١٧-١٢-٥-١ كلیات
چنانچه لوله کشی در زیر سطح زمین اجرا شود و برای دسترسی به آن نیاز به حفاری زمین، تخلیه خاک و مصالح اطراف لولهها باشد، لوله کشی دفنی نامیده میشود.
الف- لوله کشی دفنی باید داخل کانال حفاری شده مطابق شکل شمارہ پ-۵-۱ باشد.
ب - اجرای لوله كشی دفنی باید بااستفاده از مصالح بامشخصات مندرج در بخش ١٧-١١-١ باشد.
پ- جوشکاری در لوله کشی دفنی باید با روش ها وبا شرایط مندرج در بخش ١٧-۱۴ انجام شود.
ت- جهت جلوگیری از خورد گی لولهها و اتصالات فولادی دفنی، باید عایقكاری آنها مطابق شرایط مندرج در بخش ١٧-١٣ انجام شود.
ث- آزمایش های مورد نیاز در لوله کشی دفنی باید بر اساس موارد مندرج در بخش ١٧-١۶ صورت گیرد.
١٧-١٢-٥-٢ آماده سازی مسیر
آماده سازی مسیر شامل خط كشی، حفاری كانال، تخلیه، تنظیم ابعاد محل حفاری شده وساخت بستر جهت گذاشتن لولهها میباشد وباید براساس شرایط ذیل انجام شود:
الف- مسیر لوله کشی مطابق با نقشه اجرایی باید در محل پیاده شده و خط کشی شود.
ب- خط کشی مسیر باید با استفادہ از رنگ، گچ، مایع رنگی غیر قابل اشتعال و یا هر گونه مصالح ساختمانی كه قابلیت نشان دادن مسیر را دارد، انجام شود.
پ- خط کشی باید به گونه ای انجام شود که مسیر لازم جهت عبور لولهها و محل حفاری را به صورت كامل نشان دهد.
ت-خط کشی برای رویه برداری و حفاری کانال باید به صورت دو خط که نشان دهنده محدوده حفاری است انجام شود. فاصله دو خط باید از هر طرف از عرض كانال مورد نیاز، حداقل ٥ وحد اكثر ١٠ سانتیمتر بزرگتر باشد.
ث- در صورت عبور لولهها از مسیری که سطح آن توسط آسفالت، بتن و یا مصالح دیگری رویه سازی شده است، باید با استفاده از دستگاه برش مناسب و نیروی انسانی مجرب، اقدام به برش سطح و برداشتن رویه شود. رویه برداشته شده قبل از حفر كانال باید از محل تخلیه شود. رویه برداری باید به گونه ای باشد كه حداقل تخریب را در محلهای مجاور خط كشی انجام شده مسیر عبور لولهها، ایجاد نماید.
ج- مواد و مصالح به جا مانده از رویه های تخریب شده قبل از حفاری باید از محل تخلیه شوند.
چ- حفاری کانال میتواند با استفاده از ماشین آلات برقی یا مکانیكی و یا نیروی انسانی انجام شود. الزامات ایمنی در زمان حفاری کانال باید به طور كامل رعایت شود.
ح - در زمین هایی که خاک آنها نرم و در زمان حفر کانال امكان ریزش وجود دارد، مجری باید از زمان شروع عملیات حفاری کانال تا زمان پرکردن آن، امکانات استحفاظی از قبیل پوشش، تخته کشی، ایجاد دیوار حائل و نصب بایه را فراهم و اجرا نماید.
خ- در محل هایی که سطح آب بالا میباشد، باید در زمان حفاری و اجرای لوله كشی، با استفاده از دستگاههای مكنده اقدام به تخلیه آب محل حفاری، شود.
د- خاک حاصل از حفاری باید در یک سمت كانال وبا فاصله مناسب از لبه كانال (حداقل ٥٠ سانتیمتر) ریخته شود.
ذ- حفاری همزمان در دو طرف معابری که قرار است دوطرف آن لوله گذاری شود در صورت عدم ایجاد مانع جهت عبور و مرور، مجاز میباشد.
ر- ابعاد کانال باید به شرح ذیل باشد:
- عرض كانال (قطر خارجی لوله + ۴۰ سانتیمتر) وحداقل عمق كانال (قطر خارجی لوله + ١٠٠ سانتیمتر) میباشد.
ز- در صورت وجود موانع و یا عدم امكان حفاری با تائید دستگاه نظارت، حداقل عمق كانال هشتاد سانتیمتر می تواند باشد
ژ- چنانچه بنا به ضرورت در یک کانال دو لوله مختلف كار گذاشته شود، مشخصات كانال باید مطابق شكل شماره پ-٥-١ باشد
س- در نقاطی كه لازم است عملیات جوشكاری در داخل كانال انجام شود، ابعاد كانال باید طوری باشد که جوشکار بتواند با وسایل جوشکاری در داخل آن به راحتی كار كند.
ش- کف و دیواره کلیه کانالها قبل از لوله گذاری باید تسطیح و ركلاژ شده و از خرده سنگ و مواد زائد پاک گردد. همچنین لازم است طرفین لبه كانال به عرض ٣٠ سانتیمتر از خرده آسفالت وغیره پاكسازی و تمیز شود.
ص- پس از تنظیم ابعاد کانالها باید كف كانال با ١٠ سانتیمتر ماسه یا خاک نرم پوشانده شود. برای لولههای پلیاتیلن باید از ماسه بادی استفاده شود.
ض- بستر آماده شده زیر لولهها باید تمیز بوده و هیچ گونه سنگریزه و مواد اضافه کە سبب زخمی کردن پوشش لولهها می شوند، وجود نداشته باشد.
١٧-١٢-۵-٣ لولە کشی دفنی با استفادە از لولەهای فولادی
در هنگام نصب لولهها، اتصالات و شیرها در داخل كانال موارد ذیل باید رعایت شوند:
١- پس از اتمام عملیات جوشکاری، باید قطعات لوله کشی در داخل کانال و روی بستر آماده شده قرار گیرند.
٢- قبل از لوله گذاری باید در کف کانال بالشتک هایی از خاک نرم (خاک سرندی با قطر دانه های حداکثر تا ٣ میلیمتر) به عرض ۴٠ سانتیمتر و به فاصله ۵ متر از یکدیگر ایجاد گردد. ارتفاع خاک نرم بالشتکها باید به اندازهای باشد که پس از استقرار لوله بر روی آنها فاصله زیر لوله تا كف كانال حدود ١٥ سانتیمتر باشد.
٣- در زمان گذاشتن لولهها در داخل کانال باید با استفاده از تجهیزات مناسب و با حداقل خرابی بوشش، لولهها داخل کانال قرار گیرند. در محل هائی که سطح آبهای زیرزمینی به طور طبیعی و یا به دلیل سیل تا ارتفاع زیر لولە یا بیشتر در كانال بالا آمده باشد، طبق نظر دستگاه نظارت باید از وزنههای مهار کننده یا میلههای مهار کننده استفاده شود، به طوری که لوله در عمق معین در کف کانال قرار گیرد. بین مهار کننده و لوله باید از نوار پوشش استفادە کرده و باید پیش بینی لازم جهت جلوگیری از نفوذ آب به داخل لوله به عمل آید.
۴- سطح فوقانی لولههای مدفون باید تا سطح زمین حداقل ٩٠ سانتیمتر فاصله داشته باشد و چنانچه امکان اجرا در این عمق وجود نداشته باشد، باید روی لوله به نحو مناسبی مقاوم گردد تا لوله در معرض فشارهای وارده توسط عوامل مختلف روی زمین قرار نگیرد. اكر به هر علت این فاصله كمتر از ۵٠ سانتیمتر باشد، باید لوله در داخل کانال بتنی که مخصوص آن ساخته میشود قرار داده شده و پس از ریختن خاک نرم، روی آن توسط بلوكهای بتنی پوشانده شود. در هر صورت نباید فاصله بالای لوله مدفون تا سطح زمین كمتراز ۳۵ سانتیمتر باشد.
۵- برای جلوگیری از آسیب دیدن لوله و یا پوشش آن به وسیله ریشه درخت باید لوله كشی در فاصله مناسبی از درخت ها اجرا شود.
۶- در مواردی که لوله مدفون در معرض تردد وسایل نقلیه سنگین باشد، در صورتی که عمق آن از مقادیر مندرج در بند ۴ كمتر باشد باید آن رااز داخل غلاف فلزی یا كانال با دیواره آجری و یا بتنی و پوشش بلوكهای سیمانی قرار داد.
٧- اطراف لولههای مدفون تا فاصله ٥٠ سانتیمتر از هر طرف نباید مصالح و مواد ساختمانی خورنده از قبیل شفته و آهک ریخته شود.
٨- جهت عبور لولهها از روی کف بتنی باید کانالهایی برای این منظور در كف تعبیه شود. محل عبور لوله و کانال باید دقیقاً در لوله کشی مشخص شود و اطراف لوله داخل این کانالها باید با ماسه و یا خاک نرم پر شده و روی آن طوری پوشانده شود كه در صورت لزوم بدون وارد آمدن خسارت به ساختمان بتون برای دسترسی به لوله روی آن را برداشت.
٩- لولههای گاز نباید با لولههای آب گرم و کابل برق فشار ضعیف در یک کانال قرار گیرند. در صورتی که قرار دادن آنها در یک كانال اجتناب ناپذیر باشد باید لولههای گاز توسط عایق مناسبی در مقابل انتقال حرارت و یا اتصال الكتریكی محافظت شود وحریم آنها بر اساس مقررات بخش ١٧-١٢-٧ باشد.
١٠- چنانچه لوله گاز داخل کانال مستقلی قرار داشته باشد باید این كانال به وسیله ماسه خشك پرشود و اگر لوله گاز با سایر لولهها و یا کابل برق در کانال اشتراکی قرار گیرد که امکان پر کردن کانال با ماسه وجود نداشته باشد، باید این کانال مجهز به هواكشهای طبیعی مناسب در محلهای مختلف باشد تا در صورت نشت گاز امکان جمع شدن گاز وجود نداشته باشد.
١١- فاصله لولههای مدفون تا لولههای تاسیساتی باید مطابق بخش ١٧-١٢-٧ باشد
١٢- فاصله لولههای مدفون گاز تا كابلهای برق با ولتاژهای مختلف باید بر اساس بخش ١٧-١٢-٧ میباشد.
١٣- در مواردی که عبور لوله گاز از پی دیوار اجتناب ناپذیر باشد، این كار باید با استفاده از غلاف فلزی صورت گیرد. غلاف باید از لوله فلزی كه قطر نامی آن از قطر نامی لوله گاز ٢ اندازه بزر گتر است، باشد. جهت جلو گیری از تماس لوله گاز با غلاف فلزی باید از كمربند مخصوص این كار استفاده شود و فاصله بین لوله گاز وغلاف با استفاده از عایق ضد رطوبت پر شود.
١۴- در صورت عبور لوله گاز مدفون به موازات پی دیوار باید فاصله نزدیکترین لبه کانال تا دیوار مجاور حداقل برابر عمق كانال باشد.
١۵- دفن انصالات پیچی و یا فلنجی مجاز نمیباشد.
١۶- در خاتمه هر روز کاری انتهای لولههایی که در داخل کانال خوابانده شداند باید به وسیله درپوش مناسب بسته شوند تا از ورود آب و گل یا اشیاء دیگر جلو گیری به عمل آید.
١٧- خط لوله در هیچ نقطه نباید تحت تنش قرار گیرد.
١٨- پس از انجام کلیه آزمایش های مندرج در بخش ١٧-١۶ باید روی لولهها با استفاده از ماسه یا خاک نرم برای لولههای فولادی و ماسه بادی برای لولههای پلیاتیلن پر شود. خاک نرم می تواند از خاک بر گشتی کانال باشد مشروط بر اینكه از سرند مناسب با چشمههای حداكثر ٨ میلیمتری سرند شده و فاقد سنگ و اشیاء نوك تیز و مصالح ساختمانی از قبیل آهك و خاك آغشته به مواد هیدروکربنی باشد و در غیر این صورت پیمانکار موظف به تامین خاک رس یا ماسه بادی طبق نظر دستگاه نظارت میباشد. ضخامت این لایه خاک نرم باید حداقل برابر با ٢٠ سانتیمتر باشد. در صورت کم عرض بودن معبر یا امکان برخورد با موانع باید روی این لایه یک لایه موزائیك و یا آجر فشاری چیدە شود. عرض این لایه باید از قطر لوله حداقل ۵ سانتیمتر بزر گتر باشد. سیس کانال باید با خاک حفاری شده تا ارتفاع حد اقل بیست سانتیمتر وحداكثر سی سانتیمتر بالاتراز محل قرار گرفتن موزائیک ها و یا آجرچینی، پر شود. روی این لایه نوار اخطار کشیده شده و سپس کانال به صورت كامل تا سطح زمین پر میشود.
١٩- در زمان پر کردن کانال، باید با استفاده از دستگاه کوبانه، خاک بر گشتی کوبیده شود تا خاک نشست كامل خود را انجام دهد.
٢٠- پس از پر کردن کانال باید علائم و دریچه ها در محل خود نصب شوند.
٢١- پس از اتمام مراحل فوق باید مسیر به حالت اولیه درآمده و به صورت كامل بازسازی شود.
٢٢- مسیر لولههای دفنی در فواصل طولانی باید به وسیله علائم مشخص كننده كه در نقاط وفواصل قابل رویت نصب می شوند، نشان داده شود.
١٧-١٢-۴-۵ لوله كشی دفنی با استفاده از لولههای پلی اتیلن
اجرای لوله کشی دفنی با استفاده از لولهها، اتصالات و شیرهای پلی اتیلن براساس مقررات مندرج در این بخش فقط با فشار ۶۰ پوند براینچ مربع (۴۱۳۶۸۶ پاسكال) ومطابق با استاندارد (۰)۰۰۱-IGS-C-DN اجازه داده شده است.
در هنگام اجرای لوله کشی دفنی با استفاده از لولههای پلی اتیلن موارد ذیل باید رعایت شود:
۱-جهت بار گیری، حمل و نقل و تخلیه لوله و اتصالات میباید از وسایل مناسب كه دارای سطوح صاف و فاقد اجسام تیز و برنده باشد، استفاده شود.
۲- مجری باید لولهها و اتصالات را در انبار سرپوشیده نگه دارد به طوری که تحت هیچ شرایطی در معرض نور خورشید قرار نگرفته و نحوه انبار کردن طوری باشد که امکان صدمه دیدن، فشرده شدن و یا سوراخ شدن آنها وجود نداشته باشد. در صور تی که لوله، اتصالات و شیرها به صورت بسته بندی کارخانه تحویل مجری گردد، باید این بستەبندیها تا زمان استفاده باز نشده و از دست زدن به المنتهای برقی اتصالات الکتروفیوژن اکیداً خودداری شود.
۳- سطح زیر لولهها باید صاف و هموار باشد. ارتفاع روی هم قراردادن لولهها با توجه به جنس لوله، اندازه، ضحامت و درجه حرارت محیط متغیر بوده و با نظر دستگاه نظارت باید انجام گردد ولی در هر صورت ارتفاع روی هم قراردادن لولهها به صورت حلقه ای یا شاخه ای نباید از ۱/۵ متر تجاوز نماید.
۴ - دریوش لولهها و شیرها باید تا زمان جوشکاری بر روی آنها باقی بماند.
۵- نگهداری لوله و اتصالات پلیاتیلن تحت هیچ شرایطی نباید در دمای بالاتر از ۴۰ درجه سانتیگراد صورت پذیرد ودر صورتی كه بر اساس شرایط محیط وطبق نظر دستكاه نظارت امكان رعایت دمای مذکور فراهم نشود، حداکثر زمان نگهداری لوله سه ماه خواهد بود. پس از انقضای این مدت، آزمایش او آی تی بر روی لولههای مذکور انجام و چنانچه میزان او آی تی از مقدار ابتدا، كمتر از٢٠ درصد انحراف داشته باشد لوله قابل استفاده و در غیر اینصورت لوله قابل استفاده نخواهد بود.
تست او آی تی باید براساس استاندارد ۶-۱۱۳۵۷ ISO انجام گیرد.
۶- ریسه نمودن و ردیف كردن لولهها باید طبق شرایط زیر باشد
- مجری موظف است فقط مصارف روزانه خود را از انبار به محل كار منتقل نماید.
- لولههایی که در کنار کوچه یا خیابان روی هم ریسه میشوند باید در دو طرف آنها از درپوشهای مناسب جهت جلوگیری از نفود آب، خاک و غیره استفاده گردد و لازم است درپوش لولهها تا زمان جوشکاری بر روی لولهها باقی بماند. باید از قراردادن لولهها در مسیر ومجاری آب و فاضلاب خودداری گردد.
- لولهها باید در طرفی از کانال ریسه شوند که حداقل عبور و مرور را داشته باشد.
- برای ریسه کردن لولهها باید از پایه های مناسب استفاده شده و بستر پایهها به نحوی باشد که به بدنه لوله صدمه ای وارد نشود.
٧- آماده سازی لولهها و اجرای عملیات اتصال و جوشكاری باید مطابق مشخصات فنی ودستور العملهای مندرج در بخش ١٧-١٢-٢ باشد.
٨- روش های بازرسی فنی جوش ها و آزمایشهای مخرب باید مطابق مشخصات فنی ودستور العملهای مندرج در بخش ١٧-۱۴-٢-٥ و١٧-۱۴-٢-۶ و ١٧-۱۴-٢-٧ باشد.
٩- لوله گذاری با شرایط زیر باید انجام شود:
- جهت گذاردن لوله در کانال باید از وسایل مناسب استفاده شود، به طوری که هیچگونه آسیبی به بدنه لولهها وارد نشود.
- چنانچه قرار است در یک کانال دو لوله مختلف کار گذارده شود، می بایست فاصلە افقی و عمودی آنها از یكدیگر مطابق شكل شماره پ-٥-١ بخش پیوست باشد.
- هنگام لوله گذاری باید تدابیر لازم جهت مقابله با انقباض و انبساط لوله به نحوی که مورد تائید دستگاه نظارت باشد به عمل آید.
- در صورتیکه در مسیر لوله کشی موانع و سرویس های زیرزمینی وجود داشته باشد، لوله گاز باید از زیر این موانع عبور داده شود. فاصله فوقانی لوله گاز تا زیر موانعی از قبیل حوضچەهای مخابراتی، لولههای آب و غیره باید ۴٠ سانتی متر باشد. این فاصله در صورت محدودیت مكانی، با نظردستكاه نظارت قابل تغییر تا ٣۵ سانتیمتر میباشد. در تقاطع شبکههای پلی اتیلن با كابلهای برق (بالاتر از ٣٨٠ولت) یا لولههای حاوی مواد قابل اشتعال، رعایت فاصله حداقل یك متر ضروری است، اما در صورت رعایت حریم مشخص شده از طرف سازمان ذیربط و درصورت عدم امكان رعایت حریم فوق بانظر دستكاه نظارت تمهیدات خاص اتخاذ وعمل خواهد شد.
- در اجرای شبکههای پلیاتیلن و برخورد با موانع زیرزمینی چنانچه موانع دارای عمق زیادی بوده و امکان اجرای لولههای پلی اتیلن از روی موانع با رعایت بندهای ١٧-١٢-٥-٢ و ١٧-١٢-٧ وجود داشته باشد، اقدام و در غیر این صورت طبق نظر دستگاه نظارت عمل شود.
- قبل از خاك ریزی روی لوله باید اطلاعات كاملی از كار اجراشده جهت تهیه نقشههای ۱/۲۰۰ یا ۱/۱۰۰۰ چون ساخت برداشته شده و همچنین علامت گذاری محل شیرهای نصب شده بر روی دیوار مجاور و یا در صورت عدم امکان بر روی پایه های مخصوص به عمل آید.
- نظر به اینکه لولههای پلیاتیلن دارای ضریب انبساط حرارتی بالایی میباشد، لذا خاکریزی بر روی لوله باید در دمای محیط بین ۵ تا ٢۵ درجه سانتیگراد انجام شود و چنانچه قرار باشد لوله گذاری در ساعات گرم روز انجام شود قبل از اتصال نهایی قسمت اجرا شده به قسمت لوله گذاری شدە قبلی، باید به خاک ریزی ماسه بادی با نظر دستگاه نظارت اكتفا نموده و پس از متعادل شدن دمای محیط واجرای اتصال نهایی، و عملیات پر کردن کانال انجام شود.
- بر روی لوله باید ماسه بادی به ضحامت ٣٠ سانتیمتر ریحته شده سپس کانال باید با خاک حفاری شده تا ارتفاع حداقل بیست سانتیمتر و حداکثر سی سانتیمتر پر شود. روی این لایه نوار اخطار زرد کشیده میشود به نحوی که خط میانی نوار زرد با محور لوله در یک امتداد قرار گیرد.
- روی نوار اخطار با خاک های حاصل از گودبرداری در دولایە تا سطح زمین پر شده و تسطیح و كوبیدن آن توسط دستگاه کوبانه تا حد تراکم لازم مورد تأیید دستگاه نظارت انجام میگیرد. حداكثر قطر دانه بندی خاک برگشتی به كانال نباید از ده سانتیمتر تجاوز نماید.
١٠- كلیه قسمت های مسیر لوله گذاری اعم از بتن و موزائیک یا چمن، آسفالت، جوی و كانال تأسیسات زیرزمینی و غیره باید پس از پرکردن کانال به حالت اولیه بازسازی شود.
١١- عبور از تقاطعهای اصلی – بزرگراه ها، راه آهن ورودخانه باید طبق شرایط زیر باشد:
- قبل از شروع عملیات، مجری باید تمام وسایل ومصالح و اقلام مورد لزوم را كه به تائید دستگاه نظارت رسیده باشد در محل كار حاضر نموده و كادر فنی ورزیدای را جهت این كار انتخاب نماید.
- عبور لوله با غلاف فولادی از زیر اتوبان ها، بزر كراهها، جادههای اصلی وراهآهن باید طبق نقشه IGS=C-PL-۰۰۱ انجام گیرد. برای این کار باید لوله عمود برجاده یا راه آهن بوده و زاویه تقاطع ٩٠ درجه باشد.
در شرایطی كه رعایت این زاویه بنا بر موقعیت محل وعوامل دیگر امكان پذیر نباشد، این زاویه نباید كمتراز ۶٠ درجه باشد.
- جهت عبور لوله از موانع مهم باید با دستگاه بورینگ (مته نقب زننده) اقدام به ایجاد سوراخ در زیر جادەها یا راه آهن نمایند و در صورت عدم دسترسی به دستگاه بورینگ و تائید دستگاه نظارت میتوان با حفاری دستی و ایجاد كانال سیمانی (نصب كول) طبق دستورات دستكاه نظارت ونقشه ۰۰۱-IGS=C-PL برای تقاطع راه آهن اقدام به عبور لوله با غلاف فولادی نمود.
- در مکان هایی که جهت عبور از موانع باید از کانالهای عمیق زیرزمینی استفاده شود ابعاد كانال باید طوری انتخاب شود که کارکنان حفاری و جوشکاری بتوانند به راحتی در داخل آن کار کنند و در ضمن محل هایی كه امكان ریزش سقف کانالها وجود دارد باید با ایجاد سقفهای موقت و مقاوم، از ریزش آنها جلوگیری شود.
١٢- برای مشخص شدن محل دقیق شیرها باید از تابلوهای نشانكر كوچک آلومینیومی با ابعاد معین طبق شکل شمارہ پ-۵-١ که بر روی دیوار و یا پایه های سیمانی نصب میشود، استفادە نمود. محل نصب این تابلوها باید در مکان هائی باشد كه در معرض دید قرار داشته باشد واز محل نصب شیر دور نبوده و نهایتاً مورد تائید دستگاه نظارت باشد.
١٣- آزمایش مقاومت و نشتی خطوط شبکه کار گذاشته شده و همچنین انجام اتصال نهایی و گازدار نمودن شبکه و راه اندازی طبق مشخصات فنی مندرج در بخش ١٧-١۶ خواهد بود.