در عقد بیع ممکن است شرط شود که در مدت معین برای بایع یا مشتری یا هر دو یا شخص خارجی، اختیار فسخ معامله باشد.
دسترسی اشتراکی
برای دسترسی به محتوای کامل نکات آموزشی باید اشتراک فعال داشته باشید.
خیار شرط و محدودیت آن در عقود خاص
خیار شرط با توافق طرفین در مدت معین ایجاد میشود؛ مطابق ماده ۳۹۹ قانون مدنی. امکان درج آن در عقود دیگر باید با ماهیت عقد، قواعد آمره و قانون خاص سنجیده شود؛ در عقودی مانند نکاح، وقف یا اقاله، آثار خاص عقد ممکن است مانع درج یا اجرای چنین شرطی شود، اما حکم واحد بدون تحلیل دقیق نیست.
تعیین شخص ثالث بهعنوان صاحب خیار شرط
این بخش برای مشترکان نمایش داده میشود. برای مشاهده نکته آموزشی اشتراک خود را فعال کنید.
هیچ رأی وحدت رویهای برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ رأی دیوان عدالت اداری برای این ماده ثبت نشده است.
هیچ نظریه مشورتی برای این ماده ثبت نشده است.
نشست قضایی مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۱۱
برگزار شده توسط: استان کرمان/ شهر کرمان
موضوع
تفاوت خیار شرط و خیار تخلف شرط
پرسش
با توجه به اینکه عبارتی بدین شکل در نسخ چاپی مبایعهنامههای مشاورین املاک درج شده، و یا بین طرفین مورد توافق واقع میشود: «خریدار به موجب خیار شرط، برای [به نفع] فروشنده موافقت نمود تا پرداخت کامل ثمن معامله، از نقل و انتقال عین و منفعت ملک مورد معامله خودداری نموده، و همچنین در صورت عدم پرداخت هر یک از اقساط ثمن معامله در موعد مقرر، فروشنده حق فسخ قرارداد و مطالبه و اخذ خسارت را خواهد داشت.» الف) آیا عبارت مذکور خیار شرط موضوع ماده ۳۹۹ قانون مدنی میباشد؟ ب) یا اینکه خیار مذکور خیار تخلف شرط موضوع ماده ۴۴۴ قانون مدنی است؟ آیا سلسله مراتب موضوع مواد ۲۳۴ تا ۲۴۵ قانون مدنی ضروری است طی شود؟
نظر
نظر هیئت عالی
در فرض سؤال، شرط فعل و حق فسخ ناشی از خیار تخلف از شرط تلقی میشود و خیار شرط موضوع ماده ۳۹۹ قانون مدنی نیست تا به لحاظ مجهول بودن مدت، حکم بطلان شرط و عقد جاری شود. گرچه در فرض پذیرش خیار شرط نیز با توجه به تواریخ و مواعد مندرج در چک یا اقساط پرداختشده، مدت مجهول نیست؛ اساساً فرض مذکور خیار شرط تلقی نمیشود.
نظر اتفاقی
با توجه به اینکه قراردادهای خصوصی، قانون مورد توافق طرفین است و در صورتی که مخالف ماده ۱۰ قانون مدنی نباشد معتبر است، عدم فروش و عدم پرداخت اقساط، دو شرط پیشبینیشده در قرارداد هستند و در صورت تخلف، حق فسخ ایجاد میشود. ضرورتی برای طی شدن روند موضوع مواد ۲۳۴ تا ۲۴۵ قانون مدنی وجود ندارد و شرط، شرط بنایی و مصداق خیار تخلف شرط است. درج عبارت «خیار شرط» در متن، ماهیت نوشته را تغییر نمیدهد؛ زیرا خیار شرط و خیار تخلف شرط تعاریف قانونی خاص خود را دارند.
دسترسی اشتراکی
برای مشاهده کامل تستها، انتخاب گزینه و دیدن پاسخ باید اشتراک فعال داشته باشید.
تست ۱
در عقد بیع، خیار شرطی به نفع مشتری درج شده است. مبیع پس از تسلیم و قبل از انقضای مدت خیار شرط، در اثر حادثه خارجی تلف میشود. حکم قضیه چیست؟
تست ۲
در قرارداد خرید ماشین قید شده است که در صورت عدم پرداخت ثمن، بایع حق فسخ دارد، کدام مورد صحیح است؟