مطابق بند ۳-۵ استاندارد ۲۸۰۰ ایران، ویرایش پنجم (۱۴۰۵)، ضریب نامعینی سازه برای درنظرگرفتن اثر ناکافی بودن نامعینی سیستم مقاوم لرزه‌ای به کار می‌رود.
ضریب نامعینی می‌تواند در دو راستای متعامد ساختمان متفاوت باشد و لازم نیست مقدار یکسانی برای هر دو راستا انتخاب شود.
۱. مقادیر ضریب نامعینیمطابق جدول ۳-۲ استاندارد ۲۸۰۰، در امتدادهایی که مشمول اعمال ضریب نامعینی هستند، مقدار ضریب به گروه طراحی لرزه‌ای بستگی دارد:
- گروه‌های طراحی لرزه‌ای ۱ و ۲: ضریب ۱٫۲.
- گروه طراحی لرزه‌ای ۳: ضریب ۱٫۳.
در صورت احراز شرایط
بند ۳-۵-۲، می‌توان مقدار ضریب را برای امتداد مربوط برابر یک در نظر گرفت.
۲. اثر نامنظمی پیچشی شدیدمطابق تبصره ۴
بند ۳-۵-۲، اگر ساختمان دارای نامنظمی پیچشی شدید باشد، امتداد یا امتدادهایی که موجب این نامنظمی شده‌اند، مشمول اعمال ضریب نامعینی مطابق جدول ۳-۲ خواهند بود.
بنابراین، وجود نامنظمی پیچشی شدید در یک راستا، الزاماً موجب اعمال همان ضریب در راستای دیگر نمی‌شود.
۳. شرایط استفاده از ضریب نامعینی برابر یکبرای استفاده از ضریب یک باید شرایط مقرر در
بند ۳-۵-۲ احراز شوند.
در این بررسی، عواملی مانند تعداد و موقعیت دهانه‌های مقاوم جانبی، مقاومت باقیمانده پس از حذف عضو یا اتصال مشخص و ایجادنشدن نامنظمی پیچشی شدید مورد توجه قرار می‌گیرند.
نبود نامنظمی پیچشی شدید در وضعیت اولیه سازه، به‌تنهایی برای احراز تمام این شرایط کافی نیست.
۴. مثال کاربردیفرض کنید ساختمانی پنج‌طبقه در راستای X دارای نامنظمی پیچشی شدید باشد، اما در راستای Y نامنظمی پیچشی شدید نداشته باشد.
در این حالت:
راستای X:به دلیل وجود نامنظمی پیچشی شدید، اعمال ضریب نامعینی الزامی است.
اگر گروه طراحی لرزه‌ای ۱ یا ۲ باشد، ضریب برابر ۱٫۲ است.
اگر گروه طراحی لرزه‌ای ۳ باشد، ضریب برابر ۱٫۳ است.
راستای Y:باید شرایط نامعینی طبق
بند ۳-۵-۲ بررسی شود.
در صورت احراز شرایط مقرر، ضریب می‌تواند برابر یک باشد؛ در غیر این صورت، ضریب متناظر با گروه طراحی لرزه‌ای اعمال می‌شود.
نکات کلیدی آزمونی:۱. ضریب نامعینی سازه لزوماً در دو راستای X و Y برابر نیست.
۲. در امتدادی که موجب نامنظمی پیچشی شدید شده است، ضریب نامعینی مطابق جدول ۳-۲ اعمال می‌شود.
۳. مقدار ضریب نامعینی برای گروه‌های طراحی لرزه‌ای ۱ و ۲ برابر ۱٫۲ و برای گروه ۳ برابر ۱٫۳ است.
۴. عدم وجود نامنظمی پیچشی شدید، به‌تنهایی اثبات‌کننده کافی بودن نامعینی سیستم مقاوم لرزه‌ای نیست.
۵. تعداد طبقات ساختمان به‌تنهایی برای تعیین مقدار ضریب نامعینی کافی نیست.
۶. در بررسی شروط
بند ۳-۵-۲ باید اثر حذف عضو یا اتصال مشخص نیز مطابق ضوابط آیین‌نامه کنترل شود.
نتیجه آزمونی:برای تعیین ضریب نامعینی در دو راستای متعامد، ابتدا باید گروه طراحی لرزه‌ای مشخص شود. سپس وضعیت نامنظمی پیچشی شدید و شرایط کافی بودن نامعینی در هر راستا بررسی گردد.
وجود نامنظمی پیچشی شدید در یک راستا، موجب اعمال ضریب نامعینی در همان راستاست؛ اما مقدار ضریب راستای دیگر باید بر اساس ضوابط مربوط تعیین شود.
جدول ۳-۲ مقدار ضریب ρ برای گروه‌های مختلف طراحی لرزه‌ای