١٧-۱۴-١-١ كلیات
جوشکاری لولههای فولادی گاز و اتصالات مخصوص آنها باید به روش جوشکاری برقی دستی انجام شود. روش جوشكاری دستی، بازرسیها و كیفیت آن باید مطابق استاندارد ۱۱۰۴- API باشد.
١٧-۱۴-١-٢ ارزیابی و تعیین صلاحیت جوشكاران
جوشکارانی که برای جوشکاری لولههای فولادی گاز به كار گرفته می شوند باید قبل از اقدام به جوشكاری بر طبق روش جوشكاری تأیید شده و بر اساس استاندارد ۱۱۰۴-API مورد ارزیابی قرار گیرند.
در صورت قبولی باید به هر جوشکار یک شماره به عنوان كد جوشكار اختصاص داده شود.
در صورت تغییر در روش چوشکاری، ارزیابی جوشکاران باید مجددا و بر طبق روش جدید انجام شود.
مسئولیت کنترل مدارک، صلاحیت، ارزیایی جوشکاران و بررسی و تائید روش جوش بر عهده دستگاه نظارت است. در صورت لزوم دستگاه نظارت میتواند برای ارزیابی جوشكاران از موسسات و شركت های ذیصلاح استفاده نماید، ولی در هر صورت مسئولیت به عهده دستگاه نظارت است.
١٧-۱۴-١-٣ الكترودهای جوشكاری
برای جوشکاری لولههای گاز باید در پاس اول جوش از الكترودهای مطابق با استاندارد AWS E۶۰۱۰ و در پاس دوم و پاس های بعدی جوش از الكترودهای مطابق با استاندارد AWS E۶۰۱۰ ویا AWS E۷۰۱۰ استفاده شود.
قبل از استفاده از الكترودهای جوشکاری، نمونه آنها باید به وسیلە دستگاه نظارت مورد بررسی قرار گیرد. در صورت لزوم دستگاه نظارت باید آزمایش های مربوطه را انجام داده و نهایتاً کاربرد آن را در جوشکاری شبکههای گاز تأیید نماید.
انتخاب قطر، نوع الكترود و تنظیم آمپر و ولتاژ و سایر پارامترهای جوشكاری باید براساس روش جوشكاری تائید شده صورت گیرد.
الکترودهای جوشکاری باید تا زمان استفاده در بسته بندی اولیه خود و بر طبق توصیه سازنده نگهداری شوند الکترودهایی که جعبه آنها برای مصرف باز می شوند باید تا زمان مصرف برای جلوگیری از جذب رطوبت و صدمه به پوشش در گرمكن های مخصوص قرار داده شوند.
الکترودهایی که به علت جذب رطوبت، وارد آمدن صدمه به پوشش آنها و یا اشكالاتی از قبیل یك طرفه سوختن، انحراف قوس و ریزش پوشش در حین جوشکاری، برای جوشکاری مناسب نباشند، باید به وسیله دستگاه نظارت بررسی و از كاركاه خارج شوند .
١٧-١۴-١-۴ آمادە سازی لولههای فولادی قبل از عملیات جوشكاری
لولەهای فولادی قبل از جوشکاری باید مورد بازرسی قرار گیرد ودر صورت مشاهده عیوب مكانیكی از قبیل شیار، فرورفتگی، حراش و دوپھنی، وارد آمدن صدمه به سر لوله و حفره های خورد گی، باید کنار گذارده شوند. قبل از جفت كردن لولهها و شروع عملیات جوشكاری باید سر لولهها بصورت دور تا دور و به فاصله یک سانتیمتر پا استفاده از برس برقی تمیز و براق گردد. در صورت نیاز به برش و پخ زدن سر لولهها، این کار باید به نحوی انجام گیرد که مقطع بریده شده، عمود بر محور طولی لوله باشد حداکثر میزان انحراف صفحه برش لوله از حالت عمود بر محور طولی لوله برابر با ۱/۵ میلی متر است.
١٧-۱۴-١-۵ كنترلهای لازم قبل از شروع جوشكاری
قبل از شروع جوشکاری موارد زیر باید به وسیله دستگاه نظارت کنترل گردد:
١- لبه لولهها، قسمت عمودی لبه لوله و حدود یک سانتیمتر از سر لوله به صورت دور تا دور از نظر زاویه، پخ و تمیز و براق بودن پخ
٢- در صورت برش لوله با دستگاه لوله بر، باید پلیسه های داخلی لوله کاملاً به وسیله سوهان برداشته و لبه لوله بر طبق روش جوشکاری تأیید شده پخ زنی شود.
٣- در صورت برش و پخ زنی لوله با دستگاههای مخصوص این كار، باید بخ سر لوله بر طبق روش جوشکاری تأیید شده با سوهان کاری آماده سازی شود. ضمنا باید کنترل شود که صفحه برش، عمود بر محور طولی لوله و یا در حد رواداری مجاز آن باشد.
۴- با عبور دادن یک صفحه مدور متناسب با قطر داخلی لوله، از داخل لوله، ضمن كنترل سلامت قطر لوله، از عدم وجود اشیاء باقی مانده داخل لوله، باید اطمینان حاصل نمود.
١٧-۱۴-١-۶ اقدامات لازم قبل از جوشكاری لولهها
الف- پیش گرمی لبه لولهها - تعیین مناسب بودن شرایط جوی برای عملیات جوشكاری بر عهده دستگاه نظارت است. در ساعات اولیه صبح و یا در شرایطی كه دمای محیط كمتر از ٥+ درجه سلسیوس باشد، پیشگرمی لولهها حداقل تا دملی ۵٠+ درجه سلسیوس الزامی است.
ب- جفت كردن لولهها - جفت كردن لولهها باید به وسیله كلمپها یا گیرههای هم ترازی خارجی كه قادر باشند سر لولهها را به صورت ثابت نگه داشته و انجام جوشکاری در زیر آنها امکان پذیر باشد، صورت گیرد. کلمپ یا گیرە همطرازی باید به گونهای باشد باشد كه حداقل امكان جوشكاری ٥٠٪ محیط لوله در ربع های متقابل در زیر آن امکان پذیر باشد. مناسب بودن و کارایی گیرە هم ترازی باید به وسیله دستگاه نظارت مورد تأیید قرار گیرد.
برای جفت کردن و هم تراز کردن لولهها استفادە از چكش فولادی مجاز نمیباشد. در صورت لزوم تنها استفاده از چکش های برنجی مجاز میباشد.
لولههای گاز باید به طریقی هم تراز شوند كه جوش طولی آنها حدالامكان در موقعیت ساعات ١٠ و٢ قرار گیرند. جوشکاری لولهها در شرایطی که جوش طولی آنها در یک راستا قرار گیرد مجاز نمیباشد.
برای تسهیل و ایمنی در جوشکاری باید لولهها را در ار تفاع مناسبی از سطح زمین بر روی پایه هایی که به تعداد و ار تفاع لازم تهیه شده باشند انجام داد. پایه های مربوطه باید دارای بالشتک های نرم باشند تا از وارد آمدن صدمه به پوشش لولهها جلو گیری نمایند.
١٧-١۴-١-٧ جوشكاری شبكەهای گازرسانی فولادی
هر گونه عملیات جوشکاری باید براساس روش تأیید شده صورت گیرد.
قبل از اقدام به هر گونه عملیات جوشکاری باید از طرف مجری، روش جوشکاری تهیه و جهت بررسی به دستگاه نظارت ارائه گردد. دستگاه نظارت باید پس از انجام اصلاحات روش را مورد تایید قرار دهد. دستگاه نظارت میتواند برای این منظور از خدمات موسسات و شرکت های ذیصلاح استفاده نماید که در این صورت مسئولیت بر عهده آن شركت ها خواهد بود.
الف - جوشكاری پاس یک
١- جوشکاری در زیر گیره هم ترازی
جوشکاری در زیر گیره هم ترازی باید حداقل معادل با ۵٠٪ محیط لوله و در ربع های متقابل و به روش سرازیر انجام گردد. در خصوص لوله ٢ اینچ ، جوشکاری در ربع های متقابل کافی میباشد.
استفاده از خال جوش مجاز نبوده و حداقل طول قابل قبول برای جوش سه سانتی متر میباشد.
در صورتی که قطر لوله ١٠ اینچ و بالاتر باشد جوشکاری کلیه پاسها باید به وسیله دو جوشكار به صورت همزمان انجام شود.
٢- تکمیل جوشکاری پاس یک
پس از باز کردن گیره هم ترازی باید قسمت های پایانی جوش در هر قسمت را با دستگاه سنگ سنباده برقی تمیز کرده و سپس نسبت په جوشکاری قسمت های باقیمانده به روش سرازیر اقدام نمود.
ب- جوشكاری پاس دو
پس از تکمیل پاس یک جوش باید با استفاده از دستگاه سنگ سنباده برقی اقدام به سنگ زنی پاس یک نمود تا قسمت های برآمده و غیر یکنواحت جوش و عیوب آن برداشته شود. سپس باید بلافاصله و تاقبل از سرد شدن جوش نسبت به جوشکاری پاس دوم جوش به روش سرازیر اقدام نمود.
پ- جوشکاری پاس های پر کننده و تاج جوش
پس از تکمیل پاس دو جوش باید با استفاده از دستگاه برس برقی اقدام په تمیز کردن پاس دو نمود. سپس جوشکاری پاسهای پر کننده و تاج جوش به روش سرازیر انجام شود. عرض پاس نهائی باید حداقل به اندازہ یک میلیمتر پهن تر از پخ لوله در طرفین جوش بوده وارتفاع آن نباید بیش از ۱/۵ میلی متر بالاتر از سطح لوله باشد.
پس از جوشکاری ھر پاس جوش باید سربارہ جوش را به طور کامل پاک نمود و در صورت لزوم برآمد گی های اضافی جوش را سنگ زده و یكنواخت نمود. سنگ زدن تاج جوش به هیچ وجه مجاز نمیباشد.
در زمان جوشکاری پاس های محتلف جوش، نباید اجازه داد كه الكترود جوشكاری یا اهرم اتصال زمین آن به قسمت های دیگر لوله به جز محل پخ آن متصل شده و جرقه بزند. جوشكار باید از برخورد نوك الكترود جوشکاری با بدنه لوله که موجب سوختگی خواهد شد، جلو گیری نماید در پایان هر روز كاری باید كلیه جوش های آن روز تكمیل شده باشد.
در پایان هر روز کاری باید با استفاده از درپوش مناسبی سرهای باز لوله را بە طریق مطمئنی مسدود كرد تا آب و فاضلاب، خاک، زباله، اجسام خارجی و حیوانات کوچک به داخل لوله وارد نشوند. در صورت استفاده از درپوش فلزی، جوشکاری آن به لوله مجاز نمیباشد.
فاصله دو جوش محیطی برای لولههای با قطر ۴ اینچ وكوچكتر باید از ١٥ سانتی متر كمتر نباشد واین فاصله برای لولههای با قطر بزر گتر از ۴ اینچ حداقل باید یک برابر قطر لوله باشد.
ت۔ جوشکاری اتصالات نهایی
جوشکاری اتصالات نهایی باید بر طبق روش پیشنهادی مجری و با تأیید دستگاه نظارت انجام شود. اتصالات نهائی باید با دقت هم تراز شوند به طوری که تنشهای حاصله از جوشکاری را به حداقل برساند.
برای جفت کردن لولهها ممکن است حفاری قسمت هائی از كانال در دو طرف وتغییر شیب كانال الزامیباشد. در جوشكاری اتصالات نهایی، اجرای خال جوش با رعایت حداقل سه سانتیمتر طول جوش مجاز میباشد.
ث - جوشكاری شیرها، اتصالات و فلنج ها
در جوشکاری شیرها، اتصالات و فلنج ه، درصورتی که قطر داخلی آنها با قطر داخلی لوله اختلاف داشته و این اختلاف بیش از ۲/۵ میلیمتر باشد، باید قطر کوچكتر تا اندازه قطر بزرگتر با نسبت سه به یک سنگ زده شود.
در جوشکاری فلنج ها باید دقت کافی به عمل آید تا صفحه فلنج بر محور طولی لوله عمود بوده و سوراخهای فلنج با وسیله متصل شونده به آن در یک راستا قرار كیرد. ضمناً برای جلوگیری از بروز نشتی در آینده باید دقت شود تا به محل نشست واشر آسیبی نرسد.
جوشكاری اتصالات به یكدیگر و اتصالات به شیرها بلامانع است ولی بهتر است فاصله دو جوش متوالی حداقل به میزان یک برابر قطر لوله بزر گتر باشد.
در صورت عدم امکان استفاده از گیره هم ترازی اجرای خال جوش مشروط بر آنکه حدالامکان سه سانتیمتر طول داشته باشد مجاز است.
ج- تعمیر جوش ها
روش تعمیر جوش ها: هر گونه عملیات جوشكاری جهت تعمیر جوش ها باید بر اساس روش تأیید شده صورت گیرد.
جهت تعمیر جوش ها باید روش جداگانه ای از طرف مجری تهیه شده و به وسیله دستگاه نظارت مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز پس از انجام اصلاحات لازم مورد تایید قرار گیرد. دستگاه نظارت می تواند برای این منظور از خدمات موسسات و شرکت های ذیصلاح استفاده نماید، ولی در هر صورت مسئولیت كلی كار بر عهده دستگاه نظارت است.
جهت تعمیرات جوش اعم از آنكه جوشکاری در داخل کانال و یا بیرون از کانال انجام شود، رعایت موارد زیر الزامی است:
١- پیشگرمی لبه های دو طرف جوش حداقل تا دمای ۵٠ درجه سلسیوس الزامی است.
٢- جوشكاری پاس یک جوش به روش سربالا مجاز است.
٣- جوش هایی که به علت نتیجه تفسیر فیلم های رادیو گرافی و یا در نتیجه بازرسی عینی دستگاه نظارت معیوب تشخیص داده شوند باید زیر نظر دستگاه نظارت تعمیر شده و یا در صورت لزوم بریده شوند.
۴- جوش های دارای شیارهای جانبی و تاج جوش هایی که نیاز به تقویت دارند باید زیر نظر دستگاه نظارت تعمیر و تكمیل شوند.
۵- در صورت وجود هر گونه تر ک در جوش، باید کل جوش بریده شود. ترکهای ستارەای ایجاد شده در نقاط توقف جوشکاری در صورتی که سنگ زده شده و از بین بروند بلامانع خواهند بود.
۶- قبل از شروع به تعمیر جوش، باید محل عیب از گزارش های رادیو گرافی استخراج و بر روی جوش مشخص گردد. سیس با استفاده از سنگ سمباده برقی قسمت معیوب بصورت کامل برداشته شود.
٧- پس از تعمیر در صورتیكه اشکالی مشاهده نگردد، باید از جوش تعمیر شده رادیو گرافی به عمل آید.در صورت مشاهده هر گونه عیب غیر قابل قبول در رادیو گرافی از جوش تعمیر شده، جوش باید بریده شود.
٨- تعمیرات جوش باید تا قبل از عایقكاری سرجوشها انجام شود. جوشهای تعمیر شده باید با نظر دستگاه نظارت عایقكاری شوند.
چ- تهیه گزارش های روزانە جوشکاری
در پایان هر روز کاری باید گزارشهای جوشكاری در فرم مخصوص توسط مجری تهیه وجهت بررسی و تأیید به دستگاه نظارت ارائه شود.
گزارش جوشکاری باید حاوی اطلاعات جوشکاری های انجام شده از جمله قطر و ضخامت لوله، جنس لوله، طول لوله، شماره خطوط، شماره جوش ها ،كد جوشكاران و جمع طول لوله جوشكاری شده باشد.
ح- بازرسی جوش
کلیه جوش ها باید به وسیله دستگاه نظارت مورد بازرسی عینی قرار گرفته و در صورت معیوب بودن تعمیر یا بریده شود. دستگاه نظارت میتواند در صورت لزوم برای یافتن عیوب سطحی از بازرسی به روش مایعات نفوذ کننده یا ترک یابی مغناطیسی استفاده نماید.
خ- پرتونگاری
کلیه جوش های لولههای مدفون و غیر مدفون با قطر ٢ اینچ و بالاتر باید به صورت صد در صد مورد پرتونگاری قرار گیرند.
پرتونگاری از جوشها باید به وسیله شرکتهای مجاز، معتبر وبا سابقه پرتونگاری انجام شود. انتخاب شرکت مجری پرتونگاری باید به وسیله مجری بررسی و با تایید دستگاه نظارت انجام شود.
پرتونگاری باید بر اساس روشی که به وسیله شركت پرتونگاری ارائه وتوسط دستگاه نظارت مورد تایید قرار میگیرد، انجام شود .
روش پرتونگاری باید حداقل در بر گیرندہ نوع چشمه پرتونگاری و قدرت آن، نوع دستگاه پرتونگاری و میزان نشت مجاز آن، نوع فیلم و نحوه ظهور و تبوت آن، شاخصهای كیفیت فیلم، استاندارد قبولی فیلم ها، علامت گذاری فیلم ها، صلاحیت پرتونگارها و ملاحظات ایمنی باشد. پرتونكاری از جوشها باید بر طبق روش پرتونگاری تایید شده و با رعایت ملاحظات ایمنی مربوطه انجام شود و مسئولیت رعایت ملاحظات ایمنی بر عهده شر کت پرتونگار میباشد.
در صورتی که در پرتونگاری از جوش های هر جوشکار در دو روز متوالی بیش از ۶ درصد تعمیری و یا جوش بریدنی وجود داشته باشد، دستگاه نظارت می تواند از ادامه كار جوشكار جلوگیری نماید.
د- تفسیر فیلم های رادیوگرافی
معیار قبولی جوشهای لولههای فولادی گاز باید طبق استاندارد ۱۱۰۴-API وبند ١٧-٥-۶-٥ بخش جوشكاری از قسمت اول این مبحث باشد.
تفسیر فیلم های پرتونگاری لولههای گاز باید به وسیله مفسرینی که دارای مدرک معتبر بین المللی صلاحیت ASNT Level II در زمینه پرتونگاری و تفسیر فیلم جوش باشند صورت گیرد.