مطابق
ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری، متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی میتواند یک نفر وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد. نقش وکیل در این مرحله صرفاً حضور منفعل در جلسه تحقیق نیست؛ بلکه قانونگذار برای او امکان مشارکت حقوقی مشخصی پیشبینی کرده است.
یکی از تحولات مهم قانون فعلی نسبت به مقررات سابق، حذف عبارت
«بدون مداخله در امر تحقیق» است. این تغییر نشان میدهد که جایگاه وکیل در تحقیقات مقدماتی تقویت شده و وی پس از اطلاع از
اتهام و دلایل آن میتواند در چهارچوب مقرر قانونی اظهارنظر کند.
وکیل متهم میتواند مطالبی را که برای یکی از اهداف زیر لازم میداند، اظهار نماید:
۱ -
کشف حقیقت؛
۲ -
دفاع از متهم؛
۳ -
اجرای صحیح قانون.
بنابراین وکیل میتواند در جریان تحقیقات مقدماتی نکات حقوقی، ایرادات، توضیحات و مطالبی را که در چهارچوب این اهداف مؤثر میداند مطرح کند و مقام تحقیق نمیتواند نقش او را صرفاً به حضور فیزیکی در جلسه محدود نماید.
با این حال، این اختیار به معنای اداره تحقیقات توسط وکیل یا جایگزین شدن وی با بازپرس نیست؛ هدایت و اداره تحقیقات همچنان بر عهده مقام تحقیق است. آنچه قانون برای وکیل تضمین کرده،
حق اظهار مطالب مرتبط و مؤثر در چهارچوب دفاع و کشف حقیقت است.
نکته مهم دیگر آن است که اظهارات وکیل نباید خارج از پرونده باقی بماند؛ بلکه قانون تصریح کرده است که
اظهارات وکیل باید در صورتمجلس تحقیقات مقدماتی قید شود. این حکم اهمیت عملی زیادی دارد؛ زیرا ثبت اظهارات وکیل امکان استناد بعدی به ایرادات، دفاعیات و مطالب مطرحشده در مرحله تحقیق را فراهم میکند.
در نتیجه، ساختار
ماده ۱۹۰ را میتوان چنین خلاصه کرد:
حضور وکیل در تحقیقات مقدماتی ← اطلاع از اتهام و دلایل آن ← حق اظهار مطالب لازم برای کشف حقیقت، دفاع از متهم یا اجرای قانون ← الزام به درج اظهارات وکیل در صورتمجلسنکته آزمونی:حذف عبارت «بدون مداخله در امر تحقیق» از قانون فعلی به معنای اعطای اختیار اداره تحقیقات به وکیل نیست؛ بلکه بیانگر
تقویت نقش دفاعی و فعالتر شدن حضور وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی است.