طراحی اجزای لوله كشی گاز باید بر اساس الزامات زیر باشد:
١٧-۴-٧-١ لوله رابط
١٧-۴-٧-١-١ ابتدای لوله رابط باید در نزدیك ترین نقطه به سر علمك در نظر گرفته شود. فاصله ابتدای لوله کشی رابط تا سرعلمک و رگولاتور تانویه به ظرفیت رگولاتور بستگی داشته و اگر جمع مصرف كل ساختمان معادل ٢٥ متر مكعب بر ساعت باشد، تا فاصله ۵٠ سانتیمتر و بیشتر از آن، ۶٠ سانتی متر در نظر گرفته میشود.
١٧-۴-٧-١-٢ لوله رابط باید روكار بوده و در حد ممكن كوتاه ترین مسیر عبور برای آن انتخاب شود.
١٧-۴-٧-١-٣ چنانچە بخشی از لوله رابط در خارج از ملك در ارتفاعی پایین تر از ٢٢٠ سانتی متر باشد، برای حفاظت در مقابل ضربه باید داخل غلاف از لوله فلزی با قطر دو اندازه بزرگتر قرار گیرد. جداره خارجی لوله نباید هیچ گونه تماسی با جداره داخلی غلاف داشته و فضای بین آنها باید خالی باشد.
١٧-۴-٧-١-۴ قطر ابتدای لوله رابط و قطر محل اتصال آن به كنتور باید متناسب با ظرفیت رگولاتور و کنتور باشد.
١٧-۴-٧-١-۵ قطر سایر قسمتهای لوله رابط باید مطابق قسمت ١٧-۴-١٠ تعیین شود.
١٧-۴-٧-٢ كلكتور توزیع كننده
برای ساختمان هایی که بیش از یک كنتور داشته باشند باید كلكتور بر مبنای الزامات زیر طراحی شود:
١٧-۴-٧-٢-١ کلکتور باید تا حد ممکن نزدیک به علمک بودە و در فضای باز یا در محلی که دارای تهویه طبیعی است، نصب شود. در تعیین محل كلكتور باید شرایط كنتورها و محل نصب آنها در نظر گرفته شود و در محلی باشد كه امكان نصب كنتورها وجود داشته باشد.
١٧-۴-٧-٢-٢ تعیین قطر كلكتور باید بر اساس مقدار مصرف كل ساختمان و طولانی ترین مسیر لوله كشی گاز در ساختمان بر اساس قسمت ١٧-۴-١٠ انجام شود.
١٧-۴-٧-٢-٣ قطر كلكتور باید از ابتدا تا انتهای آن ثابت باشد ونباید از قطر لولههای متصل به آن كمتر باشد.
١٧-۴-٧-٢-۴ اخذ انشعاب از كلكتور باید با استفاده از اتصالات استاندارد انجام شود و بر روی هر یک از انشعابهای خروجی از كلكتور وقبل از لوله جانشین كنتور، نصب شیر قفلی برنجی الزامی است.
١٧-۴-٧-٢-۵ فاصله بین دو انشعاب متوالی روی كلكتور برای نصب كنتورها باید مطابق با اندازه کنتورها باشد؛ به صور تیکه امکان نصب کنتورها در این فواصل وجود داشته باشد.
١٧-۴-٧-٢-۶ برای نگهداری کلکتور باید بست و پایه مناسب روی دیوار یا جدارە مستحكم که تحمل وزن کلکتور و تجهیزات متصل به آن را داشته باشد، در نظر گرفت.
١٧-۴-٧-٢-٧ قطر لوله رابط باید با قطر لوله كلكتور برابر باشد.
١٧-۴-٧-٣ كنتور
١٧-۴-٧-٣-١ محل نصب كنتور باید در محدودۀ داخلی ملك یا ساختمان وتا حد ممكن در محلی نزد یک به درب ورودی و علمک باشد.
١٧-۴-٧-٣-٢ فضای محل نصب كنتور باید در معرض جریان هوای طبیعی باشد.
١٧-۴-٧-٣-٣ محل کنتور باید به گونهای باشد كه کنتور در معرض صدمات فیزیكی قرار نگیرد. در صورتی که بنا به شرایط خاص و به ناچار كنتور درمعرض برخورد یا صدمه فیزیکی باشد، نصب حفاظ مناسب الزامی خواهد بود.
١٧-۴-٧-٣-۴ ارتفاع لوله جانشین كنتور از كف زمین باید حداقل ١٨٠ سانتی متر و حداكثر ٢٢٠ سانتی متر باشد
١٧-۴-٧-٣-۵ در نظر گرفتن محل نصب كنتور در پاگرد یا راهروی طبقات در ساختمان های جدید كه امكان نصب كنتور در محل دیگری وجود داشته باشد، ممنوع است.
١٧-۴-٧-٣-۶ روی انشعابهای اخذ شده از كلكتور، لوله جانشین كنتورها باید در نزدیكترین محل ممكن به كلكتور و به صورت مجتمع نصب شود. ارتفاع لوله جانشین كنتور از كف زمین باید حداقل ١٨٠ سانتی متر وحداكثر ٢٢٠ سانتی متر باشد.همچنین در محدوده مسیر تردد وسایل نقلیه در پاركینگ، ارتفاع لوله جانشین كنتور از كف زمین بایید ٢٢٠ سانتی متر باشد.
١٧-۴-٧-٣-٧ محل نصب كنتور نباید مجاور رمپها وسطوح شیبدار باشد. سطح كف در محل نصب كنتور تا فاصله حداقل ١ متر از دیوار نگهدارندهی آن باید بدون شیب باشد.
١٧-۴-٧-٣-٨ محل نصب كنتور باید روی دیوار یا جدارهای كه استحكام لازم برای نگهداشتن آن را دارد، در نظر گرفته شود.
١٧-۴-٧-٣-٩ فاصله كنتور از سیمهای برق كه روی كار نصب شدهاند باید حداقل ١٠ سانتیمتر و از کنتور برق حداقل ۵٠ سانتی متر در نظر گرفته شود.
١٧-۴-٧-٣-١٠ فاصله کنتور از بدنه دستگاههای گازسوز باید حداقل یک متر باشد.
١٧-۴-٧-٣-١١ قطر و طول لوله جانشین باید مطابق با ظرفیت كنتور تعیین شده در نظر گرفته شود.
١٧-۴-٧-٣-١٢ برای نگهداری كنتورهای با ظرفیت بیش از ۴۰ متر مكعب در ساعت باید پایه نگهدارنده مناسب که تحمل وزن آن را داشته باشد در نظر گرفته شود.
١٧-۴-٧-۴ شیرها
شیرهایی که در لوله کشی گاز به کار میروند باید از نوع ربع گرد توپی باشند و تقسیم بندی از نظر نوع و الزامات محل نصب آنها بر اساس این قسمت از مقررات است.
١٧-۴-٧-۴-١ انواع شیرها از نظر موقعیت در سیستم لوله كشی گاز
الف) شیر اصلی
محل نصب این شیر باید بلافاصله بعد از كنتور، در ابتدای لوله اصلی ودر ارتفاع ١٧٠ الی ١٩٠ سانتی متری از سطح كف محل نصب باشد. محل نصب شیر اصلی نباید مجاور رمپها و سطوح شیبدار بوده ودر مسیر دسترسی به آن نباید مانعی وجود داشته باشد. سطح كف محل نصب شیر در فاصله ١ متر از هر طرف شیر باید بدون شیب باشد.
ب) شیر فرعی
این شیر بعد از شیر اصلی در مسیر لوله کشی و برای قطع و وصل جریان گاز بخشی از آن نصب میشود. انواع شیرهای فرعی به شرح زیر می باشند:
١) شیر قطع كن بیرون واحد
شیر ربع گرد توپی قفل شونده است که در ساختمان هایی که دارای کنتور مشتر ک می باشند، بر روی لولۀ گاز ورودی به هر واحد و در بیرون از واحد نصب میشود. این شیر به منظور قطع جریان گاز واحد در مواقع ضروری باید در دسترس ساكنین آن ساختمان باشد. شیر اصلی بعد از كنتور در کنتورهای مجزا به عنوان شیر قطع کن بیرون واحد نیز محسوب میشود.
٢) شیر قطع كن داخل واحد
این شیر در ابتدای لوله كشی داخل واحد نصب میشود و فقط در دسترس ساكنین آن واحد برای قطع ووصل جریان گاز میباشد. ارتفاع این شیر ١٧٠ الی ١٩٠ سانتی متر بالاتراز كف محل نصب است و باید داخل واحد، در دسترس و تا حد امكان نزدیک به درب ورودی نصب شود.
٣) شیر ساختمان
اگر در ملکی چند ساختمان مجزا بنا شده باشد، در ابتدای ورودی انشعاب گاز هر ساختمان باید یک شیر در ارتفاع ١٧٠ الی ١٩٠ سانتیمتر بالاتر از كف زمین برای قطع و وصل جریان گاز ساختمان نصب شود.
پ) شیر مصرف
در انتهای انشعاب برای قطع و وصل جریان گاز دستگاه های گازسوز نصب میشود و هر دستگاه گازسوز باید دارای یک شیر مصرف مستقل باشد استفاده از یک شیر مصرف (مشترکاً) برای دو یا چند دستگاه گازسوز ممنوع است.
١٧-۴-٧-۴-٢ الزامات محل نصب شیرها در ساختمان ها و محوطه
الف) سطح كف محل نصب شیرها باید در تراز افقی بوده و در مسیر دسترسی به آنها باید هیچگونه مانعی وجود نداشته باشد.
ب) شیرها باید به راحتی قابل دسترس باشند. محل نصب آنها نباید در یشت درها، پشت دستگاههای گازسوز یا داخل كمد یا كابینت باشد.
پ) شیرها باید به گونهای نصب شوند که دسته آنها در دسترس بوده و مانعی در مقابل باز وبسته شدن آنها نباشد.
ت) ارتفاع محل نصب شیرهای اصلی و شیرهای فرعی باید ١٧٠ الی ١٩٠ سانتی متر بالاتراز كف زمین باشد.
ث) ارتفاع محل نصب شیر مصرف از زمین و فاصلۀ آن از بدنه دستگاهه ای گازسوز متداول باید مطابق جدول ١٧-۴-٢ باشد. برای دستگاه های گازسوزی که در این مبحث ذكر نشده است، محل نصب شیر مصرف مطابق دستور العمل سازنده میباشد.
ج) خط محور طولی شیرهای مصرف باید به صورت افقی، موازی دیوار و به سمت دستگاه گازسوز باشد.
چ) در حالتی که شیر مصرف دستگاه های گازسوزی كه در فضای مركزی محل نصب قرار می گیرند و دیواری برای نگهداری لولە عمودی انشعاب وجود ندارد، باید قسمت عمودی لوله انشعاب داخل غلاف فلزی قرار گیرد و پایە نگهدارندە مستحكمی بەصورت ثابت تا ارتفاع شیر مصرف در محل اجرا شود و غلاف فلزی با بست مناسب روی آن محكم شود.
تبصره۱: برای لوله عمودی انشعاب شیرهایی كه ارتفاع آنها از كف محل نصب حداكثر ۶٠ سانتی متر یا کمتر باشد مانند شیرهای مشعل دیگ حرارتی در موتورخانه ها، نیازی به اجرای نگهدارندە نیست.
١٧-۴-٧-۵ تجهیزات ایمنی
در این مقررات شیر خودكار قطع گاز حساس در مقابل زلزله، آشكارساز گاز طبیعی و آشكارساز مونوكسیدکربن به عنوان تجهیزات ایمنی برای سیستم لوله كشی گاز ساختمان ها در نظر گرفته شده است. الزامات نصب این تجهیزات به شرح زیر است:
١٧-۴-٧-۵-١ نصب شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله در ابتدای لوله کشی گاز ساختمان های آپارتمانی مسكونی بزرگ و ساختمانهای آپارتمانی عمومی و ساختمانهای خاص، بعد از شیر اصلی الزامی است.
١٧-۴-٧-۵-٢ نصب آشكارساز گاز طبیعی و آشکارساز مونوکسیدکربن در موتورخانه های ساختمانهای آپارتمانی مسكونی بزرگ و ساختمانهای آپارتمانی عمومی و ساختمان های عمومی و ساختمانهای خاص الزامی است.
تصویر ۱