بازپرس پیش از شروع به تحقیق با توجه به حقوق متهم به وی اعلام میكند مراقب اظهارات خود باشد. سپس موضوع اتهام و ادله آن را به شكل صریح به او تفهیم میكند و به او اعلام مینماید كه اقرار یا همكاری مؤثر وی میتواند موجبات تخفیف مجازات وی را در دادگاه فراهم سازد و آنگاه شروع به پرسش میكند. پرسشها باید مفید، روشن، مرتبط با اتهام و در محدوده آن باشد. پرسش تلقینی یا همراه با اغفال، اكراه و اجبار متهم ممنوع است.
تبصره- وكیل متهم میتواند در صورت طرح سؤالات تلقینی یا سایر موارد خلاف قانون به بازپرس تذكر دهد.
تفهیم اتهام؛ نقطه آغاز رسمی برخورداری شخص از حقوق دفاعی متهم
تفهیم اتهام عبارت است از اعلام رسمی، صریح و قابلفهمِ عنوان و ماهیت اتهام به شخصی که دلایل کافی برای توجه اتهام به او وجود دارد.
مطابق ماده ۱۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری، بازپرس باید پیش از شروع پرسش از متهم، موضوع اتهام و ادله آن را بهصورت صریح به وی تفهیم کند و سپس تحقیقات را آغاز نماید.
تفهیم اتهام صرفاً خواندن عنوان قانونی جرم نیست؛ بلکه باید به نحوی انجام شود که متهم، با توجه به وضعیت فردی خود، واقعاً بفهمد چه رفتار یا واقعهای به او نسبت داده شده و مبنای انتساب آن چیست.
از زمان تفهیم اتهام، شخص رسماً در جایگاه متهم قرار میگیرد و حقوق دفاعی مرتبط با این عنوان برای او فعلیت پیدا میکند؛ از جمله: ۱ - حق دفاع در برابر اتهام؛ ۲ - حق استفاده از وکیل؛ ۳ - حق سکوت؛ ۴ - حق آگاهی از موضوع و دلایل اتهام در حدود مقرر قانونی.
بر اساس ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری نیز متهم میتواند سکوت اختیار کند و در این صورت مراتب امتناع وی از پاسخ یا امضای اظهارات در صورتمجلس قید میشود.
بنابراین تفهیم اتهام یک تشریفات صوری نیست، بلکه یکی از مهمترین تضمینهای دادرسی منصفانه است؛ زیرا شخص باید بداند در برابر چه اتهامی باید از خود دفاع کند.
نکته آزمونی: ترتیب صحیح چنین است: وجود دلیل کافی برای توجه اتهام ← تفهیم صریح اتهام و دلایل ← شروع پرسش از متهم ← امکان اعمال حقوق دفاعی از جمله حق سکوت و استفاده از وکیل
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نشست قضایی برای این ماده ثبت نشده است.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
در صورت طرح پرسشهای تلقینی از سوی بازپرس، در حین بازجویی از متهم، در مرحله تحقیقات مقدماتی، کدامیک از موارد زیر، صحیح است؟