۱-۹-۴-۱۰ کلیات
الزامات این بخش که تحت عنوان الزامات اجرایی لرزه ای ارائه میشود، باید علاوه بر الزامات عمومی ساخت، نصب و کنترل (الزامات عمومی بخش های ۱۰-۴-۱ تا ۱۰-۴-۸) ،در اجرای اعضا اجزا و اتصالات سیستم باربر جانبی لرزه ای ساختمان رعایت شود.
۲-۹-۴-۱۰ مدارک تضمین کیفیت (QA)
دستگاه تضمین کیفیت باید مدارک زیر را به نمایندهی کارفرما مقام قانونی مسئول و کارفرما ارائه نماید:
الف) رویه های انجام بازرسی مستمر و کنترل عملیات دستگاه تضمین کیفیت شامل موارد زیر :
۱- رویه انتخاب و مدیریت نفرات بازرسی شامل نحوه آموزش کسب تجربه و آزمون های مورد نیاز به منظور تأیید صلاحیت نفرات بازرسی
۲- رویه بازرسی دستگاه تضمین کیفیت شامل بازرسی عمومی کنترل مصالح و بازرسی چشمی جوش
ب) مدارک صلاحیت حرفه ای مدیریت و نفرات دستگاه تضمین کیفیت که برای پروژه به کار گرفته می شوند.
پ) مدارک سوابق بازرسان و تکنسین های آزمایش های غیر مخرب (NDT) که در پروژه به کار گرفته می شوند.
ت) رویه اجرایی NDT و سوابق واسنجی تجهیزاتی که برای NDT مورد استفاده قرار میگیرد.
ث) رویه اجرایی و تجهیزات آزمایش بتن برای ساخت و ساز مختلط
۳-۹-۴-۱۰ نفرات بازرسی و آزمایش های غیر مخرب
علاوه بر ضوابط ارائه شده در بندهای ۱۰-۴-۳-۶-۳ و ۱۰-۴-۳-۶-۵ بازرسی چشمی باید توسط بازرس ارشد صورت گیرد و همچنین اشخاصی مجاز به انجام آزمایش های غیر مخرب هستند که در پایه ۲ یا بالاتر آزمون های غیر مخرب ارزیابی شده باشند.
۴-۹-۴-۱۰ وظایف بازرس
نحوه مستندسازی و وظایف بازرس در دستگاه های کنترل کیفیت (QC) و تضمین کیفیت (QA) برای اعضاء و اجزای سیستم باربر لرزه ای باید مطابق جدول های ۱۰-۴-۲۱ تا ۱۰-۴-۳۰ باشد. در این جدول ها علامت های P،O و D به شرح زیر است :
الف) مشاهده (O)
بازرس مربوطه باید این موارد را مشاهده و بررسی نماید. این بررسی و مشاهده شامل تمامی موارد نشده و می تواند به صورت غیر منظم ولی روزانه انجام شود. به هر حال تعداد بازرسی ها رافع مسئولیت QA و QC نیست. در این حالت ادامه ساخت موکول به انجام بازرسی نیست.
ب) انجام (P)
این فعالیت ها باید برای هر مورد انجام پذیرد و انجام مرحله بعدی منوط به صدور تأییدیه مرحله قبل است.
پ) مستندسازی (D)
بازرس باید گزارش هایی تهیه نماید که نشان دهد که کار بر اساس مستندات قرارداد انجام میشود. برای ساخت در کارخانه گزارش باید در بردارنده شماره قطعه بازرسی شده باشد. برای کار در کارگاه گزارش باید شامل محور طبقه و تراز ارتفاعی بازرسی شده باشد. کارهایی که مطابق قرارداد اجرا نشده یا مطابق قرارداد نبوده ولی به صورت رضایت بخشی تعمیر شده است باید در گزارش بازرسی قید شوند.
۵-۹-۴-۱۰ بازرسی جوش و آزمایش های غیر مخرب
بازرسی جوش و آزمایش های غیر مخرب باید نیازمندی های این بخش را فراهم نماید.
۱) بازرسی چشمی جوش :
بازرسی چشمی جوش باید توسط نفرات در دستگاه کنترل کیفیت (QC) و تضمین کیفیت (QA) انجام شود. حداقل وظایف این دو دستگاه در جداول ۱۰-۴-۲۱ تا ۱۰-۴-۲۳ ارائه شده است.
۲) آزمایش های غیر مخرب اتصالات جوشی :
علاوه بر الزامات بخش های قبل آزمایش های غیر مخرب جوش باید مطابق ضوابط این بخش انجام شود.
۲-الف) آزمایش های غیر مخرب جوش های شیاری با نفوذ کامل :
۱۰۰ درصد جوش های شیاری با نفوذ کامل که ضخامت فلز پایه آن بیش از ۸ میلی متر باشد، باید آزمایش پرتونگاری (RT) یا فراصوت (UT) شود ضوابط پذیرش ناپیوستگی های جوش، مطابق ضوابط مندرج در آیین نامه جوشکاری ساختمانی ایران (نشریه ۲۲۸) است. علاوه بر آن برای ۲۵ درصد از جوش های شیاری با نفوذ کامل اتصال تیر به ستون باید آزمایش ذرات مغناطیسی (MT) انجام شود. کاهش درصد آزمایش های فراصوت و ذرات مغناطیسی بر اساس ضوابط بند ۱۰-۴-۴-۲ مجاز است.
۲-ب) آزمایش های غیر مخرب فلز پایه برای پارگی ورقه ای و لایه ای شدن :
در اتصالات سپری (T شکل) و گوشه (L شکل) مطابق شکل ۱۰-۴-۲۲ در صورتی که ضخامت فلز پایه مساوی یا بیش از ۴۰ میلی متر و ضخامت قطعه متصل به آن با جوش شیاری با نفوذ کامل مساوی یا بیش از ۲۰ میلی متر باشد باید آزمایش فراصوت جهت تشخیص لایه ای شدن فلز پایه در پشت و مجاورت خط امتزاج جوش انجام شود . هرگونه ناپیوستگی به فاصله t/۴ از سزح فولاد باید مطابق ضوابط مندرج در آیین نامه جوشکاری ساختمانی ایران (نشریه ۲۸۸) پذیرفته یا مردود شود . t ضخامت فلز پایه است .
۲-پ) آزمایش های غیر مخرب سوراخ های دسترسی و لبه های برش داده تیر در محل اتصال :
زمانی که ضخامت بال مقطع در مقاطع نورد شده و ضخامت جان مقطع در مقاطع ساخته شده از ورق مساوی ۴۰ میلی متر یا بیشتر شود لبه های برش داده شده تیرها و سوراخ های دسترسی در محل اتصال ایجاد شده با برش حرارتی باید تحت آزمایش ذرات مغناطیسی (MT) یا مواد نافذ (PT) قرار گیرند.
* پس از انجام بازرسی برای ۱۰ جوش اجرا شده توسط یک جوشکار مشخص که طی آن جوشکار نشان دهد که الزامات را درک کرده و توانایی ها و ابزار لازم برای بررسی این موارد را دارا است. فعالیت بازرس به مشاهده تقلیل یافته و انجام بازرسی این موارد باید توسط جوشکار صورت گیرد. اگر بازرس تشخیص دهد که جوشکار انجام این وظایف را متوقف کرده است فعالیت بازرسی تا زمانی که بازرس از انجام این وظایف توسط جوشکار اطمینان یابد باید توسط خود بازرس انجام شود.
*هنگام جوشکاری ورقهای مضاعف ورقهای پیوستگی و سخت کننده ها بازرسی چشمی برای کشف ترک در ناحیه ورق جان تا فاصله ۷۵ میلیمتر بالا و پایین جوش انجام شود. بازرسی چشمی نباید زودتر از ۴۸ ساعت بعد از تکمیل عملیات جوشکاری انجام شود.
۶-۹-۴-۱۰ بازرسی پیچ های پر مقاومت
بازرسی پیچ باید توسط نفرات دو دستگاه کنترل کیفیت (QC) و تضمین کیفیت (QA) انجام شود.
شرح حداقل فعالیت ها در جدول های ۱۰-۴-۲۴ تا ۱۰-۴-۲۶ ارائه شده است.
۷-۹-۴-۱۰ بازرسی های تکمیلی
این بازرسی ها باید توسط دستگاه کنترل کیفی (QC) و تضمین کیفیت (QA) انجام شود. شرح فعالیت ها در جدول ۱۰-۴-۲۷ ارائه شده است. نواحی حفاظت شده باید بعد از تکمیل کارگروه های تأسیسات مکانیکی الکتریکی، نصب دیوارهای داخلی و نما مجدداً بازرسی شوند.
۸-۹-۴-۱۰ بازرسی اعضای سازه ای مختلط
بازرسی اعضای سازه ای مختلط باید الزامات این بخش را فراهم نماید. بازرسی ها باید توسط نفرات دستگاه کنترل کیفیت (QC) و تضمین کیفیت (QA) انجام شود.
بازرسی قسمت فولادی اعضای سازه ای مختلط باید مطابق با الزامات مطرح شده در این بخش باشد و بازرسی های مربوط به قسمت بتنی نیز باید با الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان مطابقت داده شود.
۹-۹-۴-۱۰ الزامات اجرایی جوش های بحرانی لرزه ای
علاوه بر الزامات بندهای ۱۰-۴-۴ الزامات اضافی اجرایی جوش های بحرانی لرزه ای به شرح زیر هستند.
۱-۹-۹-۴-۱۰ الزامات مربوط به دستورالعمل های رویه جوشکاری (WPS)
الف) مشخصات سازنده الکترود و نام تجاری آن مشخص باشد.
ب) محدودیت های حرارت ورودی برای جوش های بحرانی لرزه ای مطابق آیین نامه های معتبر رعایت شود.
پ) روش های مجاز جوشکاری شامل FCAW، SAW، SMAW و روش GMAW است.
ت) الکترود مورد استفاده در جوش های بحرانی لرزه ای باید از رده E۸۰،E۷۰ و E۹۰ باشند. خواص مکانیکی الکترودهای مورد استفاده در این نوع جوش ها باید مطابق جدول ۱۰-۴-۳۱ باشد.
ث) سطح هیدروژن الکترودهای جوشکاری و ترکیب پودر الکترود باید حداقل H۱۶ و مطابق الزامات آیین نامه های معتبر باشد.
ج) حداکثر دمای بین عبورهای الکترود از یک نقطه مساوی ۳۰۰ درجه سلسیوس است که باید در فاصله ۲۵ تا ۷۵ میلی متری درز جوش اندازهگیری شود.
۱-۹-۹-۴-۱۰ الزامات اجرایی و بازرسی
الف) تشخیص صلاحیت جوشکاران برای جوش های بحرانی لرزه ای که جهت جوشکاری بال پایین تیر به ستون از طریق سوراخ دسترسی انجام میشود باید مطابق آیین نامه های معتبر انجام پذیرد.
ب) همه جوشکاران باید دارای کدهای شناسایی باشند.
پ) جوشکاری تحت حفاظت گاز نباید در معرض باد با سرعت بیش از ۵ کیلومتر بر ساعت انجام پذیرد.
ت) در جوش های شیاری با نفوذ کامل در صورت عدم استفاده از پشت بند باید ریشه جوش تا فلز سالم از پشت شیارزنی و با فلز جوش پر شود. بریدگی های ناشی از جوشکاری باید اصلاح شوند.
ث) در صورت نیاز به جوش های گوشه تقویتی در محل برداشتن پشت بند حداقل بعد آن باید ۸ میلی متر باشد. ساق مجاور بال تیر باید به نحوی باشد که پنجه جوش بر روی فلز پایه قرار گیرد. در صورتی که سطح جوش گوشه تقویتی و فلز پایه به وسیله سنگ زدن صاف شده باشد. نیازی به امتداد دادن جوش گوشه تا فلز پایه نیست ( شکل ۱۰-۴-۲۳)
ج) جهت جوشکاری پشت بند فولادی دائمی به ستون حداقل بعد جوش گوشه باید ۸ میلی متر باشد.
چ) پشت بند فولادی دائمی در درزهای بین بال تیر و بال ستون نباید به بال تیر جوش یا خال جوش شود.
ح) ورقهای گوشواره ای (ناودان های انتهای جوش) باید حداقل به اندازه ۲۵ میلی متر یا ضخامت قطعه هر کدام بزرگتر بود از لبه درز امتداد داشته باشند و نیازی نیست که بلندتر از ۵۰ میلی متر باشند.
خ) در ناحیه حفاظت شده خال جوش های متصل کننده ورق گوشواره ای (ناودان انتهای جوش) باید داخل درز جوش اجرا شوند.
د) پس از برداشتن ورق گوشواره ای ناودان انتهای جوش حداکثر ناهمواری سطح بال اعضای متصل شونده تا ۱۳ میکرومتر قابل قبول است (شکل ۱۰-۴-۲۴)
ذ) قطعه کلگی انتهایی مطابق شکل ۱۰-۴-۲۵ نباید به صورت مستقیم در انتهای درز جوش شیاری قرار گیرد؛ مگر اینکه پس از ورق گوشواره ای (ناودان جوش) نصب شده و در پایان جوشکاری به همراه ورق گوشواره ای برداشته شود.
ر) در جوشکاری جوش شیاری با نفوذ کامل اتصال بال پایین تیر به بال ستون با استفاده از سوراخ دسترسی جوش باید موارد زیر رعایت شود :
۱) توقف جوشکاری درست در زیر جان تیر اتفاق نیفتد.
۲) قبل از شروع عبورهای بعدی جوشکاری هر عبور باید در کل عرض بال تکمیل شده باشد.
۳) محل وقفه های جوشکاری هر عبور در مقایسه با وقفه های عبور قبل از آن باید در سمت مخالف نسبت به جان تیر باشد.
ز) الزامات عنوان شده در جدول ۱۰-۴-۳۲ در خصوص برداشتن ورق گوشواره ای ناودان انتهای جوش و پشت بند باید رعایت شود.
ژ) ایجاد ملحقات جوشی از جمله جوش گل میخ ها و بست های نگهدارنده و سایر موارد در ناحیه حفاظت شده ممنوع است.
س) بریدگی ها و زخم ها در ناحیه حفاظت شده باید با شیب ۱ به ۵ در امتداد موازی محور عضو و ۱ به ۲.۵ در امتداد عمود بر آن سنگ زنی و اصلاح شود.
ش) پیش گرمایش برای تمام خال جوشکاری ها باید مطابق دستور العمل جوشکاری (WPS) باشد.
ص) در ناحیه حفاظت شده هیچگونه خال جوش خارج از درز جوش مجاز نیست و خال جوش های اشتباه باید با سنگ زنی برداشته شئند .
ض) اگر محل برداشته شدن ورق گوشواره ای (ناودان انتهای جوش) با جوشکاری اضافی اصلاح شده باشد، سلامت ناحیه اصلاح شده و مجاورت آن باید با آزمایش MT کنترل شود.
ط) جوشکاری خارج ناحیه K در محل اتصال ورق پیوستگی به جان ستون باید مطابق شکل های ۲۴-۴-۱۰ - الف و ب انجام پذیرد و پس از ۴۸ ساعت از اتمام جوشکاری تا محدوده ۷۵ میلی متری ، آزمایش MT شود .
ظ) برای جزئیات اتصال ورق مضاعف جان به مقاطع نورد شده باید از شکل ۱۰-۴-۲۷ و جدول ۱۰-۴-۳۳ در دستور العمل جوشکاری استفاده شود.
تصویر ۱
تصویر ۲
تصویر ۳
تصویر ۴
تصویر ۵
تصویر ۶
تصویر ۷
تصویر ۸
تصویر ۹
تصویر ۱۰
تصویر ۱۱
تصویر ۱۲
تصویر ۱۳
تصویر ۱۴
تصویر ۱۵