لوله های حمل سیالات و گازها در سـاختمان و موتورخانـههـای تأسیسـات سـاختمانی و مخـازن نگهداری گازها و سیالات و مواد خطرناك در کارگاههای صنعتی از موارد خطرساز در ساختمان ها و کارگاهها هستند. لازم است تا با نصب علائم و تابلوهای لازم، نسبت به ایمن سازی محیط کارگـاه و ساختمان های دیگر اقدام شود.
٢٠-٦-٤-١- ضوابط نصب علائم بر روی لولـه هـای انتقـال سـیالات در سـاختمان هـا و کارگاهها
مجراها و لوله های رو کار که برای نگهداری و انتقال سیالات یا مواد خطرناك به کار می رونـد، بایـد دارای علائم و رنگهای نشانگر محتوای آن باشند.
٢٠-٦-٤-١-١- علامت مفهوم
بر روی لوله های انتقال سیالات باید علائمی منطبق با محتوی لولـه و جهـت جریـان آن (مشـخص شده با پیکان) نصب شود. در صورتی که عامل خطر، دما یا فشار سیال باشد، مقدار آن نیز باید درج شود. علامت نصب شده بر روی لوله باید مختصر، ساده و گویا باشد.
شیرهای مهم و اصلی قطع و وصل جریان نیز باید مطابق با ضوابط این مبحث علامت گذاری شوند.
٢٠-٦-٤-١-٢- محل درج علائم
علائم باید در نزدیکی شیرها، فلنج ها، تغییر جهت لوله، انشعاب ها و محل عبور لوله از دیوار یا کـف (در دو سوی آن) نصب یا نشان داده شود.
بر روی لوله های مستقیم، علائم باید در فاصله حداقل ٦ متر و حداکثر ١٢ متر تکرار شوند.
علامت باید در محل قابل رویت نصب یا نوشته شود. در مکان هایی که لوله بالاتر یا پایین تر از خط دید است، نوشته باید پایینتر یا بالاتر از خط محور میانه لوله قرار گیرد، تا قابل مشاهده باشد.
٢٠-٦-٤-١-٣- شیوه درج علامت:
حداقل ابعاد علامت و نوشته ی ایمنی روی لولهها باید بر اساس جـدول شـماره ٥ تعیـین شـود. بـه منظور تسهیل در خواندن علامت، باید بین رنگ زمینه و نوشته تضاد رنگی وجود داشته باشد.
علائم می توانند با شابلون، برچسب یا نوشته با رنگ ایجاد شوند. برای نوشته ی ایمنی روی لوله ها از فونت ترافیک و حداقل ارتفاع ٢٠ میلیمتر استفاده شود. برای لوله های با قطر کمتـر از ٢ سـانتیمتر (سه چهارم اینچ)، شیرها و اتصالات از پلاک آویزی خوانا و ماندگار استفاده شود.
٢٠-٦-٤-١-٤- ضوابط رنگآمیزی لولهها:
لولههای حاوی سیالات باید بر اساس جدول شماره ٦ رنگآمیزی شوند.
رنگ آمیزی به دو صورت قابل انجام است؛ یا کل لوله رنگ شود یا تنها بخش هایی از لوله که شـامل علامت ایمنی است، رنگ آمیزی شود. در حالت دوم حداقل طول قسمت رنگ شده بایـد بـا ضـوابط جدول شماره ٥ منطبق باشد.
در صورتی که لوله به دلیل جنس، نوع عایق یا محدودیتهای اجرایی دیگر، قابل رنگآمیزی نباشد، باید از پلاك آویز یا برچسبی ماندگار شامل علامت و رنگ ایمنی بر روی لوله یا به صورت پلاکی در مجاورت آن استفاده شود.
هرگونه رنگ آمیزی بر روی نوشتهها، علائم و برچسبهای ایمنی لولهها اکیدا ممنوع است.
اتصالات، شیرآلات، و پوشش لوله ها نیز مشمول ضوابط رنگ آمیزی می شوند. اما تکیه گاه ها، بستها، و سایر متعلقات مستثنی هستند.
لوله هایی که برای دماهای بالاتر از ٢٠٠ درجه سانتیگراد بکار می روند باید با رنـگ نقـرهای نسـوز رنگ آمیزی شوند.
لوله های حاوی مواد خطرناک باید به صورتی علامت گذاری شوند که با گذر زمان در شرایط مختلف اقلیمی قابل شناسایی باشند.
٢٠-٦-٤-٢- ضوابط نصب علائم و برچسب های ایمنی بر روی مخازن نگهداری سیالات در ساختمان ها و کارگاهها
علائم زیر بر روی مخازن نگهداری سیالات در ساختمان و کارگاه و حمل آن ها به کار می رود. چنـد نوع علامت متفاوت برای مواد خطرناک وجود دارد که هر علامت هدف بخصوصی را دنبـال کـرده و باید در محل مناسب استفاده شود. در جدول زیر هدف و محل استفاده سه نمونـه از اسـتانداردهای علامت گذاری مواد شیمیایی خطرناك ذکر شده است.
تبصره- با توجه به شرایط و نوع سیال، ممکن است بیش از یک علامت بر روی یک مخـزن حـاوی ماده شیمیایی وجود داشته باشد.
٢٠-٦-٤-٢-١- علائم ایمنی اضطراری با نصب در بیرون ساختمان ها و کارگاههای حـاوی مخازن سیالات
الف- کاربرد: علائم ایمنی اضطراری برای شناسایی خطرات مواد شیمیایی و تعیین شـدت خطـرات ناشی از آنها در شرایط اقدامات اضـطراری بـه کـار مـی رونـد. علامـت ایمنـی اضـطراری خطـرات بهداشتی، آتش سوزی، ناپایداری (واکنش پذیری) و خطرات دیگری را نشان میدهد که ممکن است از تماس یا قرارگیری در معرض یک ماده حادث شوند. ایـن علائـم بیـرون سـاختمان و کارگـاه، در معرض دید امدادگران نصب میشوند.
ب- شکل و معنای علامت:
ب-١- علامت ایمنی اضطراری به شکل مربعی است که ٤٥ درجه چرخیـده و بـر روی یـک گوشـه قرار گرفته است. این علامت نوع خطر و شدت آن را مشخص میکند. شدت خطر از صـفر (حـداقل خطر) تا چهار (حداکثر خطر) مشخص میشود. محل قرارگیری شماره ی هر یک از خطرهای فوق و معنای آن در شکل زیر مشخص شده است.
ب-٢- علائمی که در قسمت سفید (خطرات خاص) به کـار مـیرونـد عبارتنـد از؛ W بـرای مـواد شیمیایی که با آب واکنش غیر عادی میدهند، OX برای مواد اکسید کننده و SA بـرای گازهـای خفه کننده چون نیتروژن، هلیوم، نئـون، آرگـون، کریپتـون یـا زنـون (گازهـایی کـه در تـراکم بـالا جایگزین اکسیژن در هوا شده و موجب خفگی افراد می شوند. بسـیاری از آنهـا در شـرایط معمـولی بیخطر هستند یا خطر کمی دارند ولی در برخی از آنها خطر انفجار یا اشتعال غالب است).
ب-٣- در صورتی که ماده ای دارای دو یا چند خطر خاص باشد، هشدار نسبت به خطر مهمتر بایـد در محل خود در مربع سفید و سایر علائم خطرات مربوطه در خارج از مربع و زیر آن درج شوند.
ب-٤- از آنجایی که هدف از بکارگیری این نوع علامت ارائه سریع اطلاعات به ماموران امداد اسـت، باید با توجه به شرایط اضطراری و در محلی که امدادگران به ساختمان یا کارگاه وارد می شوند و در معرض دید آنها نصب شود.
ب-٥- تخمین درجه بندی خطر مواد مختلف در این سیستم باید توسط افراد متخصص و بر اساس برگه اطلاعات ایمنی مواد ( MSDS) صورت گیرد.
٢٠-٦-٤-٢-٢- علائم ایمنی حمل و نقل مواد شیمیایی خطرناک
این علائم بر روی وسایل نقلیه تانکردار، مخازن قابل انتقال، واگنهای مخـزن دار، وسـایل نقلیـه و کانتینرهای حاوی بسته های خطرناکی که مواد را در داخل اماکن صنعتی، کارگاهی و غیره، جابجـا و یا از آنجا به خارج انتقال می دهند، نصب می شوند. علائم ایمنی حمل و نقل، اطلاعـاتی دربـاره ی خطراتی که کارگران حمل و نقل و امدادگران را تهدید می کند ارائه می دهـد. در ایـن علائـم مـواد خطرناك بر اساس نوع خطر به ٩ گروه تقسیم میشوند.
٢٠-٦-٤-٢-٣- علائم ایمنی محیط کار
این علائم برای محیط های کار (کارگاه، آزمایشگاه و ...) تدوین شده است و مخاطب آن کـارگران و سایر افرادی است که در کار روزمره خود و شرایط عادی با مواد شیمیایی خطرناك سر و کار دارند.
از این علائم به صورت برچسب و تابلو و در برگه اطلاعات ایمنی مواد استفاده میشود.
تصویر ۱
تصویر ۲
تصویر ۳
تصویر ۴
تصویر ۵
تصویر ۶
تصویر ۷
تصویر ۸