به طور کلی محیط آکوستیکی مناسب برای هر نوع فعالیتی در ساختمان را می توان قبلاً تعیین کرده و پیش بینی های لازم را در طراحی اعمال کرد. از آنجا که لزوم طراحی آکوستیکی در بسیاری از ساختمان ها برای کارفرمایان و مجریان روشن نمیباشد اکثر آنها با مشکلات آکوستیکی فراوانی روبرو هستند. به عنوان مثال بر همگان روشن است که یک سالن سخنرانی و یا یک سالن موسیقی به طراحی آکوستیکی نیاز دارد ولی عده معدودی از لزوم طراحی آکوستیکی در بقیه ساختمان ها از جمله ساختمان های مسکونی آگاهی دارند اکثر مشکلات آکوستیکی را میتوان در مرحله طراحی با راه حل های مناسب برطرف کرد تمامی عناصر ساختاری ساختمان در بهینه سازی وضعیت آکوستیکی ساختمان مؤثرند و میبایست این عوامل به وضوح شناخته شده و ترکیب مناسب آنها در طراحی اعمال گردد.
معمولاً کنترل آکوستیکی یک فضا به کنترل صحیح سه عامل منبع صدا، مسیر انتقال صدا و دریافت کننده صدا بستگی دارد.
از آنجا که کنترل آکوستیکی معمولاً با پائین آوردن تر از نوفه ارتباط مستقیم دارد در نتیجه باید سعی کرد در مرحله اول تر از نوفه را در محل منبع کاهش داد. از آنجا که در بعضی موارد امکان پائین آوردن تر از نوفه در محل منبع به طور کامل میسر نمیباشد در مرحله بعد در مسیر تراگسیل صدا باید با استفاده از تمهیدات آکوستیکی این امکان را فراهم آورد. در آخرین مرحله با اصلاح وضعیت آکوستیکی در محل دریافت نوفه میتوان محیط مناسبی را برای دریافت کننده فراهم ساخت.
معمولاً کاهش تر از نوفه در محل منبع و در مسیر تراگسیل صدا سهل تر و کم هزینه تر از اصلاح وضعیت آکوستیکی در محل دریافت نوفه میباشد بنابراین برای ارائه راه حل مناسب باید به این مهم توجه خاص مبذول گردد. در بعضی موارد راه حلهای ترکیبی میتواند کمک مؤثری در جهت حل مسأله باشد. به عنوان مثال چنانچه کارکرد سیستم تهویه باعث ایجاد نوفه در یک فضا گردد به ترتیبی که در بالا گفته شد در مرحله اول سعی میشود که با انتخاب یک سیستم آرام تر نصب مناسب و ساخت پوشش آکوستیکی در محل قرارگیری دستگاه تهویه نوفه کاهش یابد. در مرحله بعد با استفاده از جدا کننده های الاستیک و لایه های جاذب صدا در مسیر کانالها تر از نوفه کاهش می یابد. در مرحله آخر چنانچه هنوز تراز نوفه به حد مناسب تقلیل نیافته باشد میتوان با استفاده از مصالح مناسب در داخل فضا به این مهم دست یافت.
هدف طراحی آکوستیکی در ساختمان فراهم آوردن محیط رضایت بخش برای فضاهایی با کاربری مورد نظر میباشد مسائل آکوستیکی نه تنها در انتخاب مصالح پوششی فضاها، بلکه به چیدمان فضاها مانند نحوه قرار گرفتن فضاهای آرام با فاصله مناسب از فضاهای پر نوفه بستگی دارد. برنامه ریزی مناسب کاربری فضاها شامل جداسازی فضاهای حساس به نوفه از فضاهایی که نوفه تولید میکنند میتواند بسیاری از مشکلات آکوستیکی را برطرف کند.
این پیوست شامل اطلاعاتی در مورد طراحی آکوستیکی یک مجموعه ساختمانی است تا طراحان با استفاده از آن به گونه ای عمل نمایند که پس از اتمام ساخت به اصلاحات اساسی برای بهینه سازی وضعیت آکوستیکی نیازی نباشد. از آنجا که تمهیدات به کار رفته در طراحی آکوستیکی یک ساختمان رابطه مستقیم با کاربرد آن دارد باید مقررات تدوین شده مربوط مد نظر قرار گیرند. این پیوست به بررسی دو عملکرد ساختمانی مختلف بر روی یک سایت مشخص می پردازد. در مرحله اول یک مجموعه آموزشی بر روی یک سایت مطالعه شده و با مراجعه به ضوابط تعیین شده برای فضاهای آموزشی در بند ۱۸-۲-۴ این مقررات طراحی میگردد. در مرحله دوم یک مجموعه مسکونی - اداری بر روی همان سایت با مراجعه به ضوابط تعیین شده برای فضاهای مسکونی در بند ۱۸-۲-۲ و اداری در بند ۱۸-۲-۶ این مقررات طراحی میگردد.
برای رسیدن به شرایط بهینه و مطابقت با ضوابط فوق مراحل مختلف طراحی به شرح زیر توصیه میشود .
مراحل مختلف طراحی آکوستیکی
برای طراحی آکوستیکی ساختمان مراحل زیر باید به ترتیب رعایت شوند
الف - سایت یا محل در نظر گرفته شده جهت ساخت از لحاظ منابع نوفه خارجی بررسی شده و از نوفه در تمام نقاط آن به منظور منطقه بندی آکوستیکی سایت مشخص گردد.
ب - شرایط آکوستیکی فضاهای مختلف ساختمانی در رابطه با عملکرد آنها مشخص شده و فضاها در این رابطه دسته بندی گردند.
پ - با توجه به دو بند بالا محل صحیح قرارگیری هر دسته از فضاها در سایت تعیین شود. فضاهایی که بنا به نیاز طرح در موقعیت مناسب در سایت قرار نمی گیرند، مشخص گردند تا تمهیدات خاصی در مورد آنها رعایت شود.
ت - طرح اولیه ساختمان با توجه به موقعیت فضاها در سایت تهیه گردد.
ت - در داخل ساختمان وضعیت قرارگیری فضاهای مختلف بررسی گردد چنانچه بنا به نیاز طرح یا محدودیت های موجود فضاهایی با شرایط مختلف در مجاورت هم یا بر روی یکدیگر قرار می گیرند تمهیدات آکوستیکی در مورد جدا کننده های بین این فضاها رعایت شوند.
ج - مواد و مصالح مناسب جهت کنترل نوفه و تأمین زمان واخنش بهینه در فضاهای مختلف در رابطه با عملکرد آنها انتخاب گردند.
چ - سیستم های سازه ای و تأسیساتی از دیدگاه آکوستیکی بررسی و در صورت نیاز بهینه شوند. مراحل مختلف طراحی آکوستیکی یک ساختمان در دیاگرام شکل پ۵-۱- نشان داده شده است. علاوه بر آن یکایک این مراحل در بندهای بعدی توضیح داده شده و تأثیر آنها در نحوه طراحی هر کدام از دو مجموعه ساختمانی زیر بر روی یک سایت فرضی ارائه گردیده است.
(۱) آموزشی
(۲) مسکونی - اداری
تصویر ۱