با احترام به ادیان و مکاتب دیگر، به منظور دستیابی به هویتی منسـجم در سـاختمان هـا و محـیط زندگی بر پایه ارزشهای ایرانی - اسلامی، بناها باید با تمهیـدات لازم در راسـتای پاسـداری از ایـن ارزشها طراحی و ساخته شوند و زمینهای برای تناقض بـا آن هـا در سـاختمان هـا و محـیط فـراهم نشود. در این راستا، ضروریست که اصول ریشه دار معماری ایرانی از جمله مـوارد زیـر در طراحـی و ساخت بناها مورد توجه جدی قرار گیرند:
- ”خودبسندگی و بوم آورد بودن” مصالح و فنآوری،
- ”پرهیز از بیهودگی” به معنای دوری از افزودههای غیرضروری،
- ”مردم واری” که رعایت مقیاسهای انسانی به شکل مطلوب و بر اساس رفع نیازهای او است،
- ”درونگرایی” که به مفهوم حفظ حریم های خصوصی و عمومی است و بیش از اصول دیگـر تـأثیرات فرهنگ دینی را نمایان میکند،
- ”نیارش” که در طراحی ساختار اصلی بناها، به معنای رعایت چارچوب معین ترسیمی و هندسی سازه و عناصر اصلی نگهدارنده بنا است،
- ”پیمون” به مفهوم پیروی از نظام ابعادی معین که بـه نحـوی تولیـد انبـوه و حرفـهای را ممکـن میسازد.
این اصول به منظور تعیین و حفظ تناسب بین اجزای بنا در گذشته رعایت می شـد و لازم اسـت در دوران معاصر نیز علاوه بر دست یابی به سایر اهداف و انتظارات تعیین شده در ایـن قسـمت، بازتـاب عینی آنها جهت نیل به انتظارات زیر مدنظر قرار گیرند:
الف- تامین امنیت معنوی انسانها با رعایـت حـریم هـای لازم کـار و زنـدگی و جلـوگیری از تـداخل قلمروهای خصوصی و عمومی در طرح و اجرای ساختمانها.
ب- هماهنگی با ارزشهای دینی و معنوی جامعـه و سـایر ارزش هـای نهفتـه در محـیط طبیعـی و مصنوعی، در تعیین شیوه استقرار و جهت گیری فضاها و سـاختمان هـا و همچنـین در طراحـی حجم، ارتفاع و نمای بناها.
پ- در نظر گرفتن شأن و منزلت انسانها در طراحی و ساخت ساختمانها، به صورتی که علاوه بـر کفایت امکانات ساختمانی برای تامین ایمنی، بهداشت و سلامت لازم، هیچ فردی برای فعالیـت و زندگی مستقل در فضاهای تعیین شده، به کمک جسمی دیگران نیاز نداشته باشد.
ت- رعایت عدالت در امکان بهرهبرداری تمام اقشار و افراد با توانایی های جسمی متفـاوت، بـه ویـژه جانبازان، افراد معلول، سالمندان و کودکان از فضاها و بناهای عمومی.
ث- پرهیز از اسراف و رعایت اعتدال در تعیین اندازهها، سطح و حجم فضـاها و سـهم آن هـا از کـل ساختمان، با توجه به انتظارات اقشار استفاده کننده به نحوی که از یک سو با حـداقل نیـاز هـای آنان متناسب بوده و موجب احساس کاستی و تنگنا در ساختمان و فضاها نشود و از سوی دیگر از اسراف و اتلاف منابع و سرمایهها جلوگیری شود.
ج- بهره گیری از تجارب معماری بومی در طراحی و ساخت بناهای معاصر، با تامین انتظاراتی ماننـد همسازی با اقلیم و شرایط محیطی، هماهنگی با فرهنگ و سنت های زندگی جامعه، هـم خـوانی حجم و اندازههای ساختمان با نوع و مقیاس کارکرد آن و کاربرد مواد و مصالح بومی.
چ- به کارگیری و اعتلای مفاهیم، مظاهر و نمادهای بصری معماری ایرانی در طراحی سـاختمان هـا، به ویژه در کاربرد هندسه، رنگ، نور، عناصر، شکلها و حجمهای ساختمانی.
ح- بهره گیری و نمایش تواناییها و قابلیتهای فنی جامعه در طراحی ساختمانها.
خ- تامین امکـان اسـتفاده متنـوع یـا چنـدمنظوره از فضـاها، بـا پـیش بینـی تمهیـدات لازم بـرای انعطاف پذیری فعالیت در آنها.
د- تأمین و ایجاد آبادانی و نشاط لازم و در شان جامعه، از طریق تامین جلوه بصری مناسـب بـرای ساختمانها بسته به نوع استفاده و موقعیت آنها.
ذ- رعایت تعادل در کاربرد پیرایه ها و تزئینات، بر حسـب نـوع اسـتفاده و جایگـاه سـاختمان هـا در محیط.
ر- نظارت بر هماهنگی حجم، ارتفاع و نمای ساختمانها به منظور جلوگیری از وارد شدن خدشه به آسایش، بهداشت و سایر حقوق استفاده کننـدگان یـا سـاکنان سـاختمان هـای دیگـر و محـیط پیرامون.
ز- طراحی و اجرای ساختمان با هدف حفظ دوام و کیفیت قابـل قبـول در طـول عمـر مفیـد آن و جلوگیری از استهلاکهایی که بر اثر آنها سلامت و ایمنی ساکنان، استفاده کنندگان و سایر مـردم به خطر میافتد.