آبراه، آبراهه: مجرای طبیعی یا مصنوعی برای عبور یا هدایت جریان آب است (شکل ۶-۶-۱).
آبشستگی: به فرسایش بستر و کناره آبراههها در اثر عبور سیلابها و جریان آب آبشستگی میگویند و به دو دسته عمده آبشستگی عمومی و آبشستگی موضعی به شرح زیر تقسیم میشود.
الف - آبشستگی عمومی: در اثر وقوع سیلابها و افزایش سرعت جریان آب مواد رسوبی موجود در بستر رودخانه شسته شده و در قسمت عمده ای از مسیر رودخانه حالت گود افتادگی پدیدار میگردد.
ب - آبشستگی موضعی: این نوع فرسایش در نتیجه اندرکنش اجزاء سازه ای و جریان رودخانه رخ میدهد و به نوع و شکل اجزاء سازه بستگی دارد.
بستر: آن قسمت از رودخانه نهر یا مسیل است که در هر محل با توجه به آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره بازگشت ۲۵ ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکتهای آب منطقه ای تعیین میشود (شکل ۶-۶-۱).
جریان واریزه ای و سیلاب گلی: جریان واریزه ای جریانی است که با خود مواد مختلفی اعم از مواد سنگی ریزدانه درشت دانه و نیز قطعات چوب شاخههای درختان نخاله و غیره را حمل میکند. در مواردی که جریان متلاطم و غلظت مواد رسوبی کمتر از ۴۵% شود جریان تبدیل به سیلاب گلی میگردد. این نوع از سیلابها بارهائی را به صورت ضربه ای به سازه وارد میکنند.
دیوار ساحلی و سیل بند: نوعی سازه مهار سیل است که به صورت دیواره ای طولی با استفاده از مصالح ساختمانی مقاوم نظیر بتن سنگ چوب و غیره در مناطق شهری یا سایر مناطق که ارزش اقتصادی زیادی دارند ساخته میشود این دیوارهها علاوه بر جلوگیری از لغزش یا فرسایش در برخی موارد برای خنثی نمودن اثر موج سیل نیز کاربرد دارد.
دیوار فرو ریزشی: هر نوع دیواری در معرض سیل بجز دیوارهای باربر ساختمان یا سازه اصلی که بر حسب شرایط سیل طرح یا سیلی کمتر طراحی و ساخته شده و به گونه ای فرو ریزد که هم به سیلابها اجازه عبور آزادانه دهد و هم آسیبی به سازه یا سیستم تکیه گاه پی نزند.
سیل یا جاری شدن سیل: عبارت است از هرگونه افزایش جریان رودخانه اعم از مازاد بر ظرفیت رودخانه که از بستر رودخانه سرازیر شود یا غیر آن که موجب خسارت بر رودخانه و تأسیسات آن یا اراضی و تأسیسات حاشیه رودخانه گردد سیلاب ناگهانی عبارتست از سیلی که معمولاً از یک رگبار شدید روی پهنه ای کوچک پدید میآید و همراه با بالا آمدن سریع سطح آب و جریان نسبتاً زیاد همراه باشد.
سیل پایه: سیلابی که احتمال تجاوز از آن در سال ۱ دوره بازگشت ۱۰۰ سال باشد. ارتفاع این سیلاب که شامل ارتفاع موج ناشی از آن است ارتفاع سیل پایه نامیده میشود.
سیل طرح: بزرگترین سیلاب از بین دو سیل (۱) سیل پایه (۲) سیل متناظر با منطقه تعیین شده به عنوان منطقه سیل خیز که از مراجع ذیصلاح استعلام میگردد. ارتفاع این سیلاب که شامل ارتفاع موج ناشی از آن است ارتفاع سیل طرح نامیده میشود.
سیلابدشت: بخشی از پهنه یک رودخانه شامل بستر اصلی که زمانی که دبی سیل طرح از ظرفیت عبور رودخانه تجاوز کند غرقاب میگردد شکل (۶-۶-۱).
منطقه سیل خیز: نواحی ذیل که محدوده آنها باید از مراجع ذیصلاح استعلام گردد به عنوان منطقه سیل خیز تعریف میشوند.
الف - بخشی از محدوده اطراف بستر رودخانهها و مسیلها که به علت بارندگی در بالادست و وقوع سیل طرح به زیر آب میرود. شکل (۶-۶-۱)
ب - سواحل مجاور آبهای آزاد خطوط ساحلی دریاچههای بزرگ که جزر و مدها طوفانهای ساحلی گردبادها نوسانهای امواج یا سونامیها میتوانند منشاء بروز سیل باشند. در این مناطق باید ارتفاع آب ساکن سیل بیشتر از ۶۰۰ میلی متر و ارتفاع موج شکننده برابر یا بزرگتر از ۴۵۰ میلی متر در سیل طرح به صورت توامان اختیار شود.
نقشه منطقه ی سیل خیز: نقشه ای که محدوده تحت تأثیر بروز جریان سیلاب طرح را مشخص میکند به مطالعاتی که منتج به تهیه نقشه منطقه ی سیل خیز میشود، مطالعات منطقه ی سیل خیز میگویند.
