آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ( آیین دادرسی مدنی )
ماده ۱۰۵
ماده ۱۰۵
هرگاه یكی از اصحاب دعوا فوت نماید یا محجور شود یا سمت یكی از آنان كه به موجب آن سمت، داخل دادرسی شده زایل گردد دادگاه رسیدگی را به طور موقت متوقف و مراتب را به طرف دیگر اعلام میدارد. پس از تعیین جانشین و درخواست ذینفع، جریان دادرسی ادامه مییابد مگر اینكه فوت یا حجر یا زوال سمت یكی از اصحاب دعوا تأثیری در دادرسی نسبت به دیگران نداشته باشد كه در این صورت دادرسی نسبت به دیگران ادامه خواهد یافت.
دسترسی اشتراکی
برای دسترسی به محتوای کامل نکات آموزشی باید اشتراک فعال داشته باشید.
اسباب توقیف دادرسی ناشی از وضعیت اصحاب دعوا
هرگاه یکی از اصحاب دعوا فوت کند، محجور شود یا سمتی که به موجب آن وارد دادرسی شده است زایل گردد، دادگاه اصولاً باید رسیدگی را بهطور موقت متوقف کند. زوال سمت در این حکم ناظر به سمتی است که شخص به اعتبار آن به نمایندگی از دیگری در دادرسی حضور یافته است. بااینحال، اگر فوت، حجر یا زوال سمت یکی از اصحاب دعوا در رسیدگی نسبت به دیگران مؤثر نباشد، دادرسی نسبت به آنان ادامه مییابد.
شرایط ادامه دادرسی پس از رفع سبب توقیف
در صورت تحقق یکی از موجبات مقرر در ماده ۱۰۵، دادگاه رسیدگی را بهطور موقت متوقف میکند و مراتب را به طرف دیگر اعلام میدارد. ادامه جریان دادرسی منوط به تعیین جانشین شخصی است که فوت کرده، محجور شده یا سمت او زایل گردیده و نیز درخواست شخص ذینفع است. بنابراین صرف برطرف شدن مانع، بدون تحقق شرایط مقرر در ماده ۱۰۵، برای ادامه خودکار رسیدگی کافی نیست و دادگاه نمیتواند بدون درخواست ذینفع رأساً جریان دادرسی را از سر گیرد.
عدم توقف دادرسی با فوت مدیر یا انحلال شرکت
فوت مدیر شرکت موجب توقیف دادرسی موضوع ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی نمیشود؛ زیرا طرف دعوا شخص حقوقی شرکت است، نه مدیر آن. همچنین انحلال شرکت نیز تا زمانی که عملیات تصفیه پایان نیافته، اصولاً موجب توقف دادرسی نمیشود؛ زیرا شرکت در حدود امور مربوط به تصفیه شخصیت حقوقی خود را حفظ میکند و مدیر یا مدیران تصفیه نمایندگی آن را بر عهده دارند.
زمان مؤثر تحقق سبب توقیف دادرسی
فوت، حجر یا زوال سمت موضوع ماده ۱۰۵ زمانی موجب توقیف دادرسی است که پس از آغاز دادرسی و پیش از ختم رسیدگی و آماده شدن پرونده برای صدور رأی تحقق یابد. بنابراین اگر یکی از این وقایع در جریان رسیدگی رخ دهد، دادگاه حسب مورد دادرسی را متوقف میکند؛ اما اگر دادرسی خاتمه یافته و پرونده برای صدور رأی آماده باشد، وقوع یا اعلام این امر مانع صدور رأی نخواهد بود.
طرح دعوا علیه شخص متوفی و فوت طرف در مرحله اعتراض
اگر خوانده پیش از تقدیم دادخواست نخستین فوت کرده باشد، دعوا از ابتدا علیه شخصی اقامه شده که در زمان طرح دعوا وجود حقوقی نداشته است؛ بنابراین دعوا به این کیفیت قابل استماع نیست و باید علیه وراث یا قائممقام قانونی متوفی اقامه شود.
این وضعیت با حالتی که یکی از طرفین پس از آغاز صحیح یک مرحله از دادرسی فوت میکند متفاوت است. اگر طرف دعوا در جریان مرحله تجدیدنظر یا سایر مراحل رسیدگی فوت کند، در صورت مؤثر بودن فوت در ادامه رسیدگی، مقررات ماده ۱۰۵ اعمال و جریان دادرسی تا تعیین جانشین قانونی و درخواست ذینفع متوقف میشود.
تسری توقیف دادرسی به مراحل مختلف رسیدگی
حکم ماده ۱۰۵ منحصر به دادرسی نخستین نیست و هرجا در یکی از مراحل رسیدگی، ادامه دادرسی مستلزم حضور یا دخالت طرفی باشد که فوت کرده، محجور شده یا سمت او زایل گردیده است، باید وضعیت جانشین قانونی او تعیین شود. در مرحله تجدیدنظر نیز به موجب ماده ۳۵۶، اصول و مقررات دادرسی نخستین ـ از جمله قواعد مربوط به توقیف دادرسی ـ اصولاً جاری است، مگر آنکه قانون ترتیب دیگری مقرر کرده باشد.
در رسیدگیهای فوقالعاده مانند فرجامخواهی، اثر فوت، حجر یا زوال سمت باید با توجه به نیاز آن مرحله به دخالت شخص یا قائممقام او بررسی شود؛ بنابراین صرف وقوع سبب موضوع ماده ۱۰۵ در هر مقطع، بدون توجه به تأثیر آن بر ادامه رسیدگی، الزاماً موجب توقف عملی رسیدگی نخواهد بود.
اثر کشف دیرهنگام فوت یکی از اصحاب دعوا پس از ختم رسیدگی
اگر دادگاه زمانی از فوت یکی از اصحاب دعوا آگاه شود که رسیدگی پایان یافته و پرونده برای صدور رأی آماده است، اصل توقیف دادرسی دیگر نباید موجب بازگشت پرونده به مرحله رسیدگی شود؛ زیرا اقدام دادرسی دیگری که مستلزم حضور یا دخالت متوفی یا قائممقام او باشد باقی نمانده است. در این وضعیت، دادگاه میتواند رأی را صادر کند؛ اما رأی باید به قائممقام قانونی متوفی ابلاغ شود تا آنان بتوانند در مهلت و با رعایت شرایط قانونی، از طرق شکایت از رأی استفاده کنند.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
توقیف دادخواست .................... و توقیف دادرسی ....................
تست ۲
اگر در جریان دادرسی خوانده ورشکسته شود، دادگاه چه اقدامی انجام میدهد؟
تست ۳
فرشته علیه شوهرش دعوای طلاق اقامه کرده است. شوهرش دعوای متقابل به خواسته تمکین اقامه میکند. اگر در جریان دادرسی شوهرش فوت کند، دادگاه باید در دعوای طلاق و تمکین، به ترتیب کدام قرار را صادر نماید؟
تست ۴
هرگاه حق اصلی دارای خصوصیتی منحصراً شخصی باشد، دعوای راجع به آن قابل انتقال .......... مانند دعوای ..........
تست ۵
چنانچه دعوایی برای مطالبه حقی که دارای خصوصیّتی شخصی است اقامه شود و در جریان دادرسی یکی از اصحاب دعوا فوت نماید، کدام مورد صحیح است؟
تست ۶
هرگاه در دعوای خلع ید یکی از طرفین محجور شود و دادگاه از آن آگاه گردد، دادگاه باید:
تست ۷
اگر در دعوای اعلام وجود رابطه زوجیت شرعی که زنی علیه مردی اقامه مینماید یکی از طرفین فوت شود ............
تست ۸
کدام یک از عبارات زیر صحیح است؟
تست ۹
فوت خوانده دعوا، در جریان رسیدگی به دعوای الزام به تنظیم سند رسمی:
تست ۱۰
مؤجر ملکی علیه مستأجر همان ملک، برای مطالبه اجور معوقه اقامه دعوا میکند. مستأجر نیز دعوای متقابلی به خواسته الزام مؤجر به انجام تعمیرات اساسی در همان ملک اقامه میکند. در جریان دادرسی، مؤجر محجور میشود، در این صورت:
تست ۱۱
فوت احد از متداعیین موجب ....................
تست ۱۲
خانمی علیه شوهرش دعوای مطالبه مهرالمسمی اقامه میکند و شوهر او دعوای متقابل به خواسته تمکین اقامه میکند. در جریان دادرسی، شوهر فوت مینماید، در این صورت دادگاه باید نسبت به ............... .
تست ۱۳
اگر خوانده در روز تقدیم دادخواست نخستین در قید حیات نباشد، دادگاه باید ............ صادر کند. اگر تجدیدنظرخوانده در روز تقدیم دادخواست تجدیدنظر در قید حیات نباشد، دادگاه باید ............ صادر کند.
تست ۱۴
فوت خوانده ....................
تست ۱۵
هرگاه حق اصلی دارای خصوصیتی منحصراً شخصی باشد، دعوای مربوطه قابل انتقال:
تست ۱۶
کدامیک از موارد زیر موجب توقیف دادخواست است؟
تست ۱۷
در دعوای طلاق، با فوت خواهان:
تست ۱۸
اگر خواهان در جلسه دوم دادرسی محجور شود و خوانده ایراد نماید در این صورت دادگاه:
تست ۱۹
دادرسی در چه مواردی توقیف میشود؟
تست ۲۰
اگر بعد از رسیدن دادرسی به مرحله صدور حکم خوانده فوت نماید: