مقررات ذکر شده در بندهای مرتبط از ردیف ١٣-۵-٣-٣-۴ برای اتاقهای مجزا یا مشترک تابلوهای برق فشار متوسط وفشار ضعیف نیز معتبر است.
١٣-٥-٣-۴-۴ در صورتی كه ترانسفورماتور، تابلوهای برق فشار متوسط و فشار ضعیف دارای یك اتاق مشترك باشند (پست برق) رعایت مقررات ذكر شده ردیف های ١٣-٥-٣-٣ و١٣-٥-٣-۴ الزامی است، ضمن اینكه فضای اختصاصی محل استقرار ترانسفورماتور باید با حفاظ مناسبی از فضای محل استقرار تابلوهای برق فشار متوسط و فشار ضعیف جدا شود، رعایت فواصل مندرج در جداول شماره ١٣-٥-٣-٣ و ١٣-۵-٣-۴-٢ الزامی میباشد.
تبصره: توصیه میشود که در ساختمان های ویژه حیاتی و بسیار زیاد حساس اتاق ها و فضاهای ترانسفورماتورهای فشار متوسط، تابلوهای فشار متوسط، مولد نیروی برق اضطراری، برق بدون وقفه مركزی یا منطقه ای، تابلوهای برق فشار ضعیف اصلی سیستم های مذكور مستقر در داخل ساختمان، یا خارج از آن، مستقل و مجزا از هم در نظر گرفته شوند.
تصویر ۱
تصویر ۲
تصویر ۳
تصویر ۴
تصویر ۵
تصویر ۶
تصویر ۷
تصویر ۸
تصویر ۹