وظایف و اختیارات اتحادیهها عبارت است از:
الف ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - ارائهی پیشنهاد برای تهیه، تنظیم یا تغییر ضوابط صدور پروانه كسب و انواع پروانههای لازم برای مشاغل، به اتاق اصناف شهرستان.
ب - اجرای مصوبات و بخشنامههای هیأت عالی نظارت و كمیسیون نظارت كه در چارچوب این قانون به اتحادیهها ابلاغ میگردد.
تبصره ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - اتاق اصناف شهرستان موظف است مصوبات و بخشنامههای هیأت عالی نظارت و كمیسیون نظارت را ظرف پنج روز از تاریخ دریافت به اتحادیهها ابلاغ كند. پس از انقضای این مهلت، دبیرخانهی هیأت عالی نظارت و كمیسیون نظارت میتوانند بیواسطه مصوبات و بخشنامههای خود را به اتحادیهها برای اجرا ابلاغ كنند.
ج ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - ارائهی پیشنهاد درباره امور اصناف به اتاق اصناف شهرستان.
د - صدور پروانه كسب با دریافت تقاضا و مدارك متقاضیان با رعایت قوانین و مقررات مربوط.
ه- ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - ابطال پروانه كسب و تعطیل محل كسب طبق مقررات این قانون و اعلام آن به كمیسیون نظارت و جلوگیری از ادامهی فعالیت واحدهای صنفی كه بدون پروانه كسب دایر میشوند ( مطابق ماده ۲۷ قانون نظام صنفی کشور ) یا پروانهی آنها به عللی باطل میگردد.
و ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - تنظیم بودجهی سال بعد و تسلیم آن تا آخر دی ماه هر سال به اتاق اصناف شهرستان جهت رسیدگی و تصویب.
ز ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - تنظیم ترازنامهی سالانه و تسلیم آن تا پایان خردادماه هر سال به اتاق اصناف شهرستان برای رسیدگی و تصویب.
ح - ایجاد تسهیلات لازم برای آموزشهای مورد نیاز افراد صنفی به طور مستقل یا با كمك سازمانهای دولتی یا غیردولتی.
ط - تشكیل كمیسیونهای رسیدگی به شكایات، حل اختلاف، بازرسی واحدهای صنفی، فنی و آموزشی و كمیسیونهای دیگر مصوب هیأت عالی نظارت.
تبصره ۱ ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - اعضای كمیسیونهای مذكور بین سه تا پنج نفرند كه از میان اعضای دارای پروانه كسب به پیشنهاد اتحادیه و تصویب اتاق اصناف شهرستان ذیربط تعیین میشوند.
تبصره ۲ ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - آئیننامه اجرایی این بند توسط دبیرخانه هیأت عالی نظارت و اتاقهای اصناف مراكز استانها تهیه و به تصویب وزیر صنعت، مع-دن و تجارت خواهد رسید.
تبصره ۳ ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - در صورت بروز اختلاف صنفی بین افراد صنفی و اتحادیه، مراتب به اتاق اصناف شهرستان جهت رسیدگی و صدور رأی ارجاع میشود. طرف معترض نسبت به رأی صادر شده میتواند ظرف بیست روز اعتراض خود را به كمیسیون نظارت تسلیم دارد. نظر كمیسیون نظارت قطعی و لازمالاجراء خواهد بود. در صورت اعتراض هر یك از طرفین میتوانند به مراجع ذیصلاح قضایی مراجعه كنند.
ی - وصول مالیات، عوارض و هزینهی خدمات به نمایندگی از طرف وزارتخانهها، شهرداریها و سازمانهای وابسته به دولت.
ك - هماهنگی با شهرداری و شورای شهر به منظور ایجاد شهركهای صنفی و تمركز تدریجی كالاها و معاملات عمدهفروشی در میادین و مراكز معین شهری متناسب با احتیاجات شهر طبق مقررات و ضوابطی كه به تصویب كمیسیون نظارت برسد.
ل ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - ارائهی پیشنهاد به منظور تعیین نرخ كالا و خدمات، حدود صنفی، تعداد واحدهای صنفی مورد نیاز در هر سال جهت صدور پروانه كسب به اتاق اصناف شهرستان جهت رسیدگی و تصویب كمیسیون نظارت.
م - سایر مواردی كه در این قانون پیشبینی شده است.
ن ( الحاقی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - برگزاری دورههای آموزشی احكام تجارت و كسب و كار به طور مستقل یا با كمك بسیج اصناف كشور قبل از صدور و تمدید پروانه كسب اعضای صنف.
س ( الحاقی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - اتحادیههایی كه بیش از دو هزار عضو و بازارهای گسترده صنفی دارند میتوانند برای كمك و تسهیل انجام امور مراجعین، در نقاط مختلف دفتر نمایندگی تشكیل دهند.
تبصره ( اصلاحی ۱۳۹۲/۰۶/۱۲ ) - در بخشها و شهرهای تابعهی مركز شهرستان كه بنا به اعلام اتحادیهها و تصویب هیأت عالی نظارت انجام خدمات صنفی از طریق اتحادیه مقدور نیست، ادارات دولتی ذیربط، شهرداریها، سازمانهای وابسته و دفاتر اتاقهای اصناف شهرستان حسب مورد مجازند خدمات مذكور را انجام دهند.