١٣-۶-۵-١ در مواردی که قطع نیروی برق ممکن است برای افراد و ساكنین ایجاد خطر نموده و یا باعث ضرر و زیان گردد، پیشبینی نیروی برق ایمنی الزامی میگردد. نیروی برق ایمنی می تواند مکمل نیروی برق اضطراری یا مستقل از آن باشد انتخاب سیستم ایمنی وسایل و دستگاه هایی كه باید از منابع ایمنی تغذیه شوند بستگی به نوع کار آنها خواهد داشت.
منابع نیروی برق ایمنی ممکن است جزئی از خود وسیله یا دستگاه باشد و با آن یک واحد تشكیل دهد (چراغهای ایمنی باتری سرخود و غیره).
سیستم های ایمنی در ساختمان هایی از قبیل ساختمان های بلند مرتبه مسکونی، تجاری، اداری، ساختمان های مرکزی بانک ها، فروشگاه های بزرگ، ساختمان های ویژە حیاتی، بسیار زیاد حساس و زیاد مهم، بناهای درمانی و بیمارستان ها، تالارهای اجتماعات، سینماها، تئاترها و غیره بر اساس مقررات، ضوابط، استانداردها و یا نیاز به استفاده از آن ها، در نظر گرفته میشود.
١٣-۶-۵-٢ سیستم های تأمین ایمنی
برای تأمین ایمنی افراد و جلو گیری از ضرر و زیان به ساختمان، اموال، اسناد، دستگاه ها، تجهیزات و غیره، سیستم های ایمنی در طرح ساختمان به قرار زیر در نظر گرفته می شوند. تغذیه بعضی از این سیستم ها بسته به نوع، شرایط و نیاز آن، از طریق نیروی برق اضطراری و بعضی دیگر از آنها با برق بدون وقفه و یا منبع تغذیه پشتیبان مستقل و مخصوص خود شامل باتری و شارژ آن خواهد بود.
الف) روشنایی ایمنی مسیرهای تخلیه افراد، پلکانهای خروج و راههای خروج الزامی
ب) سیستم اعلام حریق
پ) سیستم اعلام نشت گاز سوخت
ت) پمپ های آب آتش نشانی (جهت اطفاء حریق)
ث) تغذیه برق آسانسور، مصارف تأسیسات مكانیكی، روشنایی چاه و موتورخانه و غیره مربوط به آسانسور دسترسی آتش نشان (مبحث ٣ مقررات ملّی ساختمان)
ج) سیستم تلویزیون مدار بسته
چ) سیستم كنترل تردد و حراستی
ح) سیستم اعلام و هشدار سرقت
خ) سیستم اعلام خطر گاز مونواكسید كربن
د) سیستم تخلیه گاز مونواکسید كربن
ذ) سیستم تأمین هوای فشار مثبت پلکان های خروج بسته، راههای خروج الزامی و چاه آسانسور دسترسی آتش نشان
ر) سیستم تخلیه دود به هنگام حریق
ز) تهویه محیط های فاقد ورودی هوای خارج
ژ) سایر سیستم های تخلیه افراد در مواقع اضطراری
س) تجهیزات، دستگاه ها و تأسیسات خاص مراكز درمانی و بیمارستانی كه در صورت قطع برق آن ها جان بیماران و افراد به خطر می افتد و یا هر گونه قطع تغذیه برق که موجب اختلال در سرویسهای ایمنی آن ها میشود.
ش) سیستم صوتی و اعلام خطر
ص) سیستم مخابرات و ارتباطات
ض) سیستم تلفن آتش نشان
ط) سیستم فرمان حسگر (سنسور) زلزله
ظ) هرگونه سیستمی که تأمین نیروی برق آن درخواست شده باشد.
ع) در کلیه مواردی که به هر علت، قطع برق، ایمنی افراد را به خطر بیاندازد.
تبصره: برای راه خروج الزامی، پلكانهای خروج و آسانسور دسترسی آتش نشان به مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان رجوع شود.
١٣-۶-۵-٢-١ تغذیە سیستمهای تأمین ایمنی زیر از منبع تغذیه پشتیبان مستقل و مخصوص خود شامل باتری و شارز آن و یا برق بدون وقفه، طبق استانداردهای مربوطه و یا دستور العمل سازند گان آن خواهد بود.
الف) روشنایی ایمنی مسیرهای تخلیه افراد، پلکانهای خروج و راههای خروج الزامی
ب) سیستم اعلام حریق
پ) سیستم اعلام نشست گاز سوخت
ت) سیستم تلویزیون مداربسته
ث) سیستم کنترل تردد و حراستی
ج) سیستم اعلام و هشدار سرقت
چ) سیستم اعلام خطر گاز مونواکسید کربن
ح) سیستم صوتی واعلام خطر
خ) سیستم مخابرات وارتباطات
د) سیستم تلفن آتش نشان
ذ) سیستم فرمان حسگر (سنسور) زلزله
ر) تجهیزات، دستگاهها و تأسیسات خاص مراکز درمانی که باید از طریق منبع تغذیه پشتیبان و یا برق بدون وقفه تغذیه شوند.
ز) هر گونه سیستم که نیاز به منبع تغذیه پشتیبان داشته باشد.
تبصره ١: به غیر از سیستم ها و موارد ذكر شده در بندهای ردیف ١٣-٥-۶-٢-١، بقیه سیستم ها و مواردی كه در بندهای ردیف ١٣-٥-۶-٢ باقی می مانند، به طور مستقیم از نیروی برق اضطراری (بدون نیاز به منبع تغذیه پشتیبان و یا برق بدون وقفه)، تغذیه خواهند شد.
تبصره ٢: در صورت الزام به رعایت مقررات و یا ضوابط سازمان آتشنشانی برای تغذیه پمپ های آب آتشنشانی جهت اطفاء از جمله در ساختمان هایی كه در ردیف ١٣-٥-۶-٢-٥ آمده است، از دیزل ژنراتور مستقل و مجزا از نیروی برق اضطراری ساختمان و یا مجموعه دیزل پمپ (یکپارچە) باید استفاده گردد.
تبصره ٣: در صورتیکه سیستم اعلام حریق دارای منبع تغذیه پشتیبان مستقل و مخصوص خود (باتری و شارژر آن) باشد، تغذیه آن از برق بدون وقفه (UPS) مجاز نمیباشد.
تبصره ۴: در شرایط عادی تغذیه برق ورودی سیستم های تأمین ایمنی که دارای منبع تغذیه اولیه مستقل و مخصوص خود شامل باتری و شارژر آن می باشند، در صورت وجود نیروی برق اضطراری در ساختمان، از نیروی برق اضطراری و در غیر اینصورت از برق عادی (نرمال) خواهد بود، مگر اینکه تغذیه آنها از برق بدون وقفه توسط استانداردهای معتبر و یا سازندگان آن سیستمها مجاز یا لازم اعلام شده باشد.
تبصره ۵: مراکز سیستمهای تأمین ایمنی عموماً در اتاق مركز كنترل و مدیریت ساختمان نصب می شوند.
١٣-٥-۶-٢-٢ مولد نیروی برق اضطراری كه مصارف برق اضطراری سیستم های تأمین ایمنی را به طور مستقیم تغذیه می نماید، باید بتواند حداکثر در مدت زمان ١۵ ثانیە (زمان راەاندازی كامل مولد)، از طریق تابلو و یا كلید تبدیل اتوماتیک، مصارف برق سیستم های ایمنی را تأمین وتغذیه ماید.
تبصره: در صورتیکه بیش از یک مولد تأمین و تغذیه برق اضطراری سیستم های ایمنی را به عهده داشته باشد، صرف نظر از نحوه و روش قرار گرفتن مولدهای مذکور در مدار تغذیه، باید مدت زمان راه اندازی كامل مولدها، حداكثر ١٥ ثانیه (ردیف ١٣-٥-۶-٢-٢) برای این حالت نیز برقرار باشد.
١٣-۶-۵-٢-٣ سیستم های ایمنی باید دارای مدار مستقل تغذیه مخصوص به خود بوده و هیچ انشعابی برای تغذیه مدارهای غیرایمنی از آن انجام نگرفته باشد.
١٣-۶-۵-٢-۴ به منظور تأمین پایداری کارکرد مدارهای سیستم های ایمنی، کابل های تغذیه آنها و جلوگیری از صدمه به آن ها، به هنگام حریق و غیره، باید یکی از روش های زیر ملاک عمل قرار گیرد:
الف) استفاده از جداكننده مناسب در مسیر سیم كشی و یا كابل كشی به منظور حفاظت در مقابل حریق، صدمات فیزیكی، مكانیكی و سایر مواردی كه ممكن است پایداری مورد نظر را به خطر بیاندازد.
ب) استفاده از کابل های دارای نوار محافظ فلزی
پ) استفاده از کابل های مقاوم در مقابل حریق طبق استانداردهای معتبر و یا توصیه سازندگان سیستم
١٣-۶-۵-٢-۵ توصیه میشود كه در صورت تأمین امكانات و شرایط لازم در طرح به منظور تأمین پایداری و برقراری برق تغذیه در مصارف سیستمهای ایمنی ساختمان های بلند مرتبه مسكونی، اداری و تجاری، بیمارستان ها، مراکز کامپیوتر، مرکز داده، ساختمان های مرکزی بانک ها، ساختمان های ویژه حیاتی و بسیار زیاد حساس و غیره، تغذیه برق مصارف ایمنی و یا سایر مصارف برقی مربوط به آسانسور دسترسی آتش نشان، سیستم تأمین هوای فشار مثبت پلكان خروج، راههای خروج الزامی و چاه آسانسور دسترسی آتش نشان، سیستم تخلیه دود به هنگام حریق و غیره از طریق دو مدار مجزا و به ترتیب اولویت از تابلوهای زیر تغذیه گردند:
الف) تابلوهای اصلی دو منبع تغذیه متفاوت
ب) دو تابلوی اصلی متفاوت از یک منبع تغذیه
پ) دو تابلوی نیمه اصلی متفاوت با دو منبع تغذیه متفاوت
ت) دو تابلوی نیمه اصلی متفاوت با یک منبع تغذیه
و مدارها هم در دو مسیر مجزا اجرا شده و در نقطه تغذیه و مصرف، این دو مدار از طریق یک تابلو و یا کلید تبدیل اتوماتیک (ATS) به تابلوی برق مصرف کننده و یا مصرف کنندههای مورد نظر وصل گردند.
١٣-۶-۵-٢-۶ تمامی و یا هر یک از کابل های تغذیه برق، كنترل، روشنایی، مصارف تأسیسات مکانیکی و غیره مربوط به آسانسور دسترسی آتشنشان که در خارج از چاه و موتورخانه آن قرار می گیرند باید توسط ساختاری با حداقل ٩٠ دقیقه مقاومت در برابر آتش محافظت شوند و یا دارای حداقل ٩٠ دقیقه مقاومت در برابر آتش باشند (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان).
تبصرہ: تمامی ارتفاع چاه آسانسور دسترسی آتشنشان در زمانیکه عملیات امداد و نجات در جریان است، باید دارای حداقل ١١ لوکس روشنایی باشد (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان).
١٣-٥-۶-٣ روشنایی ایمنی
١٣-۶-۵-٣-١ در روشنایی ایمنی نباید بیش از ٢٠ نقطه روشنایی از یک مدار تغذیه گردد و نیز كل جریان مدار نباید از ۶۰٪ جریان مجاز كلید حفاظتی (با اعمال ضرایب كاهش باردهی كلید حفاظتی) آن مدار بیشتر باشد.
تبصره: استفاده از سنسور حرکتی و یا حضور در مدارهای روشنایی ایمنی مجاز نمیباشد.
١٣-۶-۵-٣-٢ مدارهای چراغهای ایمنی برای كاربری های متفاوت باید براساس جدول شماره ١٣-۶-۵-٣ تغذیە گردند.
١٣-۶-۵-٣-٣ روشنایی ایمنی پلکانهای خروج، راههای خروج الزامی، تخلیه افراد، فضاهای کار با ریسک بالا، اتاق امدادرسانی و اتاق مدیریت بحران باید از دو منبع متفاوت (جدول شماره ١٣-٥-۶-٣) از منابع زیر تغذیه گردند.
الف) سیستم منبع تغذیه مرکزی مانند برق بدون وقفه (UPS) و یا سیستم باتری و شارژر آن
ب) سیستم منبع تغذیه منطقه ای مانند برق بدون وقفه (UPS) و یا سیستم باتری و شارژر آن
پ) سیستم منبع تغذیه با باتری وشارژر مستقل و سرخود
١٣-٥-۶-٣-۴ نیازها و الزامات تغذیه مدارهای روشنایی ایمنی برای فضاها و ساختمانها با کاربریهای متفاوت، در جدول شماره ١٣-٥-۶-٣ آمده است.
تبصرہ: چراغ ایمنی با منبع تغذیه مستقل و سر خود (باتری و شارژ آن) در زمان قطع برق مدار تغذیه اصلی آن، باید بتواند حداقل به مدت ۱/۵ ساعت شدت روشنایی مقرر را تأمین نماید.
١٣-٥-۶-٣-۵ شدت روشنایی متوسط ایمنی مكان های زیر نباید از ١٠ لوكس كمتر باشد:
الف) پلکانهای خروج، راههای خروج الزامی، کریدورهای دسترسی خروج و گذر گاه ها
ب) اجزای داخلی و خارجی راه و تخلیه اضطراری (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان)
پ) آسانسورها و فضای انتظار جلوی آسانسور در طبقات
ت) محوطه هایی که در مسیر راههای خروج الزامی قرار دارند
١٣-٥-۶-٣-۶ در تالارهای سینما و تئاتر، در هنگام نمایش، شدت روشنایی متوسط ایمنی، نباید از ٢ لوكس كمتر باشد. به شرط آنكه در صورت به كار افتادن سیستم اعلام حریق وآتش سوزی روشنایی محیط و شدت ان به طور خودکار به حالت اولیه باز گردد. علائم روشن (خروج) باید در بالای همه درهای خروجی و راه های خروج الزامی، نصب و مقررات ردیف های ١٣-٥-۶-٣ و ١٣-٥-۶-٣-٥ نیز باید رعایت شود.
١٣-٥-۶-٣-٧ كلیه مقررات ذكر شده در ردیف ١٣-٥-۶-٣-۶ در مورد تالارهای اجتماعات نیز صادق است، با این تفاوت كه شدت روشنایی ایمنی متوسط در این تالارها نباید هیچ گاه از ١٠ لوکس کمتر باشد.
۴-۶-۵-۱۳ کلید و هادی حفاظتی دستگاه برق بدون وقفه
١٣-٥-۴-۶-١ ترمینال نقطه حفاظتی - خنثی (PEN) در ورودی تغذیه دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-C سه فاز، باید از طریق هادی عایق دار با حداقل سطح مقطع برابر با سطح مقطع هادی اتصال زمین سیستم نیرو به ترمینال یا شینه اصلی اتصال زمین وصل شده و علاوه بر آن هادی حفاظتی- خنثی (PEN) نیز باید به ترمینال مشترک شده حفاظتی – خنثی (PEN) دستگاه متصل گردد.
١٣-۴-۶-۵-٢ بدنه دستگاہ برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-C به هادی حفاظتی - خنثی (PEN) مدار تغذیه برق ورودی وصل میگردد.
١٣-۴-۶-۵-٣ کلیدهای حفاظتی مدار خروجی برق دستگاه برق بدون وقفه (UPS) و تابلوی برق اصلی آن، در سیستم نیروی TN-C سه فاز از نوع سه پل خواهند بود.
١٣-٥-۴-۴-۶ ترمینال نقطه خنثی (N) در ورودی تغذیه دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-S سە فاز، باید از طریق هادی عایق دار با حداقل سطح مقطع برابر با سطح مقطع هادی اتصال زمین سیستم نیرو به ترمینال یا شینه اصلی اتصال زمین وصل گردد.
١٣-٥-۵-۴-۶ بدنه دستگاه نیروی برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-S، به هادی حفاظتی (PE) مدار تغذیه برق ورودی وصل میگردد.
١٣-٥-۶-۴-۶ فقط كلید حفاظتی مدار خروجی برق دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-S از نوع چهار پل و بقیه کلیدهای حفاظتی تابلو برق اصلی آن از نوع سه پل خواهند بود.
تصویر ۱