( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) وظائف شهرداری به شرح زیر است:
۱ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - ایجاد خیابان‌ها و كوچه‌ها و میدان‌ها و باغ‌های عمومی و مجاری آب و توسعه‌ی معابر در حدود قوانین موضوعه.
۲ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تنظیف و نگاهداری و تسطیح معابر و انهار عمومی و مجاری آب‌ها و فاضلاب و تنقیه‌ی قنوات مربوط به شهر و تأمین آب و روشنائی به وسائل ممكنه.
تبصره ۱ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - سد معابر عمومی و اشغال پیاده‌روها و استفاده‌ی غیرمجاز آنها و میدان‌ها و پارك‌ها و باغ‌های عمومی برای كسب و یا سكنی و یا هر عنوان دیگری ممنوع است و شهرداری مكلف است از آن جلوگیری و در رفع موانع موجود و آزاد نمودن معابر و اماكن مذكور فوق وسیله‌ی مأمورین خود راساً اقدام كند. در مورد دكه‌های منصوب قبل از تصویب این قانون، شهرداری مكلف است نسبت به برداشتن آنها اقدام و چنانچه صاحبان این قبیل دكه‌ها ادعای خسارتی داشته باشند با نظر كمیسیون مقرر در ماده ۷۷ نسبت به جبران خسارت آنها اقدام كند ولی كسانی كه بعد از تصویب این قانون اقدام به نصب دكه‌هائی در معابر عمومی‌كنند شهرداری موظف است راساً و به وسیله‌ی مأمورین خود در برداشتن این قبیل دكه‌ها و رفع سد معبر اقدام كند و اشخاص مزبور حق ادعای هیچگونه خسارتی نخواهند داشت.
تبصره ۲ ( اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - احداث تأسیسات تولید و توزیع برق و تعیین نرخ آن در شهرها تا موقعی كه وزارت آب و برق نیروی آن را تأمین نكرده است با موافقت قبلی وزارت آب و برق به عهده‌ی شهرداری است.
تهیه‌ی آب مشروب شهرها و تأمین وسائل توزیع و وضع مقررات مربوط به آن و همچنین تعیین نرخ آب در شهرها به استثنای مواردی كه سازمان‌های تابعه‌‌ی وزارت آب و برق عهده‌دار آن هستند با تصویب انجمن شهر به عهده‌ی شهرداری خواهد بود. این قبیل شهرداری‌ها می‌توانند با تصویب انجمن شهر و تایید وزارت كشور تهیه‌ی آب مشروب و توزیع آن را به مؤسساتی كه طبق اصول بهداشتی عمل نمایند واگذار كنند.
تبصره ۳ ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - مؤسسات خیریه كه تأمین آب شهرها را قبل از تصویب این قانون به عهده داشته‌اند و عملیات آنها مورد تایید شهرداری محل و وزارت كشور باشد می‌توانند كماكان به كار خود ادامه دهند.
تبصره ۴ ( الحاقی ۱۳۵۲/۰۵/۱۷ ) - شهرداری مكلف است محلهای مخصوصی برای تخلیه‌ی زباله و نخاله و فضولات ساختمانی و مواد رسوبی فاضلاب‌ها و نظایر آنها تعیین و ضمن انتشار آگهی به اطلاع عموم برساند.
محلهای تخلیه‌ی زباله باید خارج از محدوده‌ی شهر تعیین شود و محل تأسیس كارخانجات تبدیل زباله به كود به تشخیص شهرداری خواهد بود.
رانندگان وسایل نقلیه اعم از كندرو و یا موتوری مكلفند آنها را فقط در محلهای تعیین شده از طرف شهرداری خالی نمایند.
مجازات متخلفین طبق ماده ۲۷۶ قانون كیفر عمومی تعیین می‌شود.
در صورت تخلف مراتب هر بار در گواهینامه‌ی رانندگی متخلف قید و اگر ظرف یك سال سه بار مرتكب همان تخلف شود بار سوم به حداكثر مجازات خلافی محكوم و گواهینامه‌ی او برای یك سال ضبط می‌شود و در همان مدت از رانندگی ممنوع خواهد بود.
به تخلفات مزبور در دادگاه بخش رسیدگی خواهد شد.
۳ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تعیین نرخ اجناس مورد احتیاج عموم از قبیل خواربار. پوشاك. برق. آب. كرایه وسائل نقلیه . حق‌الزحمه و كارمزد و آنچه به نظر شهرداری از لحاظ احتیاجات عمومی محتاج نرخ‌گذاری باشد و تعقیب متخلفین و نظارت در نصب برگه‌ی قیمت بر روی اجناس و اتخاذ تدابیر لازم برای ارزانی و فراوانی خوار و بار عمومی و جلوگیری از تولید و عرضه و فروش اجناس فاسد و معدوم نمودن آنها .
۴ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - مراقبت در امور بهداشت ساكنین شهر و حومه و اجرای مقررات بهداشتی از طرف كسبه و مردم و نظارت در تطبیق وضع دكاكین و مغازهها و فروشگاه‌ها و اماكن عمومی با قواعد بهداشتی و تشریك مساعی با سازمان‌های بهداشتی.
۵ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - جلوگیری از گدائی و جمع‌آوری متكدیان و اعزام آنها به سازمان‌های اردوی كار و جمع‌آوری و نگاهداری اطفال سر راهی
۶ ( اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - اجرای تبصره ۱ ماده ۸ قانون تعلیمات اجباری و تأسیس مؤسسات فرهنگی و بهداشتی و تعاونی مانند بنگاه حمایت مادران و نوانخانه و پرورشگاه و درمانگاه و بیمارستان و شیرخوارگاه و تیمارستان و كتابخانه و كلاس‌های مبارزه با بی‌سوادی و كودكستان و باغ كودكان و امثال آن در حدود اعتبارات مصوب و همچنین كمك به این قبیل مؤسسات و مساعدت مالی به انجمن تربیت‌بدنی و پیش‌آهنگی و كمك به انجمن‌های خانه و مدرسه و اردوی كار.
شهرداری در این قبیل موارد و همچنین در مورد موزه‌ها و خانه‌های فرهنگی و زندان با تصویب انجمن شهر از اراضی و ابنیه‌ی متعلق به خود با حفظ مالكیت به رایگان و یا با شرایط معین به منظور ساختمان و استفاده به اختیار مؤسسات مربوط خواهد گذاشت.
تبصره ۱ ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - تبصره ماده ۵ قانون نظارت در مصرف سهمیه‌ی فرهنگ از درآمد شهرداری‌ها مصوب ۳۴/۰۳/۲۸ به قوت خود باقی است.
تبصره ۲ ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - تبصره ۵۹ قانون بودجه سال ۱۳۳۹ كل كشور به قوت خود باقی است.
۷ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - حفظ و اداره كردن دارایی منقول و غیرمنقول شهر و اقامه‌ی دعوی بر اشخاص و دفاع از دعاوی اشخاص علیه شهرداری.
۸ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - برآورد و تنظیم بودجه و متمم بودجه و اصلاح بودجه و تاریخ بودجه‌ی شهرداری و تنظیم پیشنهاد برنامه‌ی ساختمانی و اجراء آن پس از تصویب انجمن شهر یك نسخه از بودجه‌ی مصوب و برنامه ساختمانی در شهرستان‌ها به وسیله‌ی فرماندار یا بخشدار به وزارت كشور ارسال می‌شود.
۹ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - انجام معاملات شهرداری اعم از خرید و فروش اموال منقول و غیرمنقول و مقاطعه و اجاره و استجاره پس از تصویب انجمن شهر با رعایت صلاح و صرفه‌ی شهرداری.
تبصره ۱ ( الحاقی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - در تهران و شهرداری‌های درجه اول برای معاملاتی كه از پانصد هزار ریال تجاوز نمی‌كند و در سایر شهرداری‌ها در معاملات تا یكصد‌هزار ریال موافقت ناظر انجمن شهر كافی است.
تبصره ۲ ( الحاقی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - در معاملات مربوط به خرید و فروش و مقاطعه چنانچه مبلغ معامله در تهران از هفتصد هزار ریال و در شهرداری‌های درجه اول از دویست هزار ریال و در سایر شهرداری‌ها از پنجاه هزار ریال متجاوز باشد رعایت مقررات آئین‌نامه‌ی معاملاتی دولتی مربوط به مناقصه و مزایده الزامی است.
تبصره ۳ ( الحاقی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - شهرداری میتواند كارهائی را كه انجمن شهر مقتضی بداند به طور امانی انجام دهد.
۱۰ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - اهداء و قبول اعانات و هدایا به نام شهر و همچنین دادن مدال‌ها و نشان‌های شهر با تصویب انجمن شهر.
۱۱( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - نظارت و مراقبت در صحت اوزان و مقیاس‌ها
۱۲ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تهیه‌ی آمار مربوط به امور شهر و موالید و متوفیات
۱۳ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - ایجاد غسالخانه و گورستان و تهیه‌ی وسائل حمل اموات و مراقبت در انتظام امور آنها
۱۴ ( اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - اتخاذ تدابیر مؤثر و اقدام لازم برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق و همچنین رفع خطر از بناها و دیوارهای شكسته و خطرناك واقع در معابر عمومی و كوچه‌ها و اماكن عمومی و دالان‌های عمومی و خصوصی و پر كردن و پوشاندن چاه‌ها و چاله‌های واقع در معابر و جلوگیری از گذاشتن هر نوع اشیاء در بالكن‌ها و ایوان‌‌های مشرف و مجاور به معابر عمومی كه افتادن آنها موجب خطر برای عابرین است و جلوگیری از ناودان‌ها و دودكش‌های ساختمان‌ها كه باعث زحمت و خسارت ساكنین شهرها باشد.
تبصره ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - در كلیه‌ی موارد مربوط به رفع خطر از بناها و غیره و رفع مزاحمت‌های مندرج در ماده‌ی فوق شهرداری پس از كسب نظر مأمور فنی خود به مالكین یا صاحبان اماكن یا صاحبان ادوات منصوب ابلاغ مهلت‌دار متناسبی صادر می‌نماید و اگر دستور شهرداری در مهلت معین به موقع اجرا گذاشته نشود، شهرداری رأساً با مراقبت مأمورین خود اقدام به رفع خطر یا مزاحمت خواهد نمود و هزینه‌ی مصروف را به اضافه‌ی صدی پانزده خسارت از طرف دریافت خواهد كرد.
مقررات فوق شامل كلیه‌ی اماكن عمومی مانند سینماها - گرمابه‌ها - مهمانخانه‌ها - دكاكین - قهوه‌خانه‌ها - كافه رستوران‌ها - پاساژها و امثال آن كه محل رفت و آمد مراجعه عمومی است نیز می‌باشد.
۱۵ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - جلوگیری از شیوع امراض ساریه‌ی انسانی و حیوانی و اعلام اینگونه بیماری‌ها به وزارت بهداری و مؤسسات بهداشتی و دامپزشگی و شهرداری‌های مجاور هنگام بروز آنها و دور نگاهداشتن بیماران مبتلاء به امراض ساریه و جمع‌آوری حیوانات بلاصاحب و دفع حیوانات مریض و مضر و ولگرد و ممانعت از چرا و گردش چارپایان و احشام در شهر و دفع و اتلاف حشرات
۱۶ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تهیه‌ی مقررات صنفی و پیشنهاد آن به انجمن شهر و مراقبت در امور صحیح اصناف و پیشه وران
۱۷ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تهیه‌ی نقشه حدود شهر و حومه و اصلاح و اجرای آن با رعایت تشریفات مربوطه.
۱۸ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - ایجاد و تعیین میدان‌های عمومی برای خرید و فروش ارزاق و میوه و تره‌بار و سایر مایحتاج عمومی و تعیین محلهای مخصوص توقف وسائط نقلیه
۱۹( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تنظیم و اجراء مقررات و آئین‌نامه‌های لازم برای فراوانی و مرغوبیت و ارزانی گوشت و نان
۲۰ ( اصلاحی ۱۳۹۶/۰۴/۲۵ ) جلوگیری از ایجاد و تأسیس كلیه‌ی اماكن كه به نحوی از انحاء موجب بروز مزاحمت برای ساكنین یا مخالف اصول بهداشت در شهرهاست. شهرداری مكلف است از تأسیس كارخانه‌ها - كارگاه‌ها - گاراژهای عمومی و تعمیرگاه‌ها و دكان‌ها و همچنین از مراكزی كه مواد محترقه می‌سازند و اصطبل چهارپایان و مراكز دامداری و به طور كلی تمام مشاغل و كسب‌هائی كه ایجاد مزاحمت و سر و صدا كند یا تولید دود یا عفونت و یا تجمع حشرات و جانوران نماید جلوگیری كند و در تخریب كوره‌های آجر و گچ و آهك‌پزی و خزینه‌ی گرمابه‌های عمومی كه مخالف بهداشت است اقدام نماید و یا نظارت و مراقبت در وضع دودكش‌های اماكن و كارخانه‌ها و وسائط نقلیه كه كار كردن آنها دود ایجاد می‌كند از آلوده شدن هوای شهر جلوگیری نماید و هرگاه تأسیسات مذكور فوق قبل از تصویب این قانون به وجود آمده باشد آنها را تعطیل كند و اگر لازم شود آنها را به خارج از شهر انتقال دهد.
این بند با رعایت قانون هوای پاك اجرائی می‌گردد.
تبصره ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - شهرداری در مورد تعطیل و تخریب و انتقال به خارج از شهر مكلف است مراتب را ضمن دادن مهلت مناسبی به صاحبان آنها ابلاغ نماید و اگر صاحب ملك به نظر شهرداری معترض باشد باید ظرف ده روز اعتراض خود را به كمیسیونی مركب از سه نفر كه از طرف انجمن شهر انتخاب خواهند شد تسلیم كند رأی كمیسیون قطعی و لازم‌الاجراء است.
هر گاه رأی كمیسیون مبنی بر تایید نظر شهرداری باشد و یا صاحب ملك در موقع اعتراض نكرده و یا در مهلت مقرر شخصاً اقدام نكند شهرداری به وسیله‌ی مأمورین خود راساً اقدام خواهد نمود.
۲۱ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - احداث بناها و ساختمان‌های مورد نیاز از قبیل رخت‌شورخانه . مستراح . گرمابه . كشتارگاه . گورستان - میدان . باغ كودكان و احداث و تعیین طالارها و محلهای مخصوص برگذاری مجالس و مراسم ترحیم و ساختمان‌های خانه‌های ارزان‌قیمت جهت اشخاص بی‌بضاعت ساكنین شهر و نظایر آن در حدود مقدورات مالی.
تبصره ۱ ( الحاقی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) مالكینی كه مبادرت به ساختمان‌های مستغلات یا محل كسب می‌نمایند باید به تعداد و ترتیبی كه شهرداری در نقشه و پروانه‌ی ساختمانی تعیین می‌كند مستراح كافی برای رفع احتیاج ساكنین و مراجعین محل بسازند و همچنین باید پاركینگ مناسب برای وسائط نقلیه طبق نظر شهرداری احداث نمایند.
۲۲ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - تشریك مساعی با فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانی شهر و نظارت در طرز و اسلوب ساختمان‌های شهر و تعیین طبقات ساختمان‌ها و تناسب ارتفاع بناها با عرض معابر و تعیین مصالح نماسازی ضمن پروانه‌ی ساختمانی و جلوگیری از ساختمان‌های بدون پروانه و مخالف مشخصات تعیین شده در پروانه‌ی ساختمان و نقشه‌ی شهرداری و تخریب آن و تخصیص قسمت‌های مختلف شهر و مناطق مسكونی و تجارتی و صنعتی و غیره و تدوین آئین‌نامه و نظامات لازم برای اینكار
۲۳ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) اهتمام در مراعات شرایط بهداشت در كارخانه‌ها و مراقبت در پاكیزگی گرمابه‌ها .
۲۴ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - صدور پروانه برای كلیه‌ی ساختمان‌هائی كه در شهر می‌شود .
تبصره ( اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ ) - شهرداری در شهرهائی كه نقشه‌ی جامع شهر تهیه شده مكلف است طبق ضوابط نقشه مذكور در پروانه‌های ساختمانی نوع استفاده از ساختمان را قید كند. در صورتی‌كه بر خلاف مندرجات پروانه‌ی ساختمانی در منطقه‌ی غیر تجاری محل كسب یا پیشه و یا تجارت دائر شود شهرداری مورد را در كمیسیون مقرر در تبصره یك ماده ۱۰۰ این قانون مطرح می‌نماید و كمیسیون در صورت احراز تخلف مالك یا مستأجر با تعیین مهلت مناسب كه نباید از دو ماه تجاوز نماید در مورد تعطیل محل كسب یا پیشه و یا تجارت ظرف مدت یك ماه اتخاذ تصمیم می‌كند.
این تصمیم وسیله‌ی مأمورین شهرداری اجرا می‌شود و كسی كه عالماً از محل مزبور پس از تعطیل برای كسب و پیشه و یا تجارت استفاده كند به حبس جنحه‌‌ای از شش ماه تا دو سال و جزای نقدی از ۸۲/۵۰۰/۰۰۰ تا ۱۶۵/۰۰۰/۰۰۰ ریال محكوم خواهد شد و محل كسب نیز مجدداً تعطیل می‌شود.
دائر كردن دفتر وكالت و مطب و دفتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق و دفتر روزنامه و مجله و دفتر مهندسی و دفتر شركت‌های دانش بنیان وسیله‌ی مالك از نظر این قانون استفاده تجاری محسوب نمی‌شود.
۲۵ ( اصلاحی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - ساختن خیابان‌ها و آسفالت كردن سواره‌روها و پیادهروهای معابر و كوچه‌های عمومی و انهار و جدول‌های طرفین از سنگ، آسفالت و امثال آن به هزینه‌ی شهرداری هر محل.
تبصره ( منسوخه ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) در هر خیابان كه شهرداری دست به كار كفسازی سواره‌رو می‌شود ساختمان پیادهروهای آن خیابان طبق دستور شهرداری برای مالكین مجاور نمایندگان قانونی آنها اجباری است
۲۶ - پیشنهاد برقراری یا الغاء عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان عوارض اعم از كالاهای وارداتی و صادراتی كشور و محصولات داخلی و‌غیره و ارسال یك نسخه از تصویب‌نامه برای اطلاع وزارت كشور.
تبصره ۱ - به منظور تشویق صادرات كشور نسبت به كالاهای صادراتی بیشتر از یك درصد قیمت كالا نباید وضع عوارض شود.
تبصره ۲ - كالاهای عبوری از شهرها كه برای مقصد معینی حمل می‌شود از پرداخت هرگونه عوارض به شهرداری‌های عرض راه معاف می‌باشد.
تبصره ۳ - ماده اول قانون مصوبه بهمن ماه ۳۳ راجع به تشویق صادرات و تولید از تاریخ تصویب این قانون طبق تبصره ۱ این بند تصحیح می‌شود.
تبصره ۴ - آئین‌نامه‌های گریز از پرداخت عوارض شهرداری و استنكاف از آن با موافقت وزارتین كشور و دادگستری تنظیم و پس از تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا گذاشته می‌شود.
۲۶ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) پیشنهاد به انجمن شهر برای برقراری یا الغاء عوارض و همچنین تغییر نوع و میزان آن و تعیین جریمه برای مستنكفین و تخصیص پاداش برای مؤدیان خوش حساب كه عوارض خود را زودتر یا در موقع مقرر می‌پردازند.
تبصره ۱ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - پاداش مقرر برای مؤدیان عوارض از طریق كسر كردن از اصل عوارض معمول خواهد شد.
تبصره ۲ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - كالاهای عبوری از شهرها كه برای مقصد معینی حمل می‌شود از پرداخت هرگونه عوارض و شهرداری‌های عرض راه معاف می‌باشد.
تبصره ۳ ( اصلاحی ۱۳۴۲/۰۷/۱۳ ) - آئین‌نامه‌های اجرائی وصول عوارض شهرداری از مستنكفین از طرف شهرداری تنظیم و پس از تصویب وزارتین كشور و دادگستری به موقع اجراء گذارده می‌شود .
۲۷ ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - وضع مقررات خاصی برای نام‌گذاری معابر و نصب لوحه‌ی نام آنها و شماره‌گذاری اماكن و نصب تابلوی الصاق اعلانات و برداشتن و محو كردن آگهی‌ها از محلهای غیرمجاز و هرگونه اقداماتی كه در حفظ نظافت و زیبائی شهر مؤثر باشند.
۲۸ ( الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷ ) - صدور پروانه‌ی كسب برای اصناف و پیشه‌وران كلیه‌ی اصناف و پیشه‌وران مكلفند برای محل كسب خود از شهرداری محل پروانه كسب دریافت دارند.
