در صورتی كه رئیس قوه قضائیه رأی قطعی صادره از هریك از مراجع قضائی را خلاف شرع بین تشخیص دهد، با تجویز اعاده دادرسی، پرونده را به دیوان عالی كشور ارسال تا در شعبی خاص كه توسط رئیس قوه قضائیه برای این امر تخصیص می یابد رسیدگی و رأی قطعی صادر نماید. شعب خاص مذكور مبنیاً بر خلاف شرع بین اعلام شده، رأی قطعی قبلی را نقض و رسیدگی مجدد اعم از شكلی و ماهوی به عمل میآورند و رأی مقتضی صادر می نمایند.
تبصره ۱- آراء قطعی مراجع قضائی (اعم از حقوقی و كیفری) شامل احكام و قرارهای دیوان عالی كشور، سازمان قضائی نیروهای مسلح، دادگاههای تجدیدنظر و بدوی، دادسراها و شوراهای حل اختلاف می باشند.
تبصره ۲- آراء شعب دیوان عالی كشور در باب تجویز اعاده دادرسی و نیز دستورهای موقت دادگاهها، اگر توسط رئیس قوه قضائیه خلاف شرع بین تشخیص داده شود، مشمول احكام این ماده خواهد بود.
تبصره ۳- در صورتی كه رئیس دیوان عالی كشور، دادستان كل كشور، رئیس سازمان قضائی نیروهای مسلح و یا رئیس كل دادگستری استان در انجام وظایف قانونی خود، رأی قطعی اعم از حقوقی یا كیفری را خلاف شرع بین تشخیص دهند، میتوانند با ذكر مستندات از رئیس قوه قضائیه درخواست تجویز اعاده دادرسی نمایند. مفاد این تبصره فقط برای یك بار قابل اعمال است؛ مگر اینكه خلاف شرع بین آن به جهت دیگری باشد.
هیچ نکته آموزشی برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی نمونهای برای این ماده ثبت نشده است.
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۳۰۰
مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۲۵
اداره کل حقوقی قوه قضاییه
- موضوع: اختیار سازمان بازرسی کل کشور برای اعلام موضوع خلاف شرع و پیشنهاد اعمال ماده ۴۷۷
استعلام
چنانچه در جریان استماع عرض حال مراجعان به سازمان بازرسی کل کشور از صدور حکم خلاف بیّن شرع اطلاع حاصل شود، آیا رئیس سازمان بازرسی کل کشور میتواند با اعلام مراتب اعمال ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ را به رئیس قوه قضاییه پیشنهاد دهد؟
پاسخ / نظریه مشورتی
از تبصره )اصلاحی ۱۳۹۳( ماده ۶ قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور مصوب ۱۳۶۰ با اصلاحات الحاقات بعدی و بند «ح»ماده ۴۵ آییننامه اجرایی این قانون مصوب ۱۲/۳/۱۳۹۸ رئیس قوه قضاییه چنین مستفاد است که چنانچه رئیس سازمان بازرسی کل کشور در انجام وظایف قانونی خود و در حدود مقررات قانونی به رایی برخورد کند که آن را خلاف بیّن شرع تشخیص دهد، میتواند با ذکر مستندات مراتب را برای اقدام قانونی به رئیس قوه قضاییه اعلام کند. )شایسته ذکر است در ماده ۶ قانون یادشده اصطلاح «عرش نّیب فالخ«به کار رفته است، در حالی که در ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری اصطلاح »خلاف شرع بیّن»به کار رفته است دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه
اداره کل حقوقی قوه قضاییه
- موضوع: امکان عدول از تجویز اعاده دادرسی موضوع ماده ۴۷۷ پس از احراز فقدان ایراد در رأی
استعلام
۱- با عنایت به مفاد ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، چنانچه رئیس محترم قوه قضاییه رای قطعی صادره از یک مرجع قضایی را خلاف شرع بیّن تشخیص دهد و با تجویز اعاده دادرسی پرونده را برای رسیدگی و صدور رای قطعی در شعبه خاص به دیوان عالی کشور ارسال نمایند؛ اما پس از آن و در نتیجه بررسیهای صورت گرفته، برای رئیس محترم قوه قضاییه محرز شود که رای مورد اعتراض که نسبت به آن تجویز اعاده دادرسی صورت گرفته، از حیث موازین شرعی و مقررات قانونی فاقد ایراد و اشکال است، آیا میتوانند از پیشنهاد قبلی و تجویز اعاده دادرسی انجام شده عدول کرده و مراتب را به شعبه خاص دیوان اعلام نمایند. در فرض مثبت بودن پاسخ، مناسبترین تصمیم شعبه خاص دیوان عالی کشور چه میتواند باشد؟ ۲- با توجه به قسمت اخیر ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری به ویژه با لحاظ عبارت «مبنیّاً بر خلاف شرع بیّن اعلام شده»، آیا شعب خاص دیوان عالی کشور پس از رسیدگی؛ اعم از شکلی و ماهوی، باید بر مبنای نظر رئیس محترم قوه قضاییه رای مقتضی صادر کنند و یا چنانچه پس از رسیدگیهای لازم استدلال بهعملآمده از سوی رئیس محترم قوه قضاییه را برای بیاعتباری رای معترضعنه کافی تشخیص ندهند، میتوانند به نحو مستدل و مستند با رد اعاده دادرسی، رای شایسته و مقتضی صادر کنند؟
پاسخ / نظریه مشورتی
۱- از آنجا که بنا به تصریح صدر ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، ملاک تجویز اعاده دادرسی موضوع این ماده، تشخیص رئیس محترم قوه قضاییه مبنی بر خلاف بیّن شرع بودن رای قطعی صادره است، در فرض سوال که رئیس محترم قوه قضاییه در نتیجه بررسی بعدی صورت گرفته، با عدول از تشخیص قبلی خود و تجویز اعاده دادرسی بهعملآمده، رای قطعی صادره را خلاف شرع بیّن تشخیص ندادهاند، موجبی قانونی برای ادامه فرآیند اعاده دادرسی وجود ندارد و با توجه به فقدان مقرره خاصی در این زمینه، به نظر میرسد در چنین فرضی، شعبه مرجوعالیه دیوان عالی کشور، باید با دستور قضایی پرونده را اعاده نماید.
۲- هر چند وفق ماده ۴۷۷ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، شعبه خاص دیوان عالی کشور مکلف شده است «مبنیاً بر خلاف شرع بیّن اعلام شده«رای قطعی قبلی را نقض کند؛ اما در ادامه این ماده تصریح شده است که شعب مرجوعالیه »رسیدگی مجدد؛ اعم از شکلی و ماهوی به عمل میآورند و رای مقتضی صادر مینمایند»؛ بنابراین شعبه یادشده، در نهایت بر اساس استدلال مورد پذیرش خود رای مقتضی صادر میکند. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه