به منظور مطالعه تأثیر ناشی از احداث هر كاربری جدید كه همواره اثری افزایشی در حجم ترافیک محدوده مورد نظر خواهد داشت، شناخت تقاضا و بررسی احجام ترافیكی در شرایط فعلی و آتی الزامی است. در مطالعه تقاضای ایجاد شده بس از توسعه كاربری، فرآیند تحلیل تقاضای سفر باید به شكل چهار مرحله ای شامل برآورد تولید وجذب سفر، توزیع سفر، انتخاب وسیله نقلیه وتخصیص ترافیك انجام گیرد. برای شناخت تقاضای موجود، باید حجم تردد انواع وسایل نقلیه در معابر و تقاطع های محدوده تحت تأثیر به تفكیك نوع وسیله نقلیه، و حركات مستقیم وگردشی برداشت شود. برداشت حجم بایستی در زمان هایی صورت بگیرد که امکان تعیین ساعت اوج تردد در معبر یا شبكه وجود داشته باشد.
تبصره: شناخت تقاضا برای کاربری های با بیش از ١٠٠٠ سفر در ساعت اوج به شكل چهار مرحلەای كلاسیک و برای كاربری های كمتر از ١٠٠٠ سفر در ساعت اوج به شكل تقریبی موجود در این مبحث صورت می پذیرد.
٢٣-٢-٥-١ برداشت حجم ترافیک
برداشت حجم تردد انواع وسایل نقلیه، باید در معابر و تقاطع های محدوده بلافصل انجام پذیرد. بدین منظور باید، تقاضای موجود شناسایی شده و با تقاضای آینده (كه از طریق برآورد تولید و جذب سفر کاربری و رشد ترافیک عبوری محاسبه میشود) تجمیع شود و در نهایت به شبكه عرضه تخصیص داده شود اندازهگیری حجم ترافیک، شمارش تعداد وسایل نقلیه ای است كه از مقطعی معین در مدت زمانی مشخص عبور می كند و می تواند به تفكیك نوع وسیله نقلیه، خط عبور، حركت گردشی وغیره دسته بندی شود، بنابراین در تنظیم آن باید به نكات زیر توجه شود:
- تعیین محل و زمان مناسب برای اندازهگیری،
- سازمان دهی عملیات میدانی،
- طرح وانتخاب روش مناسب برای ثبت اطلاعات،
- انتخاب روش های مناسب تجزیه و تحلیل وآمادهسازی اطلاعات برای استفاده و استخراج نتایج، و
- ارائه داده ها در شکلی معین و مناسب برای تجزیه و تحلیل
✔ بازه های زمانی برداشت حجم
در برداشت اطلاعات برای هر کاربری، بازه های زمانی مختلف باید مطابق راهنمای نرخ سفرسازی شهر مورد مطالعه تعیین گردد. در صورت عدم دسترسی به راهنمای مذكور، باید به راهنمای شهری كه دارای بیشترین شباهت از لحاظ پارامترهای جمعیت و مساحت است مراجعه كرد. بازه های زمانی برداشت حجم پیشنهادی در جدول ٢٣-٢-٣ نشان داده شده است. با برداشت حجم در این بخش، تقاضای موجود شناسایی شده كه بایستی با تقاضای آیده (كه از طریق برآورد تولید و جذب سفر محاسبه میشود) تجمیع شده و در نهایت به شبکه عرضه تخصیص داده شود. بازه های زمانی موجود در جدول مطابق زیر تعریف می شوند:
الف- روز كاری: روزی بین شنبه تا چهارشنبه
ب- روز تعطیل: تعطیلات رسمی میان یا آخر هفته
پ- صبح: از ساعت ۳۰:۶ تا ١١
ت- ظهر: از ساعت ١١ تا ١٥
ث- عصر: از ساعت ١٥ تا ١٩
ج- شب: از ساعت ١٩ تا ۲۴
تبصره: تعیین زمان برداشت حجم با توجه به مناطق جغرافیایی مختلف كشور ، فصل سال، مشخصات شهر مورد مطالعه و همچنین توزیع زمانی تقاضا در محل مورد مطالعه می تواند توسط مهندس طراح ذیصلاح ، در بازه های مندرج در جدول ٢٣-٢-٣ پراكنده و توزیع شود. لازم به ذكر است بازه زمانی برای برداشت حجم نباید از ٨ ساعت در روز كمتر شود.
٢٣-٢-٥-٢ برآورد تولید و جذب سفر
برآورد تولید و جذب سفرها باتوجه به ماهیت كاربری های ایجاد شده در مجموعه انجام میشود. هر نوع کاربری گروه خاصی از افراد شامل کارکنان و یا مراجعین را به خود جذب می كند. روش های مورد استفاده در برآورد تولید و جذب سفر كاربری ها در خدمات اثرسنجی ترافیكی شامل سه روش مدل روند گرا، مقدار میانگین و شناسه کاربری میباشد. اولویت استفاده از این روش ها به ترتیب مدل روندگرا، مقدار میانگین و شناسنامه ها میباشد. لذا برای هر كروه كاربری ابتدا بایستی شرایط استفاده از مدل بررسی شده و در صورت عدم تأیید، شرایط استفاده از مقدار میانگین كنترل میشود. چنانچه شرایط استفاده از مقدار میانگین نیز فراهم نشود، باید از شناسه كاربری ها استفاده كرد. استفاده از روش های مذكور باید بر اساس راهنمای تهیه شده هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی، استفاده از راهنمای شهرهای دارای بیشترین شباهت جمعیتی و مساحتی توصیه میشود. در پیوست ٢٣-٢ نمونه ای از تولید وجذب كاربری های مختلف ارائه شده است.
✔ مدل روندگرا
در صورتی میتوان از معادله روندگرای خطی استفاده كرد كه الزامات زیر تأمین شود:
الف- كاربری توسعه موردنظر دارای نوع مشابه در بانک اطلاعاتی باشد.
ب- مقدار متغیر مستقل کاربری موردنظر در بازه متغیرهای مستقل نمونه های برداشت شده قرار داشته باشد.
پ- بیش از ٣ نمونه در بانك اطلاعاتی برداشت شده باشد.
ت- مدل در بازه اطمینان ٩٠درصد معنادار باشد.
✔ مقدار میانگین
به منظور استفاده از مقادیر میانگین بایستی شرایط زیر فراهم شود:
الف- كاربری توسعه موردنظر دارای نوع مشابه در بانک اطلاعاتی باشد.
ب- مقدار متغیر مستقل كاربری موردنظر در بازه متغیرهای مستقل نمونه های برداشت شده قرار داشته باشد.
پ- بیش از ٣ نمونه در بانك اطلاعاتی برداشت شده باشد.
ت- انحراف معیار نرخ سفرسازی نمونه ها، حداكثر برابر ١١٠ درصد میانگین این نرخ باشد.
ث- نقاط مشاهده شده در نزدیكی خط میانگین نرخ سفرسازی، در محدوده متغیر مستقل كاربری موردنظر قرار گیرد.
تعداد سفرهای تولید شده كاربری، از حاصل ضرب میانگین نرخ سفرسازی (تعداد سفرهای ایجاد شده بر واحد متغیر مستقل)، در مقدار متغیر مستقل كاربری موردنظر، محاسبه میشود.
✔ شناسه كاربری
چنانچه شرایط استفاده از مدل و یا میانگین برای یك نوع كاربری خاص فراهم نباشد، با تطبیق كاربری مورد مطالعه (از نظر عملکرد، موقعیت جغرافیایی، ویژگی های اجتماعی و اقتصادی مراجعان وغیره) با نمونه های برداشت شده، اطلاعات شناسه كاریری برای تعیین نرخ سفر استفاده میشود. در صورت عدم دسترسی به اطلاعات شناسه كاربری، طراح ترافیك می تواند نسبت به برداشت اطلاعات سفرسازی نمونه های مشابه در محدوده با تایید مراجع ذیصلاح اقدام نماید.
٢٣-٢-٥-٣ برآورد توزیع سفر
جهت تعیین توزیع سفرها در مبادی ورودی و خروجی شبكه باید یكی از روش های الگوی توزیع فعلی یا روش های ابتکاری به کار گرفته شود.
✔ الگوی توزیع فعلی
در این روش با استفاده از برداشت نمونه هایی از وضعیت موجود و یا استفاده از مدل شبكه شهر مورد مطالعه، توزیع سفرهای تولید و جذب شده در وضعیت فعلی در بخش های مختلف شهر به تفكیك اهداف سفر محاسبه میشود. با تعمیم این الگو، می توان توزیع سفرهای كاربری های جدید رانیز تعیین نمود. همچنین، در صورتی كه الگوی سفرهای افق طرح از نتایج مطالعات طرح جامع حمل ونقل شهر قابل استخراج باشد، میتوان این الگو را برای کاربری های جدید نیز به کار برد.
✔ روش های ابتكاری و اجرایی
در این روش توزیع سفرهای ایجاد شده در كاربری های مورد مطالعه با استفاده از روش های ابتكاری و بهره گیری از قضاوت كارشناسی مانند، تعمیم توزیع وضع موجود از طریق روش هایی همچون، پرسشنامه، ثبت پلاک و ... انجام میگیرد. بر این اساس با توجه به عملكرد كاربری های مورد مطالعه، محدوده بلافصل ساختمان شناسایی شده و نواحی اطراف كاربری مورد نظر تقسیم بندی میشود. در ادامه بر اساس پارامترهایی نظیر موقعیت جغرافیایی كاربری، جمعیت نواحی اطراف آن می توان توزیع سفرهای منتهی به توسعه جدید را برآورد نمود. با توجه به آنكە تقسیم بندی نواحی شهری به صورت کیفی میباشد، این روش برآورد تخمینی توزیع سفر را به دست می دهد.
٢٣-٢-٥-۴ برآورد سهم شیوه های مختلف سفر
براورد سهم شیوه های مختلف سفر باید بر اساس مدل ها و یا راهنمای تهیه شده هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی به موارد مذكور، باید از ضوابط راهنمای شهرهایی استفاده كرد كه بیشترین شباهت را از دید جمعیت و مساحت به شهر مورد نظر دارند.
٢٣-٢-٥-۵ تخصیص ترافیک ناشی از احداث بنا
پس از تعیین میزان سفرهای ورودی و خروجی به/ از کاربری مورد مطالعه در ساعات اوج، تعیین نحوه توزیع سفر، تعیین سهم وسایل نقلیه و تعیین طرح دسترسی، باید تقاضای سفربرآورد شده به شبكه معابر اطراف كاربری تخصیص داده شود. بسته به ابعاد كاربری، مرحله تخصیص می تواند برای توسعه کوچک به صورت تحلیلی و قضاوتی انجام پذیرد؛ اما برای توسعه های بزرگ یا متوسط تحلیل های نرم افزاری و شبیه سازی به منظور ارزیابی وضعیت تردد وسایل نقلیه در محدوده بلافصل ساختمان لازم است. در فرایند شبیه سازی می توان اجزا و پارامترهای مختلف ترافیك را به صورت همزمان و برهم كنش آنها را در بازه های زمانی مختلف مطالعه كرد. با توجه به شرایط هر مطالعه می توان از نرم افزارهای متنوع شبیەسازی ترافیکی با عملکرد خردنگر، میان نگر و کلان نگر استفاده کرد.
تصویر ۱