١٧-۱۴-٢-١ تعیین صلاحیت جوشكار
الف-كلیه جوشکاران باید در دوره های آموزشی مورد تأیید مراجع ذیصلاح، شركت نموده و دورههای مربوطه را با موفقیت گذرانیدە و گواهینامە دریافت نمایند.
ب - كلیه جوشكاران باید درآزمایش جوشكاری بر اساس استاندارد ۱۱۰۴ API شركت نموده ومورد تأیید دستگاه نظارت قرار گیرند.
تذكر: حداقل مدرک تحصیلی جوشكاران باید دیپلم متوسطه (یا سیكل با ٥ سال سابقه در جوشكاری) باشد.
١٧-١٢-٢-٢ آماده سازی لولههای پلی اتیلن قبل از عملیات جوشكاری
الف- بازرسی لولهها
هر شاخه یا حلقه لوله قبل از آماده سازی باید بازرسی گردد. لولههایی که دارای هر نوع عیب از قبیل كج بودن و دو پهن بودن دهانه، برآمد گی، شیار و فرورفتگی، خراش و حفره باشد باید كنار گذارده شوند تا توسط دستگاه نظارت و در صورت لزوم بازرس فنی ذیصلاح بررسی و دستور وازده شدن، تعمیر و یا برش آنها جهت از بین بردن نقص داده شود. قبل از جوشکاری لولهها به یکدیگر باید اطمینان حاصل نمود که داخل لولهها عاری از هر گونه خاک و اشیاء خارجی میباشد.
ب- تمیز کردن لبە لولهها
قبل از اتصال لولهها باید سطوح داخلی و خارجی آنها با پارچه مناسب از خاک و سایر مواد خارجی تمیز شود.
پ-برش لولهها
برش لولهها باید توسط وسایل مخصوص برش كه مورد تأیید دستگاه نظارت میباشد انجام گیرد. مقطع بریده شده باید عمود برمحور طولی لوله باشد . برش فارسی بر جهت لوله و اتصالات مجاز نمیباشد.
ت- جهت و انحراف لوله
١- کمانی شدن لوله: کمانی شدن لوله برای تغییرجهت مجاز بوده و حداقل شعاع کمان لوله باید ٢۵ برابر قطر خارجی آن باشد. قرار گرفتن جوش در مسیر کمانی شدن لوله مجاز نبوده و باید كمانی شدن به صورتی انجام شود که لوله دچار چین و چروک نگردیده و دو پھن نشود. هر گاه چنین نواقصی ایجاد گردد لوله وازده خواهد شد و در صورتی گه خم با شعاع های خیلی كوچک مورد نظر باشد باید از اتصال و یا خم های پیش ساخته در کارخانه استفاده نمود.
ث-لولههای وازده
لولههای وازده شده باید با علامت (وازده) که بر روی آنها با رنگ متمایز (نقرای یا سربی) نوشته میشود مشخص گردند. این گونه لولهها باید بلافاصله از محل كار خارج شده و در انبار مخصوص وازده نگهداری شود.
١٧-١۴-٢-٣ مشخصات فنی عملیات جوشكاری لوله و اتصالات پلی اتیلن
مطالب زیر شامل حداقل مشخصات فنی حاکم بر انواع جوشکاری لوله و اتصالات پلیاتیلن و دستگاهها و وسایل مورد استفاده میباشد.
- دستگاه نظارت مجاز خواهد بود که در تمام اوقات از کارگاه بازدید نموده و به کلیه اطلاعات مربوط به جوشكاری، آزمایشات جوش و غیره دسترسی داشته باشند.
- انواع جوشکاری توسط دستگاههای مختلف و با استفاده از روش الکتروفیوژن انجام خواهد شد.
- دستگاههای جوشکاری، گیرههای هم ترازی سر لولهها، دستگاهها و ابزار برش و تراش و دیگر تجهیزات و نیز محلول تمیز کننده باید از نوع مورد تأیید دستگاه نظارت بوده و در وضعیت خوب نگهداری شوند.
- در مورد نصب سه راهی انشعاب باید از زین مخصوص جوشكاری نوع الكتروفیوژن استفاده نمود.
- مناسب بودن اوضاع جوی برای انجام جوشكاری توسط دستكاه نظارت مشخص خواهد شد. درهر حال جوشکاری در دمای محیط کمتر از سه درجه سلسیوس و همچنین در هوای برفی و بارانی بدون استفاده از چتر مخصوص مجاز نخواهد بود.
- در زمان جوشکاری و پس از آن تا سرد شدن كامل جوش، محل جوش ولولهها و اتصالات به هم جوش شده باید در گیره باقی مانده و نباید تحت هیچگونه تنشی قرار گیرد
- در خاتمه هر روز کاری یا هر قسمت از کار و همچنین در تقاطع های مختلف، دهانه های ابتدا و انتهایی کلیه لولههای جوشکاری شده باید توسط درپوش مناسبی بسته شوند تا از ورود خاک و زباله و حیوانات کوچک و آب و دیگر اجسام خارجی جلو گیری گردد. این در پوش ها تا زمان شروع مجدد كار نباید برداشته شوند.
- جوشکاری اتصال نهایی و اتصالات در داخل کانال باید به دقت کامل مطابق روشی که مجری برای این مورد پیشنهاد نموده و به تأیید دستگاه نظارت رسیده باشد، انجام گردد. در این حالات لولهها باید به دقت هم تراز شوند به طوری كه تنشهای بجا مانده یا تنشهای واكنشی حاصل از جوشکاری به حداقل برسد. برای جفت كردن لولهها هنگام جوشكاری اتصال نهائی ممكن است تغییر در شیب كانال الزامیباشد. انشعاب گیری گرم و تزریق گاز حداقل یك ساعت بس از پایان جوشكاری باید انجام پذیرد.
- فاصله دو جوش متوالی در روی خطوط لوله پلی اتیلن محدودیت ندارد وباید انجام عملیات جوشكاری با قرار گرفتن لوله در درون گیره هم ترازی انجام شود.
- جوشکاری لولهها در محل خم مجاز نمیباشد.
- هر جوشکار باید شمارهای را به عنوان کد شناسایی کە توسط دستگاه نظارت در زمان ارزیابی وآزمایش برای او تعیین شده با قلم مخصوص مجاور قسمتی از جوش که به وسیله خود او انجام شده در ربع بالای لوله یادداشت كند. برای علامت گذاری جوش ها باید قلم مخصوص توسط مجری در اختیارجوشکاران قرار داده شود. اگر جوشکار به هردلیل کار را ترک کند کد شناسایی وی نباید توسط جوشکار دیگری مورد استفاده قرار گیرد.
چنانچه جوشکار به هر دلیل بیشتر از مدت سه ماه جوشکاری ننموده و مایل به بازگشت به سر كار خود باشد، لازم است مجدداً در آزمایش شرکت نماید و در صورت قبولی کد شناسایی جدیدی به وی داده شود.
روش های متداول جوشکاری لوله و اتصالات پلی اتیلن
روش های مختلفی در جوشکاری لولهها و انصالات پلیاتیلن جهت شبكهگذاری وجود دارند ولی در این مقررات فقط استفاده از روش جوشكاری الكتروفیوژن مجاز میباشد.
در این نوع جوشکاری از اتصالات نوع الکتریکی استفاده میشود، نظر به اینكه در این روش وسایل جوشکاری نقش مهمی در امر كیفیت جوش ایفا می نماید. لذا دستگاه جوشكاری باید مطابق استاندارد شرکت ملی گاز ایران و مورد تایید دستگاه نظارت باشد.
برای دستیابی به یک اتصال (جوش) خوب باید:
الف- سطوح جوشكاری كاملاً تمیز باشند.
ب- وسایل و ابزار مورد استفاده برای عملیات جوشکاری باید آزمایش شده و آماده كار باشد.
١٧-۱۴-٢-۴ روش و مراحل انجام جوشكاری شبكه و انشعابات پلی اتیلن به روش الكتروفیوژن
روش و مراحل جوشکاری شبكه و انشعابات پلیاتیلن به روش الكتروفیوژن باید به ترتیب ذیل باشد:
١- ماشین جوش، تجهیزات، ابزار، لوله و اتصالات از نظر تطابق با مشخصات فنی و آماده به کار بودن باید کنترل شوند.
٢- عمود بودن سر لوله كنترل شده ودر صورت لزوم اصلاح شود.
٣- لایه اکسید از سطوح جوشكاری لوله و اتصالات فاقد سیم به وسیله تراشنده استاندارد باید به طور كامل حذف شوند. حداكثر میزان تراش سطح لوله از ٠٫٢ میلی متر نباید تجاوز نماید.
تبصره: تراشیدن ناقص و یا بکار بردن هر گونه تراشنده غیر استاندارد از قبیل تیغ موكت بری، شیشه، سمباده کاغذی، برس برقی، سوهان، كاردک و هر وسیله خراش دهنده ممنوع است.
۴- باید سطوح جوشكاری (سطح خارجی لوله و سطح داخلی اتصال و سطح خارجی اتصال فاقد سیم) به وسیله پارچه نخی سفید رنگ بدون پرز و آغشته به مایع تمیز کنندہ مجاز از هر گونه چربی و آلود گی پاک شوند.
محلول های تمیز كننده مجاز عبارتند از: الكل اتیلیك سفید، استن، ایزوپروپانل با خلوص بالای ٩٧ درصد.
۵- میزان فرورفتن اجزاء جوش (لوله و اتصالات) با ماژیک مناسب علامت گذاری شود.
۶ - اجزاء جوش در یكدیگر و در گیره قرار داده شود.
٧- باید عدم جابجایی اجزاء جوش کنترل شود. علائم میزان فرورفتگی بند (۵) فوق نباید جابجا شده باشد.
٨- جوشکاری بر اساس دستورالعمل سازنده دستگاه و اتصال الكتروفیوژن انجام شود.
٩- بالا زدن نشانگر جوش مشاهده شود.
١٠- رعایت زمان سرد شدن اول بر اساس زمان درج شده روی اتصال که در این مدت به هیچ وجه نباید گیرهها باز شود.
١١- رعایت زمان سرد شدن دوم به میزان بیست دقیقە پس از زمان بند ١٠ خواهد بود كه پس از انقضای این مدت میتوان لوله را جابجا و دفن نمود.
١٢- رعایت زمان سرد شدن سوم به میزان دو ساعت در صورتی که قرار باشد محل جوش تحت آزمون مقاومت و نشتی با فشار ١٠٠ پوند بر اینچ مربع قرار گیرد. زمان سرد شدن مذكور در شرایط تعمیرات و اتصال نهایی می تواند به مدت یك ساعت تقلیل یابد.
١٧-١۴-٢-۵ بازرسی و کنترل کیفیت جوشکاری شبکەهای گازرسانی پلی اتیلن
به منظور حصول اطمینان از کیفیت مطلوب عملیات اجرایی شبکههای گازرسانی با لولههای پلی اتیلنی و جوشکاری به طریق الكتروفیوژن، بازرسی وآزمایشهای مختلفی طبق این بخش باید به عمل آید.
الف- احراز صلاحیت جوشكاران، بازرسی دستگاهها و متعلقات جوشكاری به طریق الكتروفیوژن باید انجام شود.
الف-١- کلیه جوشکاران باید علاوه بر آموزش دارای گواهینامه معتبر بوده و اعتبار گواهینامه های آنها مورد بررسی و تأئید دستگاه نظارت قرار گیرد.
الف-٢- دستگاههای جوشكاری باید مطابق مشخصات فنی ۰۱۶-IGS-PL بوده و سلامت وكارآئی كالیبره بودن آن مورد بررسی و تائید دستگاه نظارت قرار گیرد.
ب- استفاده از گیرههای هم ترازی مناسب جهت ثابت نگهداشتن اجزاء جوش الزامی است.
ب-١ سایر متعلقات و ابزار مورد استفاده برای جوشكاری از جمله محلولهای تمیز كننده از نقطه نظر مجاز بودن، کارآیی و خلوص باید در شروع پروژه مورد بررسی و تائید دستگاه نظارت قرار گرفته و در ادامه پروژه توسط دستگاه نظارت کنترل گردد.
پ- بازرسی ظاهری لوله و اتصالات قبل از جوشكاری: لوله و اتصالات قبل از مصرف باید از نقطه نظرهای زیر توسط مجری به طور دقیق مورد بازدید و بررسی قرار گیرد:
پ-١- سطوح ظاهری لوله و اتصالات سالم بوده و عاری از هر گونه ترک، شیار و برآمدگی یا فرورفتگی های غیر قابل قبول باشد. حداكثر عمق شیار یا خراش سطحی تحت هیج شرایطی نباید بیشتراز ١٠ درصد ضخامت لوله باشد.
پ-٢- لوله و اتصالات باید گرد و مدور بوده و فاقد دو پهنی های غیر قابل قبول باشد. ابعاد لولەهای مصرفی از نظر رواداری (تلرانس) قطر خارجی و میزان مجاز دو پهنی باید به شرح جدول شماره پ-۴ -١١ بخش پیوست باشد.
پ-٣- حداكثر اختلاف قطر (دوپهنی) داخلی اتصال (در ناحیه ذوب) نباید از ۱/۵ درصد قطر اسمی تجاوز نماید.
پ-۴- در صورت مشاهده لوله و اتصالات معیوب، این اقلام باید جداسازی و جهت بررسی و تصمیم گیری نهایی به دستگاه نظارت ارائه شود.
ت- بازرسی حین جوشکاری برای جوش الكترو فیوژن فرآیند جوشكاری مشتمل بر عملیات زیر باید به صورت کامل و با دقت توسط مجری کنترل گردد.
ت-١- اطمینان از سلامت دستكاه جوشكاری و وسائل وابزار مورد استفاده
ت-٢- مدور و عمود بودن سر لوله
ت-٣- تمیز كاری سطوح جوشكاری
ت-۴- تراشیدن كامل لایه اكسید از سطح جوشكاری لوله یا محل انشعاب اتصال فاقد سیم با ابزار مناسب و تائید شده
ت-۵- اطمینان از مناسب بودن پارچه (تمیز، سفید و فاقد پرز) و حلال مصرفی و پاک کردن هر گونه چربی و آلودگی از سطوح جوشکاری و جلوگیری از آلودگی مجدد سطوح جوشکاری در هنگام عملیات
ت-۶- علامت گذاری میزان داخل رفتگی لوله در اتصال مورد جوشكاری با ماژیک مناسب
ت-٧- قراردادن اجزاء جوش در یكدیگر و تثبیت آنها در گیره
ت-٨- اطمینان ازعدم جابجائی اجزاء جوش پس از علامت گذاری
ت-٩- اعمال پارامترهای جوشکاری براساس دستورالعمل سازنده اتصال پلی اتیلن
ت-١٠- حصول اطمینان از اتمام جوشکاری و اعمال زمان سرد شدن و رعایت زمان باز کردن گیرەها و عدم جابجائی اجزاء جوش
ث- ثبت مشخصات جوش:
كلیه اطلاعات مربوط به هر سرجوش شامل شماره جوش، محل جوش، مشخصات جوشكار، تاریخ و ساعت همراه با نتایج کنترل های ده گانه بند (ت) فوق باید در یک بركه چك لیست كه شناسنامه جوش میباشد. به منظور ردیابی و سهولت مراجعات بعدی توسط مجری و با تائید دستگاه نظارت ثبت گردد.
ج۔ کنترل های لازم پس از جوشكاری
با پایان یافتن فرآیند جوشکاری موارد زیر باید توسط مجری به طور کامل مورد بازدید عینی قرار گیرد:
ج-١- مشاهده بالا زدن نشانگر جوش
ج-٢- مواد مذاب به هیچ وجه نباید در طول جوشکاری از طرفین و اطراف اتصال بیرون زده باشد.
ج-٣- آثار تراشیدن و برداشتن لایه اکسید باید به طور پیوسته و كامل تمام سطوح ومحدوده محل جوش را شامل گردد. تراشیدن به صورت ناقص قابل قبول نخواهد بود.
ج۴- پس از جوشکاری نباید هیچ گونه تغییر شكل در موضع جوشكاری اتفاق افتاده باشد.
ج-۵- علاوە بر کنترل دائمی عملیات اجرایی جوشکاری مجری، دستگاه نظارت باید از حسن انجام موارد فوق اطمینان حاصل نموده و به منظور بررسی کیفیت جوش های پروژه نسبت به نمونه گیری لازم جهت انجام آزمایش های لهیدگی به شرح مندرج در بند ١٧-۱۴-٢-۶ اقدام نماید.
١٧-١۴-٢-۶ آزمایش های مخرب
الف- نمونه گیری و انجام آزمایش های لهیدگی و ارزیابی آن برای جوشهای نوع الكتروفیوژن
برای حصول اطمینان از کیفیت جوش های شبکه پلی اتیلن، آزمایش لهیدگی به صورت میدانی (در سایت اجرای پروژه) به شرح زیر باید انجام شود:
ب- روش نمونه گیری
ب-١ - ٢٥ سرجوش اول:
در آغاز عملیات جوشکاری، باید از اولین ٢۵ سرجوش انجام شده توسط هر جوشكار، یک نمونه به صورت اتفاقی به تشخیص دستگاه نظارت بریده شده و تحت نظارت ایشان آزمایش لهیدگی در محل اجرای پروژه انجام گردد (تعداد اتصالات کمتر از ٢۵ عدد برای یک سازنده ٢۵ عدد تلقی خواهد شد). نتیجه آزمایش یکی از حالتهای زیر را در بر خواهد داشت:
در صورتی که نتیجه آزمایش قابل قبول باشد، ٢۵ سرجوش انجام شده مورد تائید است.
درصورتی که نتیجه آزمایش قابل قبول نباشد، تعداد نمونهها دو برابر شده و آزمایش تکرار میگردد. در صورتی که نتیجه آزمایش مجدد نیز نشان دهنده وجود اشكال در یكی از جوشهای بریده شده باشد، كلیه جوش های آن گروه مردود بوده و باید بریده و مجدداً با لستفاده از اتصالات سایر سازندگان، یا با تعویض جوشکار و یا تعویض دستگاه جوش به تشخیص دستگاه نظارت نسبت به ادامه جوشکاری اقدام شود.
ب-٢- ادامه آزمایش های:
پس از تائید اولین گروه ٢۵ تایی، در ادامه برای بقیه جوش های پروژه، آزمایش به شیوه بند (الف) ولیكن در گروههای ۵٠ تایی تکرار میشود.
پ- آزمایش لهید گی
منظور از آزمایش لهیدگی تعیین کیفیت جوش الكتروفیوژن از جهت چسبندگی و امتزاج كامل آن است. این آزمایش برای قطرهای ٢۵ تا ٢٢۵ میلیمتر و برای اتصالات الکتروفیوژن قابل استفاده بوده که در محل و در دمای ١٨ الی ٣٠ درجه سلسیوس برای ارزیابی میدانی قابل انجام میباشد. پیمانكار برای انجام آزمایش لهیدگی میتواند از خدمات شركت های ذیصلاح استفاده نماید.
ت- آمادە سازی نمونه ها
انواع اتصالات سوکتی الکتروفیوژن باید بر اساس مشخصات جدول شماره پ ۴-١٢ آماده سازی شوند.
ث- ارزیابی جوش
ث-١- در صورتی که هیچگونه جدایشی در اثر حرکات آرام پیچ گوشتی (طبق بند فوق) مشاهده نشد، جوش قابل قبول است.
ث-٢- چنانچه حداكثر تا ٢ حلقه سیمهای حرارتی از هر طرف وهر آزمایش جدا شود، كیفیت جوش قابل قبول است.
ث-٣- در صورتی كه بیش از ٢ حلقه یا به طور كامل قطاع اتصال از لوله جدا شود كیفیت جوش قابل قبول نیست.
١٧-١۴-٢-٧ آزمایش غیر مخرب جوش سه راهی انشعاب زینی
جهت حصول اطمینان از صحت و استحكام جوش سه راهی انشعاب زینی پلی اتیلن به لوله اصلی لازم است پس از جوشکاری سه راهی انشعاب و پس از سرد شدن، قبل از سوراخ نمودن لوله اصلی، آزمایش فشار طبق دستور العمل (۰)۰۴-IGS-C-DN انجام گیرد.