ضمانت‌نامه انجام تعهدات یکی از ابزارهای تضمین اجرای تعهدات پیمانکار در قراردادهای عمرانی است.
ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان، نشریه ۴۳۱۱، درباره مبلغ، زمان ارائه، مدت اعتبار، تمدید و شرایط آزادسازی این ضمانت‌نامه مقررات مشخصی پیش‌بینی کرده است.
۱. مبلغ ضمانت‌نامه انجام تعهداتمطابق
ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان، پیمانکار باید هنگام امضای پیمان، ضمانت‌نامه‌ای معادل ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان به کارفرما تسلیم کند.
بنابراین:
G = ۰.۰۵ × P₀
در این رابطه:
G: مبلغ ضمانت‌نامه انجام تعهدات.
P₀: مبلغ اولیه پیمان.
مطابق بند «ب»
ماده ۱۴ شرایط عمومی پیمان، مبلغ اولیه پیمان همان مبلغ مندرج در
ماده ۳ موافقت‌نامه هنگام مبادله پیمان است.
۲. زمان ارائه ضمانتنامهمطابق
ماده ۳۴، پیمانکار باید ضمانت‌نامه انجام تعهدات را هنگام امضای پیمان به کارفرما تسلیم کند.
ضمانت‌نامه باید توسط بانک مورد قبول کارفرما و مطابق نمونه مقرر در اسناد مناقصه صادر شده باشد.
۳. مدت اعتبار ضمانتنامهضمانتنامه انجام تعهدات باید تا یک ماه پس از تاریخ تحویل موقت موضوع پیمان معتبر باشد.
بنابراین، تاریخ تحویل موقت مبنای تعیین پایان مدت اعتبار این ضمانت‌نامه است.
این تاریخ نباید با تاریخ تحویل قطعی اشتباه گرفته شود.
۴. تمدید ضمانت‌نامه پیش از تحویل موقتتا هنگامی که تحویل موقت انجام نشده باشد، پیمانکار مکلف است برای تمدید ضمانت‌نامه اقدام کند.
بنابراین، اگر اجرای پروژه به تأخیر بیفتد و تحویل موقت هنوز انجام نشده باشد، پایان یافتن مدت اولیه ضمانت‌نامه موجب رفع تکلیف تمدید نخواهد شد.
۵. ضمانت‌اجرای تمدید نکردن ضمانتنامهمطابق
ماده ۳۴، اگر تا ۱۵ روز پیش از انقضای اعتبار ضمانت‌نامه، پیمانکار موجبات تمدید آن را فراهم نکرده و ضمانت‌نامه تمدید نشده باشد، کارفرما حق دارد مبلغ ضمانت‌نامه را از بانک ضامن دریافت کند.
در این حالت، وجه دریافت‌شده به‌جای ضمانت‌نامه به رسم وثیقه نزد کارفرما نگهداری می‌شود.
۶. تنظیم آخرین صورت‌وضعیت موقتمطابق تبصره ۱
ماده ۳۴، حداکثر تا یک ماه پس از تحویل موقت، آخرین صورت‌وضعیت موقت مطابق
ماده ۳۷ و بدون منظور داشتن مصالح پای کار تنظیم می‌شود.
وضعیت مالی پیمانکار در این صورت‌وضعیت، در تعیین امکان آزادسازی ضمانت‌نامه انجام تعهدات مؤثر است.
۷. شرایط آزادسازی ضمانت‌نامه انجام تعهداتمطابق تبصره ۱
ماده ۳۴، اگر بر اساس آخرین صورت‌وضعیت موقت:
الف) پیمانکار بدهکار نباشد؛ یا
ب) جمع بدهی پیمانکار از نصف کسور تضمین حسن انجام کار کمتر باشد؛
ضمانت‌نامه انجام تعهدات بی‌درنگ آزاد می‌شود.
اما اگر جمع بدهی پیمانکار از نصف کسور تضمین حسن انجام کار بیشتر باشد، آزادسازی ضمانت‌نامه حسب مورد مطابق شرایط
مواد ۴۰ یا ۵۲ انجام می‌شود.
۸. تفاوت تضمین انجام تعهدات و تضمین حسن انجام کاراین دو تضمین دارای ماهیت و مقررات متفاوت هستند.
ضمانت‌نامه انجام تعهدات موضوع
ماده ۳۴، هنگام امضای پیمان و معادل ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان ارائه می‌شود.
در مقابل، تضمین حسن انجام کار موضوع
ماده ۳۵، در قالب کسور از پرداخت‌های پیمانکار پیش‌بینی شده است.
مطابق
ماده ۳۵ شرایط عمومی پیمان، از مبلغ هر پرداخت به پیمانکار، ۱۰ درصد به‌عنوان تضمین حسن انجام کار کسر و نزد کارفرما نگهداری می‌شود.
بنابراین، نباید درصد ضمانت‌نامه انجام تعهدات را با درصد کسور تضمین حسن انجام کار اشتباه گرفت.
۹. تفاوت پایان اعتبار و آزادسازی تضمینمدت اعتبار ضمانت‌نامه و شرایط آزادسازی آن دو موضوع حقوقی متفاوت هستند.
ماده ۳۴ مدت اعتبار ضمانت‌نامه را تا یک ماه پس از تحویل موقت تعیین کرده است.
اما تبصره ۱ همین ماده، آزادسازی آن را به بررسی آخرین صورت‌وضعیت موقت و وضعیت بدهی پیمانکار مرتبط می‌کند.
بنابراین، رسیدن به زمان مقرر برای پایان اعتبار، به‌تنهایی جایگزین بررسی شرایط قانونی آزادسازی نیست.
۱۰. مثال محاسباتیفرض کنید مبلغ اولیه پیمان برابر ۲۴۰ میلیارد ریال باشد.
مبلغ ضمانت‌نامه انجام تعهدات:
G = ۰.۰۵ × ۲۴۰
G = ۱۲ میلیارد ریال
بنابراین، مبلغ ضمانت‌نامه انجام تعهدات برابر ۱۲ میلیارد ریال خواهد بود.
همچنین فرض کنید تحویل موقت موضوع پیمان در تاریخ
۱۴۰۵/۰۶/۲۰ انجام شود.
در این صورت، مطابق
ماده ۳۴، ضمانت‌نامه باید تا یک ماه پس از این تاریخ، یعنی
۱۴۰۵/۰۷/۲۰، معتبر باشد.
البته آزادسازی آن همچنان تابع شرایط مقرر در تبصره ۱
ماده ۳۴ خواهد بود.
۱۱. نکات کلیدی آزمونی۱.
ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان، مستند اصلی ضمانت‌نامه انجام تعهدات است.
۲. مبلغ ضمانت‌نامه انجام تعهدات برابر ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان است.
۳. ضمانت‌نامه هنگام امضای پیمان به کارفرما ارائه می‌شود.
۴. ضمانت‌نامه باید توسط بانک مورد قبول کارفرما صادر شود.
۵. مدت اعتبار ضمانت‌نامه تا یک ماه پس از تاریخ تحویل موقت است.
۶. اگر تحویل موقت انجام نشده باشد، پیمانکار مکلف به تمدید ضمانت‌نامه است.
۷. مهلت مهم مرتبط با تمدید ضمانت‌نامه، ۱۵ روز پیش از انقضای اعتبار آن است.
۸. در صورت تحقق شرایط
ماده ۳۴، کارفرما حق دریافت مبلغ ضمانت‌نامه از بانک ضامن را دارد.
۹. مبلغ دریافت‌شده در این وضعیت به‌جای ضمانت‌نامه به رسم وثیقه نگهداری می‌شود.
۱۰. آخرین صورت‌وضعیت موقت حداکثر تا یک ماه پس از تحویل موقت و بدون منظور داشتن مصالح پای کار تنظیم می‌شود.
۱۱. شرایط آزادسازی ضمانت‌نامه در تبصره ۱
ماده ۳۴ مشخص شده است.
۱۲. کسور تضمین حسن انجام کار موضوع
ماده ۳۵، معادل ۱۰ درصد مبلغ پرداخت‌ها به پیمانکار است.
۱۳. ضمانت‌نامه انجام تعهدات با تضمین حسن انجام کار تفاوت دارد.
۱۴. پایان اعتبار ضمانت‌نامه و آزادسازی آن دو موضوع مستقل هستند.
۱۵. مبلغ نهایی پیمان، مبنای محاسبه اولیه ضمانت‌نامه انجام تعهدات موضوع
ماده ۳۴ نیست.
دام آزمونی اول ـ اشتباه گرفتن درصد تضمینهاضمانتنامه انجام تعهدات: ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان.
کسور تضمین حسن انجام کار: ۱۰ درصد مبلغ هر پرداخت مشمول.
دام آزمونی دوم ـ اشتباه گرفتن تحویل موقت و قطعیمدت اعتبار ضمانت‌نامه انجام تعهدات تا یک ماه پس از تحویل موقت تعیین شده است؛ نه تحویل قطعی.
دام آزمونی سوم ـ اشتباه گرفتن مبنای محاسبهمبنای محاسبه ضمانت‌نامه، مبلغ اولیه پیمان است و نباید مبلغ نهایی پیمان را جایگزین آن کرد.
دام آزمونی چهارم ـ فراموش کردن تکلیف تمدیداگر تاریخ اعتبار ضمانت‌نامه نزدیک شود ولی تحویل موقت هنوز انجام نشده باشد، پیمانکار باید نسبت به تمدید آن اقدام کند.
دام آزمونی پنجم ـ اشتباه گرفتن تمدید و آزادسازیالزام به تمدید برای حفظ اعتبار تضمین است؛ درحالی‌که آزادسازی آن تابع شرایط مالی و قراردادی مقرر در تبصره ۱
ماده ۳۴ است.
نتیجه آموزشی:مطابق
ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان، نشریه ۴۳۱۱، ضمانت‌نامه انجام تعهدات باید هنگام امضای پیمان، معادل ۵ درصد مبلغ اولیه پیمان، به کارفرما ارائه شود.
این ضمانت‌نامه باید تا یک ماه پس از تاریخ تحویل موقت موضوع پیمان معتبر باشد.
همچنین در صورت انجام نشدن تحویل موقت، پیمانکار مکلف به تمدید آن است و آزادسازی ضمانت‌نامه مطابق شرایط تبصره ۱
ماده ۳۴ انجام می‌شود.
بنابراین، شناخت چهار مفهوم «مبلغ تضمین»، «مدت اعتبار»، «تکلیف تمدید» و «شرایط آزادسازی» برای تحلیل مسائل مالی و قراردادی پیمان ضروری است.
