مطابق
بند ۳-۱۷-۲ استاندارد ۲۸۰۰ ایران، ویرایش پنجم (۱۴۰۵)، تغییرمکان جانبی نسبی طبقات ساختمان تحت اثر زلزله سطح بهره‌برداری باید در محدوده مجاز کنترل شود.
هدف این کنترل، محدودکردن تغییرشکل جانبی ساختمان و حفظ عملکرد قابل قبول سازه و اجزای غیرسازه‌ای در زلزله سطح بهره‌برداری است.
۱. حد معمول تغییرمکان جانبی نسبی بهرهبرداریتغییرمکان جانبی نسبی بهره‌برداری هر طبقه که از تحلیل خطی سازه تحت اثر زلزله سطح بهره‌برداری محاسبه می‌شود، نباید از ۰٫۰۰۵ برابر ارتفاع آن طبقه بیشتر باشد.
بنابراین:
حد مجاز معمول = ۰٫۰۰۵ × ارتفاع طبقه
این مقدار معادل ۰٫۵ درصد ارتفاع طبقه است.
کنترل تغییرمکان جانبی نسبی باید بر اساس اختلاف تغییرمکان جانبی کف بالا و پایین هر طبقه در امتداد محورهای کناری ساختمان انجام شود.
۲. شرایط افزایش حد مجازدر صورتی که نوع مصالح و نحوه اتصال اجزای غیرسازه‌ای به‌گونه‌ای باشد که بتوانند تغییرمکان جانبی نسبی بیشتری را بدون خسارت عمده تحمل کنند، امکان افزایش حد مجاز وجود دارد.
این افزایش مشروط به رعایت ضوابط مربوط در فصل چهارم و پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ است.
در صورت احراز شرایط مقرر:
حد مجاز افزایش‌یافته = ۰٫۰۰۸ × ارتفاع طبقه
این مقدار معادل ۰٫۸ درصد ارتفاع طبقه است.
بنابراین، افزایش حد مجاز از ۰٫۰۰۵ به ۰٫۰۰۸ یک اختیار عمومی و بدون شرط نیست.
۳. مثال محاسباتیفرض کنید ارتفاع یک طبقه ساختمان برابر ۳٫۶ متر باشد.
حالت اول ـ محدودیت معمولحد مجاز = ۰٫۰۰۵ × ۳٫۶
حد مجاز = ۰٫۰۱۸ متر
حد مجاز = ۱۸ میلی‌متر
حالت دوم ـ محدودیت افزایشیافتهدر صورت احراز شرایط مربوط به اجزای غیرسازه‌ای:
حد مجاز = ۰٫۰۰۸ × ۳٫۶
حد مجاز = ۰٫۰۲۸۸ متر
حد مجاز = ۲۸٫۸ میلی‌متر
بنابراین، برای طبقه‌ای با ارتفاع ۳٫۶ متر، حد معمول تغییرمکان جانبی نسبی بهره‌برداری ۱۸ میلی‌متر است و در صورت تحقق شرایط خاص می‌تواند تا ۲۸٫۸ میلی‌متر افزایش یابد.
۴. تفاوت زلزله طرح و زلزله سطح بهرهبرداریمحدودیت تغییرمکان جانبی نسبی در زلزله طرح، مطابق
بند ۳-۱۲-۳ و جدول ۳-۵ استاندارد ۲۸۰۰ تعیین می‌شود.
اما در زلزله سطح بهره‌برداری،
بند ۳-۱۷-۲ ملاک کنترل است.
بنابراین، حدود مجاز مربوط به این دو سطح زلزله نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
۵. ساختمان‌های مشمول کنترل زلزله سطح بهرهبرداریمطابق
بند ۳-۱۷-۱ استاندارد ۲۸۰۰، ویرایش پنجم، ساختمان‌های زیر باید برای زلزله سطح بهره‌برداری کنترل شوند:
۱. ساختمان‌های با اهمیت زیاد و خیلی زیاد.
۲. ساختمان‌های با ارتفاع بیشتر از ۵۰ متر.
۳. ساختمان‌های دارای بیش از ۱۵ طبقه.
بنابراین، تعداد هشت طبقه به‌تنهایی موجب الزام انجام کنترل زلزله سطح بهره‌برداری نیست.
بااین‌حال، اگر ساختمان به دلیل سایر شرایط مشمول این کنترل باشد یا کنترل بهره‌برداری برای آن انجام شود، باید محدودیت‌های مربوط رعایت شوند.
۶. نکات کلیدی آزمونی۱. حد معمول تغییرمکان جانبی نسبی در زلزله سطح بهره‌برداری، ۰٫۰۰۵ ارتفاع طبقه است.
۲. این مقدار معادل نیم درصد ارتفاع طبقه است.
۳. در صورت تحقق شرایط ویژه اجزای غیرسازه‌ای و اتصالات آنها، حد مجاز می‌تواند تا ۰٫۰۰۸ ارتفاع طبقه افزایش یابد.
۴. مقدار ۰٫۰۰۸ معادل ۰٫۸ درصد ارتفاع طبقه است.
۵. افزایش حد مجاز باید بر اساس توانایی اجزای غیرسازه‌ای در تحمل تغییرمکان بیشتر و رعایت ضوابط مربوط توجیه شود.
۶. اگر شرایط افزایش حد مجاز احراز نشود، باید از مقدار معمول ۰٫۰۰۵ استفاده شود.
۷. کنترل تغییرمکان جانبی نسبی در زلزله طرح و زلزله سطح بهره‌برداری دارای ضوابط متفاوتی است.
۸. تعداد طبقات، ارتفاع ساختمان و گروه اهمیت در تعیین الزام انجام کنترل زلزله سطح بهره‌برداری نقش دارند.
۹. فولادی یا بتنی بودن ساختمان و نوع سیستم مقاوم لرزه‌ای می‌تواند تغییرمکان محاسبه‌شده را تحت تأثیر قرار دهد، اما به‌تنهایی موجب تغییر حد معمول مقرر در
بند ۳-۱۷-۲ نمی‌شود.
نتیجه آزمونی:در زلزله سطح بهره‌برداری، حد معمول تغییرمکان جانبی نسبی مجاز برابر ۰٫۰۰۵ ارتفاع طبقه است.
در صورت احراز شرایط خاص مربوط به اجزای غیرسازه‌ای و اتصالات آنها، این مقدار می‌تواند تا ۰٫۰۰۸ ارتفاع طبقه افزایش یابد.
بنابراین، برای انتخاب حد مجاز صحیح باید علاوه بر سطح زلزله، توانایی اجزای غیرسازه‌ای در تحمل تغییرمکان جانبی نسبی نیز بررسی شود.
