١٧-١١-٢-١ برآورد مصرف گاز
مقدار گاز لازم برای مصرف بر حسب متر مکعب در ساعت به استثنای شهرک های مسکونی و صنعتی را باید از ظرفیت حرارتی که سازندگان وسایل گازسوز برای آنها مشخص گرداند بادر نظر گرفتن ارزش حرارتی گاز طبیعی برآورد كرده و یا از مقدار مصرف قبلی سوخت دستگاه محاسبه نمود.
برآورد مصارف شهرک های مسکونی و صنعتی باید با استفاده از نرم افزارهای مورد تائید شركت ملی گاز ایران و با منظور كردن شرایط اقلیمی و ضرایب رشد و توسعه شبكه انجام شود.
تبصره ١: در صورت موجود نبودن اطلاعات مربوط به ظرفیت حرارتی دستگاهها، میزان مصرف گاز باید بر اساس دفترچه محاسباتی مربوطه، برآورد شود.
تبصرہ ٢: قرارداد مشتر ک با شرکت گاز استان باید بر اساس برآورد مصارف محاسبه شده، منعقد كردد.
١٧-١١-٢-٢ طراحی سیستم لوله کشی گاز
براساس ضوابطی كه سازمان قانونی نظارت بر لوله كشی گاز مشتركین عمده تعیین می نماید، لازم است كه طرح سیستم لوله كشی گاز به صورت نقشه (كروكی، پلان، ایزومتریک ..... ) توسط طراح تهیه شود. این نقشه/ نقشهها به گونه ای باید تهیه شود كه در آنها تمام جزئیات سیستم لوله كشی اعم از اقطار لولهها، موقعیت، فواصل انشعاب، طول بخشهای مختلف سیستم لوله كشی ومیزان مصارف هر یك از نقاط پیش بینی شده وشیرهای مصرف كنندهها مشخص شده باشند.
نقشهها باید دارای مقیاس و یا اندازه بوده جزئیات ساختمانی، کانال، حوضچه، تکیه گاه، غلاف، سیستم-های تقلیل فشار ثانویه و كلیه اطلاعات مورد نیاز طرح در آنها مشخص شده باشند.
در نقشه ایزومتریک باید محل ایستگاه تقلیل فشار و اندازه كیری (محل تحویل گاز از طرف شركت گاز ناحیه)، نام دستگاه های گازسوز و حداکثر مصرف بر حسب متر مکعب در ساعت درج گردد
١٧-١١-٢-٣ افزودن به سیستم لوله کشی موجود
چنانچه در نظر باشد، سیستم لوله کشی موجود توسعه یابد، باید اطمینان حاصل نمود كه سیستم موجود ظرفیت کافی برای افزایش مصرف را داشته باشد. در غیر این صورت باید با تعویض لولهها با لوله با قطر بیشتر و یا احداث لوله کشی مجزا برای مصارف جدید اقدام كردد. اخذ مجوز توسعه سیستم لوله كشی از شركت گاز ناحیه الزامی است.
١٧-١١-٢-۴ نقطە تحویل گاز به مشترک
محل اتصال بین سیستم لوله کشی گاز داخلی و ایستگاه تقلیل فشار اولیه میباشد. در این نقطه، لوله کشی گاز داخلی توسط یک شیر که جهت قطع و وصل جریان گاز مورد استفاده قرار میگیرد به ایستگاه تقلیل فشار اولیه متصل میشود.
١٧-١١-٢-۵ نقاط اتصال به سیستم سوخت جایگزین
واحدهایی که در آنها برای مواقع قطع گاز شبکه شهری پیش بینی سوخت گاز جایگزین گردیده است، در محل اتصال که باید بعد از ایستگاه تقلیل فشار و اندازهگیری باشد، از شیر سه طرفه استفاده شود. در غیر این صورت لازم است شیر یک طرفه برای جلوگیری از جریان معكوس بیش بینی شود وشیرگذاری باید به گونه ای باشد که در هنگام بازبودن یک مسیر، جریان گاز، از مسیر دیگر مسدود گردد.
١٧-١١-٢-۶ محل نصب ایستگاههای تقلیل فشار و یا رگولاتورها
رگولاتورها و یا تجهیزات تقلیل دهنده فشار باید طوری نصب شوند که در برابر صدمات خارجی محفوظ باشند. محل نصب رگولاتورها باید به صورت مستقیم با فضای آزاد در ارتباط باشد، در صورت عدم وجود ارتباط مستقیم با فضای آزاد، باید ونت رگولاتور توسط لوله كشی با قطر مناسب به فضایی متصل شود كه تخلیه گاز ناشی از ونت در آن بدون خطر باشد و باید پیشبینی های لازم برای جلوگیری از ورود آب، حشرات و اشیاء خارجی به داخل ونت رگولاتور به عمل آید. اتصال ونت رگولاتور به مجرای دودکش دستگاهها به هیچ وجه مجاز نمیباشد. رگولاتورها باید دارای شیر قطع كن فشار بالا و فشار پایین باشند و نصب شیر قطع كن قبل وبعد از رگولاتورها الزامی است.
١٧-١١-٢-٧ ملاحظات كلی در تعیین قطر لولهها
قبل از اقدام به نصب سیستم لوله کشی گاز باید قرارداد اشتراک گاز طبیعی با شركت گاز ناحیه/ شهر/استان ذیربط منعقد گردد. سیستم لوله کشی باید به گونه ای طراحی و اجرا شود كه حداكثر میزان گاز مصرفی دستگاههای گازسوز را بدون افت فشار خارج از میزان مجاز از نقطه ورود گاز به سیستم لوله کشی تا نقاط مصرف تأمین نماید. نقطه تحویل گاز به مشترک باید از طرف شركت گاز ناحیه مشخص شده باشد.
١٧-١١-٢-٨ افت فشار مجاز
افت فشار طراحی شده در سیستم لوله كشی در شرایط حداكثر جریان گاز در هیچ یك از نقاط مصرف نباید از ١٠ درصد فشار اولیه تجاوز نماید.
یادآوری: منظور از نقطه مصرف برای لولزم گاز سوز که مجهز به رگولاتور هستند تا شیر قبل از رگولاتور و در سایر موارد تا شیر قبل از دستگاه گاز سوز میباشد.
١٧-١١-٢-٩ حداكثر سرعت گاز
سرعت گاز در سیستم لوله کشی نباید از ٢٠ متر در ثانیه تجاوز نماید.
١٧-١١-٢-١٠ حداكثر میزان مصرف
میزان گاز مصرفی (برحسب متر مکعب در ساعت) مجموع حداكثر مصارف دستگاههای گازسوز براساس مشخصات فنی آنها كه توسط سازندگان تعیین شده، میباشد. میزان مصرف چنانچه توسط سازنده دستگاه گازسوز مشخص نشده باشد، با استفاده از جدول ١٧-۴-٢ وتوسط طراح مشخص میشود. مصرف کل سیستم لوله کشی باید براساس کارکرد همزمان کلیه دستگاه های گازسوز پیشبینی شده در حداكثر ظرفیت دستگاهها محاسبه شود.
تبصره در مواردی که دستگاه هایی با سایر سوخت ها مورد استفاده قرار دارند، مصارف گاز آنها باید از طریق محاسبات ارزش حرارتی سوخت ها و معادل یابی با گاز طبیعی تعیین شود.
١٧-١١-٢-١١ تعیین قطر لولهها
اندازه قطر لولههای سیستم لوله كشی گاز باید به یكی از روشهای زیر انجام شود:
- با استفاده از جداول تعیین قطر لولهها
- با استفاده از فرمولهای محاسباتی
- با استفاده از نرم افزارهای طراحی مورد تأیید شركت ملی گاز
الف-برآورد قطر با استفاده از جداول
این روش فقط به منظور برآورد اولیه قطر لولهها در شبکههای گاز شاخه ای مورد استفاده قرار میگیرد و طراحی تفصیلی باید با استفاده از روابط طراحی و نرم افزارهای مورد تائید انجام شود. در این جداول (بخش پیوست جداول شمارہ پ-۴-۴ الی پ-۴-٨) ظرفیت های لولهها برای فشار، قطر وطولهای مختلف داده شده است. طول مورد استفاده برای محاسبات، طولانی ترین مسیر بوده كه فاصله بین خروجی از ایستگاه تقلیل فشار تا دورترین مصرف كننده از آن میباشد.
ب- محاسبه اندازه قطر لولهها با استفاده از فرمول ها
برای تعیین اندازه قطر لولهها با توجه به افت فشار و حداكثر سرعت مجاز گاز، می توان از فرمولهای جریان گاز با در نظر گرفتن کلیه شرایط مربوط استفاده نمود. به عنوان نمونه فرمول زیر ارائە میگردد:
فرمول وایموت:
فرمول فوق برای جریان گاز در لولهها با اندازہ اسمی ١٢ اینچ و یا کمتر و همچنین فشار بیش از ۰/۳۵ کیلو گرم بر سانتیمتر مربع (۵ پوند بر اینچ مربع) بكار میرود.
در فرمول فوق پارامترهای بکار رفته به شرح زیر است :
Q = مقدار جریان ، متر مکعب در ساعت در شرایط استاندارد ( فشار ۱/۰۳۳ کیلوگرم بر سانتی متر مربع و دمای ۱۵/۶ درجه سلسیوس )
T۰ = دمای پایه ( ۱۵/۶ + ۲۷۳/۲ ) کلوین
P۰ = فشار پایه ۱/۰۳۳ کیلوگرم بر سانتی متر مربع
P۱ = فشار ابتدای لوله، كیلوگرم بر سانتی متر مربع مطلق
P۲ = فشار انتهای لوله در نقطه مصرف، كیلوگرم بر سانتی متر مربع مطلق (P۲ براساس ده درصد افت فشار اولیه منظور میشود)
d = قطر داخلی، سانتی متر
G = چگالی گاز
T = دمای مطلق گاز، t +۲/۲۷۳
t = دمای قابل اندازهگیری گاز، سلسیوس
L = طول لوله ، كیلومتر
اگر در فرمول فوق G=۰/۶۵، Po = ۱/۰۳۳ kg/cm³ ، T = ۲۸۸/۸ K و طول بر حسب متر = L باشد، فرمول به صورت زیر خواهد بود .
در جداول شماره پ-۴-۴ الی پ- ۴-٨ ظرفیت های مختلف لوله برای فشار، قطر و طولهای مختلف آنها داده شده است. در صورتی كه طول لوله كشی و یا قطرلولهها بالاتر از ارقام مندرج در جداول مذكور باشد، میتوان ظرفیتهای لازم را با استفاده از فرمولهای (١) یا (٢) محاسبه نمود.
در صورتی كه چگالی گاز غیر از ۰/۶۵ باشد برای بدست آوردن ظرفیت لوله باید ظرفیتهای بدست آمده از جداول فوق الذكر را در ضرائب داده شده در جدول شماره پ-٢-٣ بخش پیوست ضرب نمود.
- فرمول های فوق الذكر برای جداول شماره ۶ الی ٨ بخش پیوست ۴ مورد استفاده قرار میگیرد.
- برای محاسبه سرعت گاز در لوله و اطمینان از اینکه مقدار آن از ٢٠ متر در ثانیه تجاوز نکند، میتوان از فرمول زیر استفاده نمود.
V = سرعت جریان گاز (متر در ثانیه)
Q = میزان جریان (متر مكعب استاندارد در ساعت)
P۱ = فشار اولیه (کیلوگرم بر سانتی متر مربع مطلق)
d = قطرداخلی لوله (سانتی متر)
پ- نرم افزارهای طراحی شبکههای لوله کشی گاز
استفاده از نرم افزارهای خاص طراحی شبكههای گازرسانی غیر آنتنی (حلقوی) باید مورد تائید شركت مڵی گاز ایران باشد.
طراحی شبکههای گاز با استفاده از لولههای پلیاتیلن باید به صورت شاخەای و محاسبات آن با استفاده از فرمول IGT و یا نرم افزارهای طراحی كه مورد تائید شركت ملی گاز ایران است انجام گیرد.
تصویر ۱
تصویر ۲
تصویر ۳